رەسپۋبليكا كۇنى ومىراۋىنا وردەن-مەدال تاققان تانىسىممەن كەزدەسىپ قالعانىمدا: «العاش العان ماراپاتىڭىز قايسىسى؟» دەپ سۇراعانىم بار. سوندا ول: «مەكتەپتىڭ ءبىرىنشى سىنىبىنا بارىپ, العاشقى توقساندى كىلەڭ ۇزدىك باعامەن اياقتادىم. جاڭا جىلدىق شىرشادا اياز اتا ماعان وزات وقۋشى رەتىندە ادەمى قولشام سىيلاپ, ء«بىلىم – جارىق, ال ناداندىق – قاراڭعىلىق. ءبىلىمدى بول!» دەپ باتا بەردى. باسقا ماراپاتتارىما جول اشىپ بەرگەن العاشقىسى دا سول ەدى», دەدى.
راسىندا دا, ايگىلى اعىلشىن جازۋشىسى دجوردج ەليوتتىڭ: «اتقارىلعان بورىش ءۇشىن ناگرادا – كەلەسى بورىشتى اتقارۋ مۇمكىندىگى» دەگەنىندەي, قانداي ماراپاتتىڭ بولسىن ادامدى مورالدىق ىنتالاندىرۋ كۇشى كەرەمەت. اۋىلداعى ءبىر مەحانيزاتور اعامىز كەڭەس زامانىندا ەڭبەك قىزىل تۋ وردەنىن العانىندا كوڭىلى ءوسىپ قۋانعانى سونشالىق, ۇيىنە كەلىپ, اناسىنا: «اپا, ءوسىپ بارام, ءوسىپ بارام, قايدا بارام؟» دەگەن ەكەن بالاشا ءماز بولىپ...
قازاقستان تاۋەلسىزدىك العان جىلدارداعى اۋىر ەكونوميكالىق داعدارىس كەزىندە ەرەن ەڭبەگىمەن ەرەكشەلەنگەن ازاماتتاردى كەڭەس زامانىنداعىداي جاپپاي ناگرادتاۋ جۇزەگە اسىرىلعان جوق. سەبەبى ەگەمەن ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك ناگرادالار تۋرالى ءوز زاڭى بولمادى. تەك 1993 جىلعى 1 ساۋىردە جوعارعى كەڭەس «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ناگرادالارى تۋرالى» زاڭدى قابىلدادى. ونىڭ نەگىزىنە كەڭەستىك ناگرادالار جۇيەسى الىنعانىمەن, ماراپاتتاردىڭ اتاۋلارى تۇگەل قازاقشالاندى. بۇرىنعى «كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى» جانە «سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى» قۇرمەتتى اتاقتارىنىڭ ورنىنا «حالىق قاھارمانى» جوعارى ەرەكشەلىك دارەجەسى ەنگىزىلدى. «وتان», «داڭق», «پاراسات», «قۇرمەت» وردەندەرى جانە «ەرلىگى ءۇشىن», «ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن», «شاپاعات» مەدالدارى تاعايىندالدى.
كوپبالالى انالارعا «التىن القا» جانە «كۇمىس القا» بەرىلەتىن بولدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇرمەت گراموتاسى مەملەكەتتىك ناگرادا ساناتىندا قالدىرىلدى. سونداي-اق «قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى», «قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى», «قازاقستاننىڭ حالىق اقىنى», «قازاقستاننىڭ عارىشكەر-ۇشقىشى», «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى», «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قىزمەتكەرى», «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى», «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن عىلىم جانە تەحنيكا قايراتكەرى», «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ونەرتاپقىشى» قۇرمەتتى اتاقتارى بەلگىلەندى.
«حالىق قاھارمانى» جوعارى ەرەكشەلىك دارەجەسىنە, «وتان» جانە «داڭق» وردەندەرىنە, قۇرمەتتى اتاقتارعا, «التىن القا» مەن «كۇمىس القاعا» يە بولعاندارعا كەيبىر الەۋمەتتىك ارتىقشىلىق بەرىلدى.
1995 جىلعى 12 جەلتوقساندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ناگرادالارى تۋرالى» جاڭا زاڭ قابىلدانىپ, «التىن قىران» وردەنى دە ەڭ جوعارى ەرەكشەلىك بەلگىسى بولىپ ايقىندالدى. رەسپۋبليكا پرەزيدەنتى ءوز لاۋازىمى بويىنشا اتالعان وردەننىڭ يەگەرى بولىپ سانالاتىن نورما ەنگىزىلدى. سونداي-اق ەكى دارەجەلى «ايبىن» جانە «دوستىق» وردەندەرى مەن «جاۋىنگەرلىك ەرلىگi ءۇشىن» مەدالى تاعايىندالدى.
ەلوردانىڭ الماتى قالاسىنان اقمولاعا كوشىرىلۋىنە وراي مەملەكەت باسشىسىنىڭ 1998 جىلعى 2 ماۋسىمداعى جارلىعىمەن «استانا» اتتى العاشقى ەستەلىك مەدال تاعايىندالدى.
1999 جىلعى 26 شىلدەدە مەملەكەتتىك ناگرادالار تۋرالى قولدانىستاعى زاڭناماعا وزگەرىستەر ەنگىزىلىپ, «داڭق» جانە «دوستىق» وردەندەرى ەكى دارەجەگە ءبولىندى, ال «ايبىن» وردەنىنە تاعى ءبىر دارەجە قوسىلدى. جاڭادان ءۇش دارەجەلى «بارىس» وردەنى تاعايىندالدى. «داڭق» وردەنى تەك كۇشتىك قۇرىلىمداردىڭ جوعارى كوماندالىق قۇرامىنا بەرىلەتىن بولىپ شەشىلدى.
2008 جىلعى 1 جەلتوقساندا «قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى» قۇرمەتتى اتاعى تاعايىندالىپ, ونىڭ يەگەرلەرىنە ايرىقشا ەرەكشەلىك بەلگىسى – التىن جۇلدىز جانە «وتان» وردەنى قوسا تاپسىرىلاتىن بولدى.
2015 جىلعى 17 ناۋرىزدا مەملەكەتتىك ناگرادالار تۋرالى قولدانىستاعى زاڭناماعا ءۇش دارەجەلى «ەڭبەك داڭقى» وردەنىن تاعايىنداۋ تۋرالى تولىقتىرۋ ەنگىزىلدى. وسى وردەننىڭ ءۇش دارەجەسىنىڭ يەگەرلەرىنىڭ مارتەبەسى «قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى» اتاعىنا يە بولعان ادامدارعا تەڭەستىرىلدى.
الايدا ەلىمىزدىڭ ناگرادالار جۇيەسىن جەتىلدىرۋ بارىسىندا كەيبىر كەمشىلىكتەرگە دە جول بەرىلدى. ماسەلەن, «مەملەكەتتىك ناگرادالار تۋرالى» جاڭا زاڭنان «قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى», «قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى», «قازاقستاننىڭ حالىق اقىنى», «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قىزمەتكەرى», «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى», «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن عىلىم جانە تەحنيكا قايراتكەرى», «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ونەرتاپقىشى» قۇرمەتتى اتاقتارى الىنىپ تاستالىپ, ولاردىڭ ورنىنا «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى» قۇرمەتتى اتاعى بەرىلىپ كەلدى. بۇل جۇرتشىلىقتىڭ كوڭىلىنەن شىقپاي, ءارتۇرلى مىنبەرلەردەن بۇرىنعى قۇرمەتتى اتاقتاردى قايتارۋ قاجەتتىگى حاقىندا سىني پىكىرلەر ايتىلىپ ءجۇردى.
«حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» جانە «ادال ازامات» تۇجىرىمدامالارىن ۇسىنعان پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ مەملەكەتتىك ناگرادالار جۇيەسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋگە تىكەلەي باستاماشى بولدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن 2019 جىلعى 27 جەلتوقساندا قابىلدانعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە پەداگوگ مارتەبەسى, وقۋشى مەن مۇعالىمنىڭ جۇكتەمەسىن تومەندەتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ ارقىلى اسا ۇزدىك جەتىستىكتەرگە يە بولعان پەداگوگتەر ءۇشىن «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ۇستازى» قۇرمەتتى اتاعى ەنگىزىلدى. وسى جوعارى اتاققا يە بولعان ۇستاز 1 مىڭ ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش (اەك) مولشەرىندە بىرجولعى تولەم الادى.
2022 جىلعى 30 جەلتوقساندا قابىلدانعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە مەملەكەت باسشىسىنىڭ جەكەلەگەن تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ ارقىلى «قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى» قۇرمەتتى اتاعى قالپىنا كەلتىرىلدى. ول تەاتر, تسيرك, مۋزىكا ونەرى جانە كينو ونەرىن دامىتۋعا ەرەكشە ۇلەس قوسقان, بۇرىن «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى» نەمەسە «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى» قۇرمەتتى اتاعىنا يە بولعان ادامدارعا بەرىلەدى.
2023 جىلعى 16 قازاندا قابىلدانعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە مەملەكەتتىك ناگرادالار, مەملەكەتتتىك اۆياتسيا, قورعانىس ونەركاسىبى جانە مەملەكەتتىك قورعانىستىق تاپسىرىستار ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ ارقىلى «قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى» قۇرمەتتى اتاعى دا قايتارىلدى. بۇل ناگرادا ەلىمىزدىڭ ادەبيەتىن دامىتۋعا ايرىقشا ۇلەس قوسقان, بۇرىن «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى» قۇرمەتتى اتاعىن العان نەمەسە مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى اتانعان اقىن-جازۋشىلارعا بەرىلەدى.
بيىلعى 19 ساۋىردە پرەزيدەنت قول قويعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە دەنساۋلىق ساقتاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭعا سايكەس «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن دارىگەرى» قۇرمەتتى اتاعى ەنگىزىلدى. ول دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا اسا ۇزدىك جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزگەن مەديتسينا قىزمەتكەرەلەرىنە ارنالعان. وعان يە بولعان مامان 1 مىڭ اەك مولشەرىندە بىرجولعى تولەم الادى.
ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ تۇركىستاندا وتكەن ەكىنشى وتىرىسىندا سويلەگەن سوزىندە مەملەكەت باسشىسى: «ەلىمىزدە كۇندەلىكتى قاجىرلى ەڭبەگىمەن مەملەكەتىمىزدى وركەندەتۋگە جانە ازاماتتاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە مول ۇلەس قوسىپ جۇرگەن جاندار از ەمەس. ولاردىڭ قاتارىندا مۇعالىم, دارىگەر, عالىم, كاسىپكەر, ءتارتىپ ساقشىسى, اسكەري قىزمەتشى, قۇتقارۋشى جانە باسقا دا ماماندىق يەلەرى بار. قوعامعا ۇلگى بولاتىن وسىنداي جاسامپاز ءارى وتانشىل جانداردى مەملەكەت ءاردايىم قولداۋعا ءتيىس. مەن ءوزىم بۇل ماسەلەگە ايرىقشا ءمان بەرەمىن. سول سەبەپتى ءاربىر وردەن-مەدالدىڭ تەرەڭ ماعىنالى ءارى ەرەكشە بولۋى, جۇرت كوڭىلىنەن شىعاتىنداي بولۋى وتە ماڭىزدى. سول ءۇشىن مەملەكەتتىك ماراپاتتار جۇيەسىن حالىقتىڭ جانىنا جاقىن ءارى تۇسىنىكتى ەتىپ جاساۋ قاجەت», دەي كەلىپ, قولدانىستاعى كەيبىر وردەندەردى حالقىمىزدىڭ ءبىرتۋار پەرزەنتتەرىنىڭ ەسىمىمەن اتاۋ ماسەلەسىن ويلاستىرۋ قاجەتتىگىن جانە «ەل بىرلىگى» اتتى جاڭا مەملەكەتتىك ناگرادا ازىرلەپ, بەكىتۋدى تاپسىرعانىن ايتتى. اتالعان وردەن 2023 جىلعى 4 شىلدەدە قابىلدانعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە كاسىپتىك بىلىكتىلىك, مەملەكەتتىك ناگرادالار, الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ جانە ءبىلىم ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ ارقىلى تاعايىندالدى. وسى وردەنمەن ازاماتتار ۇلت بىرلىگىن نىعايتۋ جانە قوعامدىق تاتۋلىقتى قامتاماسىز ەتۋ جولىنداعى جەمىستى ەڭبەگى ءۇشىن ماراپاتتالادى.
بۇعان قوسا پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس وسى جىلعى 26 ساۋىردە قابىلدانعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ناگرادالارى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋ ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ بويىنشا I دارەجەلى «ايبىن» وردەنى – ساعادات نۇرماعامبەتوۆتىڭ اتىمەن, II دارەجەلى «ايبىن» وردەنى – باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ اتىمەن, III دارەجەلى «ايبىن» وردەنى – راحىمجان قوشقارباەۆتىڭ اتىمەن اتالاتىن بولدى.
تاعى ءبىر جاعىمدى جاڭاشىلدىق – بۇرىن ازاماتتارعا قۇرمەتتى اتاقتار مەن وردەن-مەدالدار تەك تاۋەلسىزدىك كۇنى قارساڭىندا بەرىلىپ كەلگەن بولسا, قازىر ءار سالانىڭ ءتول مەيرامدارىنا وراي دا تاپسىرىلىپ ءجۇر. مەملەكەتتىك ناگرادا جۇرەگى «ەلىم!» دەپ سوعاتىن ازاماتتاردىڭ ادال ەڭبەگىنە لايىقتى باعا, ءارى رۋحاني قولداۋ ەكەنىن ەسكەرسەك, بۇل رەتتەگى جومارتتىقتىڭ ءجونى بولەك.