2015 جىلعى 26 ساۋىردە وتكەن كەزەكتەن تىس پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ سايلاۋشىلاردىڭ اسا باسىم داۋىسىن الىپ, ءىرى جەڭىسكە جەتتى. بۇل ەلباسىنىڭ عانا ەمەس, ونىڭ تىلەكشىسى بولعان قازاقستان حالقىنىڭ جەڭىسى دەپ بىلەمىن. ويتكەنى, نۇرسۇلتان نازارباەۆ – ەلى سۇيگەن, ەلىن سۇيگەن, حالىقتىڭ سەنىمىنە, ىستىق ىقىلاسى مەن سۇيىسپەنشىلىگىنە بولەنگەن مەملەكەت باسشىسى.
قاي حالىقتىڭ بولسا دا بولاشاعى باسشىسىنا بايلانىستى ەكەنى بەلگىلى. بۇل رەتتە, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ سارابدال ساياساتى قازاقستان حالقىن جارقىن بولاشاققا باستاپ كەلەدى. ەلدىڭ كوشىن العا سۇيرەپ, الەمدىك قوعامداستىقتاعى الەۋەتى زور ەلگە اينالدىرۋدا ەلباسىنىڭ سىڭىرگەن ەڭبەگى ۇشان-تەڭىز. قۇرامىنا ءتۇرلى ەتنوس وكىلدەرى كىرەتىن حالىقتى قازاق جەرىندە بىرلىك پەن ىنتىماقتا ۇستاپ, بەرەكە تۇنعان قۇتتى مەكەنگە اينالدىردى. ءوزىنىڭ دانا ساياساتكەرلىگىمەن قازاقستاندى الەم جۇرتشىلىعىنا تانىتا ءبىلدى. مەملەكەتتى حالىقارالىق ارەنادا جوعارى دارەجەگە كوتەردى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ – حالقىنىڭ جوعىن جوقتاپ, مۇڭىن مۇڭداعان جاناشىرى, تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ وركەندەۋىنە ولشەۋسىز ۇلەس قوسقان ءبىرتۋار تۇلعا, ەكونوميكانى قارقىندى دامىتۋ مەن حالقىنىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋدا ايرىقشا تابىستارعا قول جەتكىزگەن كەمەل كوشباسشى. ول بابالارىمىزدان كەلە جاتقان ۇلى ارمان – تاۋەلسىزدىگىمىزدى ورنىقتىرۋ جولىنداعى قيىن بەلەستەردەن حالقىن امان الىپ ءوتىپ, تاريح تورىنەن وزىندىك قولتاڭباسىمەن كورىنگەن كەمەڭگەر مەملەكەت باسشىسى.
تاۋەلسىزدىك جاريالاعان كەزەڭدە مەملەكەت قۇلدىراۋ شەگىندە تۇرعان. ەلدىڭ ءوز الدىنا ءتۇتىنىن تۇتەتىپ, اياعىنان تۇرىپ كەتەتىنىنە سەنىمسىزدىك بىلدىرگەندەردىڭ سانى كوپ بولاتىن. «قازاقستان ءوز بەتىنشە كۇن كورە المايدى» دەگەندى اشىق ايتاتىن «كورىپكەل» ساياساتكەرلەر دە بولدى. ن.نازارباەۆتىڭ سارا ساياساتىنىڭ, قاجىرلى قايراتىنىڭ ارقاسىندا سول كۇمان-كۇدىكتىڭ ءبارىن جەڭىپ, بۇگىندە بولاشاعى جارقىن مەملەكەتتەردىڭ بىرىنە اينالدىق. ورتالىق ازياداعى كوشباسشى ەل رەتىندە تانىلدىق. الەمنىڭ ەڭ الىپ مەملەكەتتەرى بىزبەن ساناساتىن بولدى. جيىرما جىلدان ءسال اساتىن ۋاقىتتا جاس قازاقستان تىنىشتىق پەن تۇراقتىلىق بەرىك ورناعان جەرۇيىق مەكەنگە اينالدى. ورتالىق ازياداعى كوشباسشى ەل رەتىندە تانىلدىق. الەمنىڭ ەڭ الىپ مەملەكەتتەرى بىزبەن ساناساتىن بولدى. جاس قازاقستان تىنىشتىق پەن تۇراقتىلىق بەرىك ورناعان جەرۇيىق مەكەنگە اينالدى.
رەسپۋبليكانىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتى جىل وتكەن سايىن ارتىپ كەلەدى. حالىقتىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگى اۋىز تولتىرا ايتارلىقتاي وزگەردى. تاۋەلسىزدىكتىڭ تۋىن كوتەرگەن ەلباسى ەلىمىزدىڭ تامىرىنا ءنار بەرىپ, قاجىماي-تالماي حالقىن العا باستاپ كەلەدى. ەلىمىزدى باسەكەگە قابىلەتتى, قاي سالادا بولسا دا موينى وزىق دامۋشى ەلدەردىڭ ساناتىنا قوسۋدى ماقسات ەتكەن تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز وسى جولدا ايانباي تەر توگۋدە. الەمدى شارپىعان قارجىلىق-ەكونوميكالىق داعدارىستى دۇنيەجۇزىندە ەلدىڭ الدى بولىپ ەڭسەرىپ كەلەمىز. يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ ون جىلدىق جوسپارىن جۇزەگە اسىردىق. دۇنيەنىڭ الپاۋىت مەملەكەتتەرى قۇرمەتتەيتىن اسا بەدەلدى ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا تابىستى توراعالىق ەتتىك.
ەلباسى ءوزىنىڭ وزىق ويلى, ومىرشەڭ قاعيدا, ۇستانىمدارىمەن, ءادىل دە تۋراشىل مىنەزىمەن قۇرمەتكە بولەنگەن جان ەكەنىنە ءبارىمىز دە كۋامىز. ونىڭ ءبىر عانا دالەلى, بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ مىنبەرىنەن جاپپاي قىرىپ-جوياتىن قارۋ-جاراقتاردى قىسقارتىپ, وعان كەتەتىن قاراجاتتى اۋرۋ-سىرقاۋ, جاعدايى تومەندەردى ەمدەتۋگە, نارلەندىرۋگە بەرۋ جايلى ۇسىنىس ايتىپ, زور قوشەمەت پەن ۇلكەن قولداۋعا يە بولعانى. بۇل نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ جالپى ادامزات قاۋىمىنا دەگەن ىقىلاسىن, مەيرىمدىلىگى مەن جاناشىرلىعىن تانىتاتىن ادامي قاسيەتتەرىنىڭ ءبىرى عانا.
پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ حالىقتى مىڭجىلدىقتار اۋىسىپ, عاسىرلار توعىسقان الماعايىپ زاماندا بەيبىتشىلىك پەن تىنىشتىقتا, ىنتىماقتاستىق پەن تاتۋلىقتا ۇستاپ تۇرۋى ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان ساتتەن باستاپ باستى نىساناسى ەتتى. سونىڭ ارقاسىندا وسى تۇستا تاۋەلسىزدىك الىپ, ءتۇرلى قاقتىعىستارعا كيلىگىپ قالعان باسقا ەلدەردەي ەمەس, قازاقستان بىردەن بەيبىت دامۋ داڭعىلىنا ءتۇستى. ەلباسى ەل ىشىندەگى ءوزارا تۇسىنىستىك پەن تۇراقتىلىقتى ساقتاۋمەن قاتار, ايماقتىق تەكەتىرەستەردى بولدىرماۋدا ۇلكەن قاجىر-قايرات كورسەتتى, ونەگە بولارلىق ۇلگىلى ساياسات ۇستانۋدا.
ءبىلىم مەن تاربيە – ەگىز, ەكەۋى قارلىعاشتىڭ قوس قاناتىنداي. ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتار وسى ەكەۋى ارقىلى قالىپتاسادى. وسىنى ەسكەرگەن ەلباسى ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ, ۇلتتىق تاربيەنىڭ دامۋىنا ايرىقشا ءمان بەرىپ, حالقىمىزدىڭ باسەكەگە قابىلەتتى ۇرپاعىن تاربيەلەۋدى قولعا الدى. مەملەكەتتىڭ, حالىقتىڭ بولاشاعى جاستاردا ەكەنىن قاپەرىندە ۇستاپ, جىل سايىن مىڭداعان جاستى ءوز باستامسىمەن قولعا الىنعان رەسپۋبليكالىق «بولاشاق» باعدارلاماسى بويىنشا الىس-جاقىن شەتەلدەرگە وقۋعا جىبەرىپ وتىرادى. تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ ەل جاستارىن الەمدىك ەڭ وزىق وقۋ ورىندارىنا جىبەرىپ وقىتۋى, تاربيەلەۋى, ءوز ەلىمىزدە ءبىلىم الۋشى باسقا جاستاردىڭ دا زاماناۋي تەحنولوگيالاردى مەڭگەرۋىنە, عىلىم-ءبىلىمنىڭ سوڭعى جەتىستىكتەرىمەن سۋسىنداۋىنا جاعداي جاساۋى ەل ەرتەڭىن ويلاعان كورەگەندىگى ەدى. بۇل ءبىزدىڭ ىلگەرى قاراي دامۋىمىزدىڭ شەشۋشى فاكتورىنا اينالدى. سونىمەن بىرگە, جاس بۋىننىڭ بويىندا وركەندەگەن قازاقستاندى ورناتۋعا دەگەن قۇشتارلىق پەن سەنىم ۇيالاتتى.
ەلباسىنىڭ تالاپتى جاستارعا قولداۋ كورسەتىپ, جالپى ءبىلىم سالاسىنا ەرەكشە نازار اۋداراتىنى كۇندەلىكتى ءبارىمىز كورىپ, قانىق بولىپ جۇرگەن جايت. تالاپتى جاستاردى وقىتىپ, ەلىمىزگە پايدالى مامانداردى تاربيەلەۋگە نازار اۋدارىپ وتىر. ءبىر جاعىنان, مۇنى مەملەكەت باسشىسىنىڭ جاستارعا ارتىپ وتىرعان سەنىمى دەپ بىلگەن ابزال. مەملەكەتتىڭ قامقورلىعىمەن ەڭ بەدەلدى وقۋ ورىندارىندا وقىپ جاتقان ۇل-قىزدارىمىز وسىنى ەسكەرۋگە ءتيىس. «حالقىمىز دارىندى ۇلعا, تالانتتى قىزعا قاي زاماندا دا كەندە بولماعان. ولاردىڭ ءبارى دە حالقىمىزدىڭ تاريحىندا وشپەس ءىز قالدىرىپ, اسپانىمىزدا شوقجۇلدىزداي جارقىراپ تۇر. «...ەندىگى كەزەكتە العان بىلىمدەرىڭىزدى تۋعان ەلدەرىڭىزدىڭ كادەسىنە جاراتىپ, مەملەكەت ارتقان ءۇمىتتى اقتاڭىزدار. قازاقستاننىڭ جارقىن بولاشاعى جولىندا ايانباي ەڭبەك ەتەتىندەرىڭىزگە مەن سەنىمدىمىن», – دەپ ەدى ەلباسى ءبىلىمدى جاستارعا ارناعان ءبىر سوزىندە.
ەلباسى ەگەمەن ەلىمىزدىڭ بولاشاق ازاماتتارىن وركەنيەتتى وزگە حالىقتاردان كەم بولماسىن, سولارمەن تەرەزەسى تەڭ بولسىن دەپ وقىتىپ وتىر. بۇل ءوز كەزەگىندە جاستارعا دەگەن ءۇمىتتىڭ كورىنىسى. جاستاردى تۋعان ەلىنىڭ مارتەبەسىنىڭ بيىك, ابىرويىنىڭ اسقاق, ار-نامىسىنىڭ جوعارى بولۋى ءۇشىن جاقسى ءبىلىم الىپ, ادال ەڭبەك ەتۋگە شاقىرادى.
پرەزيدەنت ەل جاستارىنىڭ اشىق دەموكراتيالىق قوعام قۇندىلىقتارى نەگىزىندە تاربيەلەنگەنىن قالايدى. ءوز وتانىنىڭ پاتريوتى بولعانىن, الەمدىك قوعامداستىقتىڭ تالاپتارىنا ساي كەلەتىن جوعارى بىلىكتى, ءبىلىمدى باسەكەگە قابىلەتتى مامان بولعانىن تىلەيدى. بار قۇندىلىقتارىمىزدى يگەرگەن, مەملەكەتىمىزدەگى بىرلىك پەن ەلدىكتى نىعايتۋعا, ەلدىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋگە قابىلەتتى جاستاردى تاربيەلەۋدى نازارىنا الىپ وتىر.
سونداي-اق, ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنعان «مادەني مۇرا» باعدارلاماسى حالىقتىڭ رۋحاني ورلەۋىنە سەرپىن بەرىپ, جاستاردىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارىنا قانىق بولىپ وسۋىنە مۇمكىندىك تۋدىرۋدا. حالقىمىزدى كەزىندە تاعدىر تاۋقىمەتىمەن ايىرىلىپ قالعان رۋحاني قازىناسىمەن قايتا قاۋىشتىرۋدا جانە ەلىمىزدى الەمگە تانىتۋدا «مادەني مۇرا» باعدارلاماسىنىڭ ماڭىزى زور.
الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر جەتەكشىلەرىنىڭ باسىن قوسىپ, يسلام, حريستيان, يۋدايزم, بۋدديزم باعىتىن ۇستانۋشىلاردى ءبىر داستارقان باسىندا جيناپ, قول الىستىرعان, بەيبىتشىلىككە ۇندەگەن بىردەن-ءبىر ادام – قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ. ءدىنباسىلاردىڭ استانا قالاسىنداعى جيىنى داستۇرگە اينالىپ, تۇراقتى وتكىزىلىپ كەلەدى. بۇعان دەيىن ءالى ەشكىم بۇل ءىستى وسىنشا ءساتتى ۇيىمداستىرا العان ەمەس. بۇل دۇنيە-ءجۇزى حالقىن بەيبىتشىلىككە شاقىرۋدىڭ ءبىر-بىرىمەن جاۋلاسپاي, سىيلاستىقتا ءومىر سۇرۋگە ۇندەۋدىڭ نەگىزى. وسى ءتارىزدى يگى باستامالارىمەن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى حالىقارالىق دەڭگەيدە زور قۇرمەتكە بولەندى. قازاقستاننىڭ ىشكى تۇراقتىلىعىنا الەمنىڭ كوزىن جەتكىزە ءبىلدى. حالقىمىزدىڭ مەرەيىن تاسىتىپ, ابىرويىن اسقاقتاتتى. ەلىمىزدەگى جاراسىمدى تاتۋلىق پەن بەرىك ورناعان بىرلىكتى وزگەگە ونەگە ەتىپ كورسەتتى.
مەملەكەت باسشىسى ەل ەرتەڭى – بالالاردىڭ ءوز زامانىنداعى وزىق ويلى ازامات بولۋىنا باسا ءمان بەرىپ كەلەدى. ەلدەگى ءبىلىم وشاقتارىنىڭ سانى مەن ساپاسىنىڭ ارتۋىنا بارلىق جاعدايدى جاساپ وتىر. ماسەلەن, ەگەمەندىك العان تۇستا قازاق ءتىلدى بالاباقشالار مەن مەكتەپتەر وتە از بولاتىن. قازىر ولاردىڭ سانى ايتارلىقتاي كوبەيگەن. ءبىلىم مەكەمەلەرىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىنىڭ نىعايۋىنا كوڭىل ءبولىندى. اۋىل مەكتەپتەرىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا «اۋىل مەكتەبى» باعدارلاماسى, «100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا» باعدارلاماسى ناتيجەلى ىسكە استى. جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ جاڭا كورپۋستارى مەن جاتاقحانالارى سالىندى. وسىنداي جان سۇيسىندىرەر ىستەرى ارقىلى جاستارعا قامقورلىق كورسەتىپ كەلەدى.
حالقىنا ادالدىق, جەرىن ءسۇيۋ – ادامدىق بورىش بولۋعا ءتيىستى قاعيدالار. پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ بويىنداعى وسىنداي بيىك ادامگەرشىلىك قاسيەتتەردى جاستار ۇلگى تۇتۋعا ءتيىس. ەلباسىنىڭ ءاربىر ىسىنەن ونەگە الۋىمىز كەرەك. سوندا عانا ەلدىڭ كەلەشەگىنە, مەملەكەتتىڭ بولاشاعىنا سەنىممەن قارايتىن, ەلباسىنىڭ اعالىق ءۇمىتىن العا اپاراتىن جانە سارا ساياساتىن جالعاستىرا الاتىن ءبىلىمدى دە, بىلىكتى, پاراساتتى ۇرپاق قالىپتاسا الادى.
ادام ءومىرى قيلى بەلەستەردەن, قيلى اسۋلاردان تۇرادى. سول اسۋلاردى ەڭبەگىمەن ەڭسەرىپ, جوعارى ءبىلىم مەن بىلىكتىڭ, بيىك پاراسات پەن پايىمنىڭ, ەلىم دەپ سوققان جۇرەكتىڭ ارقاسىندا قاراپايىم شويىن قۇيۋشىدان مەملەكەت باسشىسىنا دەيىن وسكەن نۇر-اعانىڭ ومىرلىك تاجىريبەسىنەن الار ءتالىم مول. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ حالقىن سۇيگەندىگى, ساليقالى ساياساتكەرلىگى توتاليتارلىق جۇيەدەن كۇيرەپ شىققان قازاقستاندى شيرەك عاسىردا تورتكۇل دۇنيە تۇگەل قىزىعا قارايتىن قارقىندى دامۋشى جانە بولاشاعى زور مەملەكەتكە اينالدىردى دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس.
ەلباسىنىڭ باستاعان ءاربىر ءىسى جاستارعا ۇلگى-ونەگە بولارلىقتاي. قازاقستان ازاماتتارىنىڭ دەنساۋلىعى, ءبىلىمى مەن ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋ, اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ, سالاماتتى ءومىر سالتىن ىنتالاندىرۋ بارىسىندا حالىقتى دەنە تاربيەسىمەن اينالىسۋعا, دۇرىس تاماقتانۋعا ۇندەيتىن, ەسىرتكىدەن, تەمەكىدەن, ىشىمدىكتەن اۋلاق بولىپ, تازالىق شارالارىن ساقتاۋدى ناسيحاتتايتىن پارمەندى ءىس-شارالار جۇرگىزىپ وتىرۋى جاستاردىڭ كەلەشەكتە كەمەل ادام بولىپ قالىپتاسۋىن كوزدەگەنى.
زاڭعار جازۋشىمىز مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «ەل بولامىن دەسەڭ, بەسىگىڭدى تۇزە» دەگەنى بار. ءبىز بولاشاق ۇرپاقتىڭ ەلدىك رۋحى مىقتى بولسىن دەسەك, ولاردى رۋحاني مادەنيەت ۋىزىنا جارىتىپ وسىرۋگە ءتيىسپىز. مەملەكەتشىلدىك, ەرلىك, بىرلىك, تاتۋلىق ۇعىمدارىن بالا ساناسىنا جاستايىنان ءسىڭىرۋىمىز قاجەت. ەلباسى ن.نازارباەۆ ءبىر سوزىندە: «ءبىز ءوزىمىزدىڭ بالالارىمىزدى, جاستارىمىزدى وزگەلەردى تىڭداۋعا جانە تۇسىنۋگە, باسقا ۇلتتاردىڭ ءتىلى مەن ءدىلىن, سالت-ءداستۇرىن قۇرمەتتەۋگە تاربيەلەۋىمىز كەرەك. ونسىز قازىرگىدەي جاھاندانۋ داۋىرىندە ەشقانداي جەتىستىككە جەتە المايمىز. قازاقستان جاستارى ءوز ەلىنىڭ پاتريوتى بولۋلارى كەرەك. ءتۇرلى ەكسترەميستىك سيپاتتاعى «كوز بوياۋشىلىقتارعا» قارسى تۇرار يممۋنيتەتتەرىن كۇشەيتۋلەرى قاجەت», – دەپ ەدى.
ەلباسى ن.نازارباەۆ – كۇللى ادامزات دۇنيەسىنىڭ بەيبىتشىلىگى مەن تاتۋلىعىن, ءوز حالقىنىڭ تۇراقتىلىعى مەن تۇتاستىعىن كوكسەگەن زامان جارشىسى, حالىق تاربيەشىسى. تاريحتىڭ دا, تاعدىردىڭ دا سىنىنان سۇرىنبەي, ۇلكەن ابىرويمەن وتكەن كورەگەن كوسەمنىڭ كەمەڭگەرلىگى مەن دانالىعى تاريحىمىزدىڭ بۇدان كەيىنگى كەزەڭدەرىندە ۇرپاقتان ۇرپاققا تارالا بەرەتىنىنە ەش كۇمان جوق. قابىرعالى قالىڭ ەلدىڭ ەڭسەسىن كوتەرىپ, ەسەسىن قايتارىپ, حالقىمىزدىڭ بۇگىنگى دارەجەگە جەتۋىنە كۇش سالعان ەلباسى جايلى قالاي ايتساق تا جاراسادى.
ال ونىڭ ساۋىردەگى سايلاۋدا ءىرى جەڭىسكە جەتۋى قازاقستان حالقىن قاناتتاندىرا ءتۇستى.
سەرىك پىراليەۆ,
اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق
پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى,
ۇعا اكادەميگى.