باس پروكۋراتۋرا وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنەن «زاڭ مەن ءتارتىپ» تۇجىرىمداماسى نەگىزىندە كامەلەتكە تولماعانداردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ تەتىكتەرىن جانە تاربيە جۇمىسىن كۇشەيتۋ بويىنشا شارالار قابىلداۋدى تالاپ ەتتى.
مۇنداي شەشىمنىڭ قابىلدانۋىنا بالا قۇقىعىن قورعاۋ سالاسىنداعى جۇيەلى كەمشىلىكتەر سەبەپ بولىپ وتىر. اتاپ ايتقاندا, تاربيەسى قيىن بالالارمەن جۇمىستىڭ ورىندالماۋى, كەشكى جانە ارنايى مەكتەپتەردىڭ, پسيحولوگتەردىڭ, قورعانشىلىق ورگاندارى جۇيەسىنىڭ تيىمسىزدىگى, مينيسترلىككە ۆەدومستۆولىق باعىنىستى ۇيىمداردىڭ پروفيلاكتيكا سالاسىنداعى جەتكىلىكسىز ءىس-ارەكەتى, ت.ب.
ءجاسوسپىرىم قىلمىسى كەيىنگى ءۇش جىلدا تۇراقتى تۇردە كوبەيگەن. ماسەلەن, 2022 جىلى 1 735 قىلمىس تىركەلىپ, ءوسىم 13,5 پايىزدى, بىلتىر 1 925 قىلمىس ورىن الىپ, ءوسىم 11 پايىزدى قۇرادى. وسى جىلدىڭ 9 ايى ىشىندە جاسوسپىرىمدەر 1 267 قىلمىس جاساعان. بۇل زاڭ بۇزۋشىلىقتاردىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا مينيسترلىكتىڭ اتىنا بالا قۇقىقتارىن قورعاۋ سالاسىنداعى تاسىلدەردى قايتا قاراۋ جانە «زاڭ مەن ءتارتىپ» قاعيداتىن ىسكە اسىرۋعا باعىتتالعان شارالاردى كۇشەيتۋ بويىنشا ناقتى ۇسىنىس بەرىلدى.
قازىر ەلىمىزدە تاربيەسى سىن كوتەرمەيتىن بالالار قابىلداناتىن ارنايى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى مەن ەرەكشە رەجىمدە ۇستايتىن ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى بار. ولار الماتى, اباي, شقو, جامبىل, ماڭعىستاۋ وبلىستارىندا ورنالاسقان. وكىنىشتىسى, بۇلاردىڭ قىزمەتى كوڭىل كونشىتپەيدى. قازىر اتالعان مەكەمەلەردە 11-18 جاس ارالىعىنداعى 300 بالا تاربيەلەنىپ جاتىر. وقۋشىلاردىڭ مەكەمەدەن ءجيى قاشىپ كەتۋى, سۋيتسيد ارەكەتتەرى, سونداي-اق قايتالاناتىن قىلمىستار, سونىڭ ىشىندە مەكەمە ىشىندە قايتالاناتىن قۇقىق بۇزۋشىلىقتار ءجيى تىركەلىپ ءجۇر. مىسالى, شقو-نىڭ سەرەبريانسك قالاسىنداعى ارنايى مەكتەپ-ينتەرناتىنىڭ 10-سىنىپ وقۋشىسى بىرنەشە اي بويى باسقا وقۋشىلارعا پسيحولوگيالىق قىسىم كورسەتىپ, ولاردى مەكەمەدەن قاشۋعا يتەرمەلەگەن, سونداي-اق جازالاۋ قاۋپىمەن ءۇش تاربيەلەنۋشىنىڭ دەنەسىنە ءوز Instagram پاراقشاسىنىڭ مەكەنجايىن جازىپ تاتۋيروۆكا جاساعان.
بۇل مەكەمەلەر تاربيەسى قيىن جاسوسپىرىمدەردى تۇزەۋ جۇمىستارىنىڭ سىن كوتەرمەيتىنىنە قاراماستان, جىل سايىن جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 1 ملرد تەڭگەگە جۋىق قارجى الىپ كەلەدى.
وسى سىندى پروبلەمالار كەشكى مەكتەپتەر جۇيەسىندە دە بار. بۇلار ءوزىنىڭ نەگىزگى مىندەتى – جۇمىس ىستەيتىن جاستاردى وقىتۋدان الشاقتاپ, دەۆيانتتى مىنەز-ق ۇلىقتاعى بالالارعا ارنالعان مەكەمەلەرگە اينالعان. ەلىمىزدە 63 كەشكى مەكتەپ بار, ولاردىڭ كونتينگەنتىنىڭ جارتىسىنان كوبى – كامەلەتكە تولماعاندار. پروكۋرورلىق تالداۋ كورسەتكەندەي, وڭىرلەردە ۇلگەرىمى ناشار جانە زاڭ بۇزعىش وقۋشىلاردى كەشكى مەكتەپتەرگە ماجبۇرلەپ اۋىستىرۋ تاجىريبەسى ءالى كۇنگە دەيىن قولدانىلادى. كەشكى مەكتەپتەر ماتەريالدىق-تەحنيكالىق تۇرعىدا ناشار جابدىقتالعان, پەداگوگيكالىق قۇرامى تولىق ەمەس, الدىن الۋ جۇمىستار جۇرگىزىلمەيدى.
ەلىمىزدە وسىنداي مەكەمەلەردەن اسىراپ الىنعان بالالارعا قاتىستى زورلىق-زومبىلىق وقيعالارى دا ازايماي تۇر. جىل باسىنان بەرى ۇرىپ-سوعۋ جانە ازاپتاۋ فاكتىلەرى شىمكەنت قالاسىندا, ۇلىتاۋ جانە اقمولا وبلىستارىندا تىركەلدى. ماسەلەن, اقمولا وبلىسىندا پاترونات تاربيەشىنىڭ 5 بالانى ۇرىپ-سوعۋ فاكتىسى انىقتالعان. تەرگەپ-تەكسەرۋ بارىسىندا ونىڭ ءۇش جىل بۇرىن ءبىر بالانى ولتىرگەنى دە بەلگىلى بولىپ وتىر. ال ۇلىتاۋ وبلىسىندا بالالاردى فەرمادا جۇمىس ىستەۋگە ماجبۇرلەگەن ايەل 4 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلدى.
وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى پروكۋراتۋرانىڭ پەداگوگ پسيحولوگتەر قىزمەتىن كۇشەيتۋ قاجەتتىلىگىنە قاتىستى ۇسىنىستارىن دا قولدادى. اتاپ ايتقاندا, 1 مامانعا جۇكتەمە 500 وقۋشىدان كەلۋگە ءتيىس نورماتيۆ زاڭنامالىق تۇرعىدان قايتا قارالىپ جاتىر.
جىل سوڭىنا دەيىن دەۆيانتتى مىنەز-قۇلقى بار بالالاردى «جاعىمدى ورتاعا» بەيىمدەۋ بويىنشا جوبانى ىسكە اسىرۋ (بەدەلدى تالىمگەرلەردى بەكىتۋ, كادەت سىنىپتارىنا جانە «جاس سارباز» اسكەري-پاتريوتتىق قوزعالىس كلۋبتارىنا, ۇلتتىق ۇلاننىڭ «جاس بۇركىت» ت.ب. ورنالاستىرۋ), ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ ەسەبىندە تۇرعان كامەلەتكە تولماعانداردى قوسىمشا بىلىممەن جانە ت.ب. قامتۋ ماقساتىندا ولارعا تەكسەرۋ جۇرگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. وسىعان دەيىن جۇرگىزىلگەن تەكسەرۋلەر ناتيجەسىندە زاڭ بۇزۋشىلىقتارعا جول بەرگەن كىنالى لاۋازىمدى تۇلعالار, ونىڭ ىشىندە وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ ءبولىم باسشىلارى تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى.