ءسىز نە دەيس1ز؟
“سۋدىڭ دا سۇراۋى بار”. ايتسا ايتقانداي, كوكتەمگى ەگىستىڭ قاربالاس شاعىندا سىرداريا وزەنى ارقىلى سىر ايماعىنا كەلەتىن سۋ قورى سىربويىلىقتاردى سەلت ەتكىزبەي قويمادى. كەيبىر جىلدارى وزەن ارناسىن توپان سۋ قاپتاپ, حالىقتى ابىگەرگە تۇسىرسە, ال قايسىبىر جىلدارى ديقاندار سۋ تاپشىلىعىنان زارداپ شەگىپ, ەگىس كولەمى كۇرت تومەندەپ تە كەتەدى. جاسىراتىنى جوق, كوكساراي سۋ قويماسىنىڭ سالىنۋى سىربويىلىقتاردى مولشىلىق كەپىلى – مول سۋعا كەنەلتىپ-اق تاستادى. ايتقانداي, مول سۋدى تەڭىزگە دەيىن جەتكىزۋ جۇمىستارى ءوز جالعاسىن تاۋىپ جاتىر ما؟ ءۇستىمىزدەگى جىلى سىر ايماعىندا سۋ قورى جەتكىلىكتى بولا ما؟
“ەگەمەن قازاقستان” گازەتىنىڭ قىزىلوردا وبلىسىنداعى ءتىلشىسى ەركىن ءابىل ارال-سىرداريا باسسەيندىك ينسپەكتسيا باستىعى ءادىلحان قارلىحانوۆقا:
– ءسىز بۇعان نە دەيسىز؟
– سىرداريا وزەنى باسسەينىندەگى بيىلعى سۋدىڭ قورى جەتكىلىكتى دارەجەدە بولدى. قىرعىز اعايىنداردىڭ توقتاعۇل سۋ قويماسىندا سۋ مولشەرى وتكەن جىلعىدان ەكى ەسەدەي كوپ جينالدى. مۇنان وزگە ءاندىجان, قايراققۇم, شارباق سۋ قويمالارى دا سۋ كولەمىن سالىستىرمالى تۇردە العاندا بۇرىنعىدان ەداۋىر مول جيناي الدى. سىيىمدىلىعى 5 ملرد. تەكشە مەتردەن اساتىن شاردارا سۋ قويماسى جىلداعىدان ەرتە كەمەرىنە كەلدى. وسى شاقتا بيىل ىسكە قوسىلعان كوكساراي سۋ رەتتەگىشى ءاۋ باستا جوبالانعانداي 1 ملرد. تەكشە مەترگە جۋىق سۋ قابىلداپ, شاردارانىڭ ەركىن تىنىستاۋىنا ءمۇمكىندىك جاسادى. سونىڭ ناتيجەسىندە, سىرداريانى بويلاي ورنالاسقان ەلدى مەكەندەر دە جىلدا بولاتىن تاسقىن سۋ قاۋپىنەن ارىلدى. بۇگىندە كوكسارايعا جيناپ الىنعان 913 ملن. تەكشە مەتر سۋ ارالعا قايتا جىبەرىلىپ, سۋ رەتتەگىشتىڭ قۇرىلىسى قايتا جۇرەتىندىگىنە بايلانىستى وندا 93 ملن. تەكشە مەتر عانا سۋ قورى ساقتالۋدا. شارداراداعى سۋ كولەمى 5 ملرد. تەكشە مەتردەن اسىپ جىعىلادى. ودان تومەن قاراي سەكۋندىنا 1400 تەكشە مەتر سۋ بوساتىلسا, ونىڭ 25 تەكشە مەترى قىزىلقۇم كانالىنا جىبەرىلۋدە. ال, قىزىلوردا سۋ تورابىنا كەلىپ جاتقان سۋدىڭ مولشەرى سەكۋندىنا 564 تەكشە مەتردى قۇرايدى. ايتەك سۋ تورابىنان 383 تەكشە مەتر سۋ وتسە, قاراوزەك كولدەر جۇيەسىنە سەكۋندىنا 140 تەكشە مەتر سۋ بوساتىلىپ, ونىڭ 70-80 تەكشە مەترى اينالىپ بارىپ دارياعا قايتا قۇيىلۋدا. قازالى سۋ تورابىنان بۇل كۇندەرى 230 تەكشە مەتر سۋ وتۋدە, بۇل – وتكەن جىلعى وسى مەرزىمنەن 144 تەكشە مەترگە ارتىق.
قازىردە مول سۋدى تەڭىزگە دەيىن جەتكىزۋ جۇمىستارى جالعاسىپ جاتىر.
قىزىلوردا وبلىسى.