تەڭگە تاريحىنان سىر شەرتەتىن كورمە

ۇلتتىق بانكتىڭ باس ديزاينەرى سانجار نۇرقاسىموۆتىڭ ايتۋىن­شا, تەڭگە قازاق تاريحىنداعى العاشقى اقشا ەمەس. وتىرار مەن يسفيدجابتا مونەتا سارايلارى جۇمىس ىستەگەن. ح عاسىردان باستاپ اينالىمعا ەنگەن التىن مونەتالار ساۋدادا سالماعىنا قاراي پاي­دا­لانىلىپتى. حIV عاسىردان باستاپ ءامىر تەمىر مونەتالارى اينالىمعا ەندى.

«ۇلتتىق ۆاليۋتامىزدىڭ العاش­قى بانكنوتتارى ءوزىنىڭ تاريحي ميس­سياسىن ورىندادى. ديزاين جاساۋ بارىسىندا تۇلعالاردىڭ شىنايى بەينەسىن تابۋ قيىنعا سوققان. ءال-ءفارابيدىڭ بەينەسىن سالعان كەزدە كسرو عىلىم اكادەمياسىنىڭ ستان­­دارتىنا باسىمدىق بەرىلدى. ابىل­قايىر xاننىڭ سۋرەتى اعىل­شىن ساياxاتشىسى اتكينسون­نىڭ جۇمىستارىنان تابىلسا, ابىلايxاننىڭ بەينەسى ورىس تاريحىنداعى دەرەككوزدەر بو­يىنشا دايىندالدى. ءسۇيىنباي تۇلعاسى قازاق سۋرەت ونەرىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى ءابىلxان قاستەەۆتەن كەلدى», دەيدى سانجار نۇرقاسىموۆ.

جىل اياعىندا 2 000 تەڭگە اينا­لىمعا بەرىلمەك. كەلەسى بانكنوتتار 2025, 2026 جىلدارى باسىلىپ شى­عادى. بانكنوتتا جانۋارلار مەن ويۋ-ورنەكتەر بەينەلەنگەن. سونداي-اق قورعانداردان تابىلعان ارتە­فاكتىلەر بەينەلەنگەن. «بانك­نوت­تاردى شىعاراردا تاريحشىلارمەن اقىلداستىق. ءبىر توپ ديزاينەر اتسالىستى», دەدى «ساق ءستيلى» جوباسىنىڭ باس ديزاينەرى سانجار نۇرقاسىموۆ.

الماتى كوللەكتسيونەرلەر قو­عا­­مىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى, ساراپ­شى ۆالەري كيتيكوۆ الەمدىك تاجىري­بەدە جالعان اقشا جاساۋدىڭ الدىن الۋ ءۇشىن بانكنوتتاردىڭ ديزاينى ءاربىر 7-8 جىل سايىن وزگەرىپ وتىراتىنىن ايتتى.

«ەلىمىزدە بانكنوتتاردىڭ سوڭعى سەرياسى 2012 جىلى شىعارىلعان. حالىقارالىق بانكنوتتار قوعامى (IBNS) جىل سايىن «الەمنىڭ ەڭ ادەمى بانكنوتى» دەيتىن بايقاۋ وتكىزەدى. ءبىزدىڭ بانكنوتتار بۇل بايقاۋدىڭ ءۇش رەت جەڭىمپازى اتاندى: نومينالى 10 مىڭ تەڭگەلىك ەستەلىك بانكنوت 2011 جىلدىڭ ۇزدىك بانكنوتى, نومينالى 5 مىڭ تەڭگەلىك بانكنوت 2012 جىلدىڭ ۇزدىك بانكنوتى, نومينالى 1 000 تەڭگەلىك ەستەلىك بانكنوت 2013 جىلدىڭ ۇزدىك بانكنوتى دەپ تانىلدى. كوميسسيا جەڭىمپازداردى تاڭداۋ كەزىندە كوپتەگەن فاكتوردى ەسكەرەدى: قورعاۋ ەلەمەنتتەرى, ديزاين, قاعاز ساپاسى جانە باسقا دا سيپاتتامالارعا باسىمدىق بەرىلەدى», دەدى ۆالەري كيتيكوۆ.

ۇلتتىق بانك بانكنوتتارمەن شەكتەلمەي, ينۆەستيتسيالىق جانە كوللەكتسيالىق مونەتالاردى دا شىعارادى. ينۆەستيتسيالىق مونەتالار, اتى ايتىپ تۇرعانداي باعالى مەتالداردان, التىن مەن كۇمىستەن سوعىلادى. جىل وتكەن سايىن ينۆەستيتسيالىق مونەتا باعاسى مەتالل قۇنىنىڭ ايىرماسىنا قاراي وسە بەرۋى مۇمكىن. قازىر «كوشپەلىلەر التىنى», «قازاقستاننىڭ پەتروگليفتەرى», «قازاقستاننىڭ ادەت-عۇرىپ­تارى, ۇلتتىق ويىندارى», «قازاق­ستاننىڭ مەشىتتەرى مەن سوبورلارى», « ۇلى قولباسشىلار», «قازاقستاننىڭ قىزىل كىتابى», «قازاقستاننىڭ فلوراسى مەن فاۋناسى», «سپورت», «كوسموس», «شىعىس كۇنتىزبەسى», «قازاقستان حالىقتارىنىڭ ەرتەگى­لەرى», «سىي­لىق مونەتاسى» سەريالارىمەن شىعارىلعان مونەتالار بار. بۇلاردىڭ بارلىعى شەكتەۋلى تارالىممەن جاسالادى. ولار كول­لەكتسيالىق قۇنىنا قاراي تەك ەل اۋماعىندا ساتۋعا ارنالعان.

كورمەنىڭ ەكىنشى ايماعىندا ەڭ تانىمال سەريالاردىڭ كوللەك­تسيالىق مونەتالارى, سونداي-اق التىن, كۇمىس جانە قىمبات باعا­لى ەمەس مەتالداردان جاسالعان بىرەگەي تۇجىرىمداماسى مەن ديزاينى بار مونەتالار ۇسىنىلعان.

«كوللەكتسيالىق مونەتالاردىڭ سىرتى ارنايى وراعىشتارمەن قاپتالادى. سەبەبى قولدان قولعا وتكەندە ماتەريالعا زاقىم كەل­مەۋى كەرەك. ەستەلىك مونەتاعا مەم­لە­كەتتىك جانە اعىلشىن تىلىندە جازۋ جازىلادى. مونەتانىڭ باعا­­­سى ەكى قۇرامداس بولىكتەن تۇرادى: العاشقىسى – باعالى مەتالداردىڭ قۇنى مونەتانىڭ باعاسىنا اسەر ەتەتىن نەگىزگى قۇرامداس بولىك: ورتا ەسەپپەن التىن مونەتالاردىڭ 85%-ى, كۇمىس مونە­تالاردىڭ 52%-عا دەيىنگى باعاسى باعالى مەتال­­دىڭ باعاسىنا بايلانىستى قالىپ­تا­سادى. ال مونەتانى دايىنداپ, وراۋعا كەتەتىن شىعىندار التىن مونەتا باعاسىنىڭ 15%, كۇمىس مونەتا باعاسىنىڭ 48%-ى بولادى. بۇل مونەتالار كوللەكتسيالاۋعا جانە نۋميزماتيكالىق نارىقتى دامىتۋعا ارنالعان. كوللەكتسيالىق مونەتالار سەريالارعا بولىنگەن ءارى مەرەيتويلىق, اتاۋلى كۇن­دەر­گە, سونداي-اق تاريحي وقيعالارعا ارنالعان», دەيدى ۇلتتىق بانك مۇرا­جايىنىڭ مەڭگەرۋشىسى گاۋحار سماعۇلوۆا.

كوللەكتسيالىق مونەتالار­ 1995 جىلدان باستاپ شىعا باس­­تادى. جىل سايىن 15-تەن 20-عا دەيىن مونەتالار دايىندالادى, ولاردىڭ بارلىعى تەڭگە سارايىن­­دا شىعارىلادى. بۇدان باسقا, ءتۇرلى ەلدەر قاتىساتىن نۋميز­ما­تيكالىق كونكۋرستار تۇراقتى تۇردە وتكىزىلەدى.

ء«بىز دە وسى بايقاۋلاردا ءوزى­مىز­دىڭ جاڭالىقتارىمىزدى كورسەتەمىز, ولار حالىقارالىق ارەنادا بىرنەشە رەت جۇلدەلى ورىندارعا دا يە بولدى» دەيدى سپيكەر.

الماتى