ءۇش جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت بەكىتىلدى

وتىرىسقا قاتىسۋشىلار الدىمەن پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى نۇرلان بايبازاروۆتىڭ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق قورىنان 2025-2027 جىلدارعا ارنالعان كەپىلدەندىرىلگەن ترانسفەرت تۋرالى» زاڭ جوباسى جونىندە بايانداماسىن تىڭدادى. ونىڭ ايتۋىنشا, قۇجات بيۋدجەت كودەكسىنىڭ ەرە­جە­لەرى نەگىزىندە ازىرلەنگەن.

– زاڭ جوباسىندا مۇناي­دىڭ كەسىمدى باعاسى 2025 جىلى بار­رەلىنە 42,3 اقش دوللارى, 2026-2027 جىلدارى بار­رەلىنە 41-39,4 اقش دوللارى دەڭگەيىندە بەلگىلەنگەن. وسىنى ەسكەرە وتىرىپ, ۇلت­تىق قوردان كەپىلدەندىرىلگەن ترانسفەرتتىڭ مولشەرى 2025-2027 جىلدارعا جىل سايىن 2 ترلن تەڭگە كولەمىندە اي­­قىن­دالدى. جوسپارلى كەزەڭدە ۇلت­تىق قوردىڭ تازا ۆاليۋ­تا­لىق اكت­يۆتەرى بولجام بويىنشا 2025 جىلى 62,2 ملرد اقش دوللارىن, 2026-2027 جىل­دارى 69,9-78,7 ملرد اقش دوللارىن قۇرايدى, – دەي كەلە ن.باي­بازاروۆ زاڭ جوباسىن قابىل­داۋ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت­تىڭ تەڭ­­گەرىمدىلىگىن قامتاما­سىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنىن جەتكىزدى.

كەيىن دەپۋتاتتار تالقى­لاۋىنا «2025-2027 جىل­دار­عا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى» زاڭ جوباسى ۇسىنىلدى. قۇجاتقا سايكەس, ن.بايبازاروۆ ەلىمىزدىڭ ال­دا­عى ءۇش جىلعا ارنالعان الەۋ­­مەتتىك-ەكونوميكالىق دا­­مۋ بول­جامىن تانىستىردى. بايان­داماشى بولجامدى قا­لىپتاستىرۋدا مۇناي باعاسى باررەلىنە 75 دوللار جانە دوللار باعامى 470 تەڭگە بولاتىن بازالىق ستسەناري الىنعانىن اتاپ ءوتتى.

– بولجام بويىنشا 2025 جىلى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ناقتى ءوسۋى 5,6 پايىزدى, 5 جىل ىشىندە جالپى ىشكى ءونىمنىڭ ورتاشا جىلدىق ءوسۋى 5,4 پا­يىزدى قۇرايدى. نومينالدى ىشكى جالپى ءونىم 2025 جىلعى 150,8 ترلن تەڭگەدەن 2029 جىلى 234,2 ترلن تەڭگەگە دەيىن وسەدى. ەكونوميكانىڭ بارلىق سالاسىندا ءوسىم بولادى دەپ كۇتىلەدى. ماسەلەن, ونەر­كاسىپ­تەگى ورتاشا جىل­دىق ءوسۋ قار­قىنى – 4,1 پايىز­دى, ونىڭ ىشىندە وڭدەۋ ونەر­كاسى­بىن­دە – 5,8 پايىزدى, تاۋ-كەن ءوندىرۋ ونەركاسىبىندە 2,9 پايىز­دى قۇرايدى. اۋىل شارۋا­شىلىعىنداعى ورتاشا جىلدىق ءوسىم – 5,3 پايىز, قۇرىلىستا – 9,3 پايىز, كولىك قىزمەتتەرىندە – 8,2 پايىز جانە ساۋدادا 7,1 پايىز بولادى. ال مۇناي ءوندىرۋ كولەمى 2025 جىلى 97,2 ملن توننادان 2029 جىلى 104,8 ملن تونناعا دەيىن ۇلعايادى, – دەدى مينيستر.

زاڭ جوباسىن بۇعان دەيىنگى تالقىلاۋ بارىسىندا 250-دەن اسا تۇزەتۋ ەنگىزىلگەن. دە­پۋتاتتار تۇرعىن ءۇي-كوم­مۋنالدىق شارۋاشىلىق, كولىك جانە كوممۋنيكاتسيالار, ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ, مادەنيەت جانە سپورت, تاعى دا باسقا نەگىزگى باعىتتار بويىن­شا شىعىستاردى ارتتىرۋدى ۇسىنعان. قارجى ءمينيسترى ءمادي تاكيەۆتىڭ سوزىنە قاراعاندا, تالقىلاۋ ناتيجەسىندە حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرۋ­عا, وڭىرلەردى دامىتۋعا باعىت­تالعان بىرقاتار ۇسىنىس ەن­گىزىلگەن. ونىڭ ىشىندە حالىقتى تازا سۋمەن قام­تاماسىز ەتۋگە, جىلۋ ءارى ەلەكتر ەنەرگەتي­كاسىن, كولىك, ين­جەنەر­لىك-كوم­­مۋنيكا­تسيا­لىق ينف­راقۇ­رىلىمىنا, سونداي-اق «اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسىن ىسكە اسىرۋعا قوسىمشا شىعىستار كوزدەلگەن. سونىمەن قاتار تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىل­دىك بەرىلگەن كولەمى ايا­سىن­دا مەديتسينالىق قىز­مەت­تەر كورسەتۋگە, سىبايلاس جەم­قورلىققا قارسى ساراپتا­ما جۇرگىزۋگە ارنالعان شىعىستار قاراستىرىلعان.

– 2025 جىلى تۋريزم مەن سپورتتى دامىتۋعا رەسپۋب­ليكالىق بيۋدجەت شىعىستارى 141 ملرد تەڭگە, مادەنيەت جانە اقپارات سالاسىنا 165 ملرد تەڭگە كولەمىندە جوس­پار­لانعان. وڭىرلەردى دامى­تۋعا 7,5 ترلن تەڭگە بولىنەدى. ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىن دامىتۋدى قولداۋعا 2,1 ترلن تەڭگە قاراستىرىلعان. سونىمەن قاتار قۇقىق قور­عاۋ ورگاندارىنىڭ 2025 جىلعا ارنالعان شىعىستارى 2,7 ترلن تەڭگە كولەمىندە جوس­پارلانعان. جالپى 2025 جىلى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت كىرىستەرى 15,6 ترلن تەڭگەنى نەمەسە ءىجو-ءنىڭ 10,4% دەڭگەيىندە بولجانىپ وتىر, – دەدى ول.

قوسىمشا بايانداماشى ۇلتتىق بانك توراعاسى تيمۋر سۇلەي­مەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, قىر­كۇيەكتىڭ قورىتىندىسى بو­يىنشا ەلدەگى ينفلياتسيا دەڭ­گەيى 8,3% بولدى. بۇل 2023 جىل­عى ەڭ جوعارى كورسەت­كىشپەن سالىستىرعاندا 2,5 ەسە تومەن.

– ۇلتتىق بانك وسى جىلدىڭ باسىنان بەرى بازالىق مول­شەرلەمەنى ءتورت رەت تومەن­دەتتى. ياعني بازالىق مولشەر­لەمە 15,75%-دان 150 بازيستىك تارماققا – 14,25%-عا دەيىن تومەندەدى. ءبىزدىڭ بولجامىمىز بويىنشا, 2025 جىلى ينفلياتسيا 5,5-7,5% دالىزىندە, 2026 جىلى تارگەتكە جاقىنداپ, 5%-دان 7%-عا دەيىنگى ارا­لىق­تا قالىپتاسادى, – دەگەن ت.سۇلەي­مەنوۆ ۇلتتىق قوردان قارا­جاتتى الۋ ونىڭ تۇسىمى­نەن اسىپ وتىرعانىن مالىم­دەدى. مۇنداي جاعدايدا ۇلتتىق قور قاراجاتىن كوبەيتەتىن جالعىز فاكتور ينۆەستيتسيالىق كىرىس ەكەنى اتالدى.

ىزىنشە وتىرىستا زاڭ جوباسىنا قاتىستى ساۋالدار جول­داندى. دەپۋتات اسحات راحىم­جانوۆ پرەمەر-مينيستر­دەن پرەزيدەنتتىڭ 2029 جىلعا قاراي قازاقستان ەكو­نوميكاسىنىڭ ءوسىمىن 450 ملرد دوللارعا دەيىن جەت­كىزۋ جونىندەگى تاپسىرماسىن ۇكى­مەتتىڭ قالاي ورىنداپ جات­­قانى تۋرالى سۇرادى. ءوز كەزە­گىندە و.بەكتەنوۆ الەۋ­مەتتىك-ەكونوميكالىق دا­مۋ بولجامىنا سايكەس, مەم­لەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى قالاي ورىندالاتىنىن اشىپ ءتۇسىندىردى.

– ەلدىڭ 2025-2029 جىلدارعا ارنالعان الەۋمەتتىك-ەكونو­مي­كالىق دامۋ بولجامىنا ساي­كەس, ءىجو-ءنىڭ جىل سايىنعى ءوسىمى ورتا ەسەپپەن 5,4% دەڭگەيىن­دە جوسپارلانعان. مۇنداي كورسەتكىشكە قول جەتكىزگەن كەزدە ەلدىڭ ىشكى جالپى ءونىمى 2025 جىلى 321 ملرد دوللاردان 2019 جىلى 498 ملرد دوللارعا دەيىن ۇلعايا­دى. وسىلايشا, 2029 جىلعا قاراي ءىجو كولە­مىن 450 ملرد دوللارعا دەيىن جەتكىزۋ جونىندەگى تاپسىرماسى ورىن­دالادى. بيىلعى 9 ايدىڭ قورى­تىندىسى بويىنشا ءىجو ءوسى­مى 4%-دى قۇرادى. بۇل وسىم­گە مۇناي ءوندىرۋ كولەمى­نىڭ تومەندەۋى اياسىندا قول جەتكىزىلدى. ياعني ءوسىم باسقا دا مۇنايدان تىس سالالار ەسەبى­نەن ءوسىپ جاتىر. ەكونوميكا اۋىل شارۋاشى­لىعى ەسەبىنەن دا­­­مىپ كەلەدى, ول 11,4%-عا ءوستى. كو­لىك, ساۋدا ەسەبىنەن ءوسىم 6%-دان جوعارى كورسەتكىش كورسەتتى. قۇرىلىس 10%-دان اسا ءوستى. وسىلايشا, بۇل سالالارداعى ءوسىم جالپى ەكونوميكانىڭ, ءىجو-ءنىڭ ءوسىمىن قولداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ارينە, بۇل جەتكىلىكسىز, ءبىز مۇنى تۇسىنەمىز, سوندىقتان دا ءتۇيىندى ماسەلە بويىنشا قازىردىڭ وزىندە جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز. بۇل – ەلىمىزدەگى ءىرى يندۋستريالىق جانە ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ەكونوميكاعا ەلەۋلى ينۆەستيتسيا كولەمىن تارتۋ. ءوسۋ مۇمكىندىكتەرىنىڭ ءبىرى ينفرا­قۇرىلىمعا وتە ماڭىزدى ينۆەستيتسيالاردى كوزدەيتىن ۇلتتىق ينفرا­قۇرى­لىمدى دامىتۋ جوسپارىن ىسكە اسىرۋ بولماق. سونداي-اق پرەزيدەنت جولداۋىندا بەرگەن تاپسىرماسىنا سايكەس, تكش جۇيەسىن جاڭعىرتۋدىڭ جاڭا ۇلتتىق جوباسىن ازىرلەۋ سوڭعى ساتىدا تۇر, – دەدى پرەمەر-مينيستر.

ماجىلىستەگى ساياسي پارتيا­لاردىڭ فراكتسيا جەتەكشى­لەرى دە زاڭ جوبالارىنا ءوز باعا­سىن بەردى. «Amanat», «اۋىل», «Respublica» جانە قازاقستان حالىق پارتياسى فراكتسيالارى قولداپ, «اق جول» فراكتسياسى قارسىلىق ءبىلدىردى, ال جالپىۇلتتىق سوتسيال-دەمو­­كراتيالىق پارتياسى فراك­تسيا­سى قالىس قالدى.

تالقىلاۋ قورىتىندىسى بويىنشا ەكى زاڭ دا قابىلدا­نىپ, سەناتقا جولداندى. قورى­­تىن­دىلاي كەلە پالاتا سپي­كەرى ەرلان قوشانوۆ رەسپۋب­ل­يكا­لىق بيۋدجەت جوباسى كۇر­دەلى ەكو­نوميكا­لىق جاعداي­عا قا­­را­ماستان, مەملەكەت­تىڭ بار­­لىق الەۋمەتتىك مىن­دەت­تەمەسىن ورىنداۋعا مۇم­كىندىك بەرەتىنىن باسا ايتتى.

– ءبىز ءۇش جىلدىق كەزەڭگە ارنال­عان ەل بيۋدجەتىن تالقى­لاۋ­دى اياقتاپ, قابىلدادىق. بيۋد­جەتتە مەملەكەت باسشى­سىنىڭ سايلاۋالدى باعدار-لاماسى مەن جىل سايىنعى جولداۋلارىندا بەلگىلەنگەن باستامالارىن ىسكە اسىرۋعا باسا زەر سالىندى. بيۋدجەتتىڭ جالپى شىعىستارىنىڭ شامامەن 40 پايىزى الەۋ­مەت­­­­تىك سالاعا باعىتتالعان. ماسە­لەن, كەلە­سى جىلى الەۋمەت­تىك تولەم­­دەر ءوسىپ, تولەم الۋشى­لار سانى ارتادى, – دەدى ءماجىلىس توراعاسى.

دەپۋتاتتار «قازاقستان رەس­­­پۋبليكاسىنىڭ اۋماقتىق قور­عانىسى تۋرالى» زاڭ جوباسى مەن وعان ىلەسپە تۇزەتۋلەردى ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى. ولاردى دەپۋتاتتارعا قورعا­نىس ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىن­باسارى – قارۋلى كۇشتەر باس شتابىنىڭ باستىعى سۇل­تان قامالەتدينوۆ تانىستىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, زاڭ جوبا­سى اۋماقتىق قورعانىس سالاسىن­داعى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ قۇقىقتىق نەگىزدەرىن بەلگىلەيدى.

– ازىرلەنگەن نورمالار ءتيىس­تى قارجى بولىنگەن اۋماق­تىق قورعانىس جۇيەسىنە سالا­لىق سيپات بەرۋگە, ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان­نىڭ ۇيىمداعى فۋنكتسياسى مەن وكىلەتتىگىن ايقىن­داۋعا, جەكە جانە زاڭدى تۇلعا­نىڭ وسى سالاداعى قۇقىعى مەن مىندەتىن بەكىتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار قورعا­نىس مينيسترلىگىنە ورتالىق, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان, مەنشىك نىسانىنا قاراماس­تان, ۇيىم قىزمەتىن مەملە­كەت­­تىك با­قى­­لاۋ فۋنكتسياسىن جۇك­تەۋ­گە ىقپال ەتەدى, – دەدى س.قامالەتدينوۆ.

جۇمىس توبىنىڭ جەتەك­شىسى ماكسيم روجين ءوزىنىڭ قو­­سىم­شا بايانداماسىندا قازاق­ستان­­نىڭ قورعانىس جۇيەسىنە «ەرىك­­تى ادام» جانە ء«وزىن-ءوزى قور­­عاۋ قۇرالىمدارى» دەگەن جاڭا ۇعىمدار ەنگىزىلەتىنىن اتاپ ءوتتى. ازاماتتاردىڭ سو­عىس جاعدايى كەزىندە ءوزىن-ءوزى قورعاۋ قۇرامالارىندا ەرىكتى قىزمەت اتقارۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلعان.

بۇعان قوسا دەپۋتاتتار «قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرى­نە بيرجا ساۋداسى ماسەلەلەرى بويىن­شا وزگەرىستەر مەن تولىق­تىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوبا­سىن ەكىنشى وقىلىمدا قابىل­داپ, سەناتقا جولدادى. تۇزەتۋ­لەردى ازىرلەۋشى ەكاتەري­نا سمىشلياەۆا ەكىنشى وقى­لىمعا دايىندىق بارىسىن­دا دەپۋتاتتاردان تاۋار بير­جالارىنىڭ ليتسەنزيالارى­نىڭ قولدانىلۋىن توقتاتا تۇرۋ جانە ودان ايىرۋ ءتار­تىبىن ايقىنداۋ, كليرينگ ورتا­لىق­تارىنىڭ باعدار­لاما­لىق قامتاماسىز ەتىلۋى­نە تالاپ­تاردى ەنگىزۋ, الەۋمەت­تىك ما­ڭىزى بار بيرجا­لىق تاۋار­لاردىڭ ساۋداسىن ۇيىم­داس­تىرۋ ءتارتىبىن ناقتىلاۋ, سون­داي-اق تاۋار بيرجالارى جار­عىلىق كاپيتالىنىڭ تۇراقتى ماندەرىن ايقىنداۋ جونىندە ۇسىنىستار تۇسكەنىن ايتتى.

بۇعان قوسا ءماجىلىس سەنات­تىڭ «قازاقستان رەسپۋب­ليكاسى­نىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتى­لەرىنە تۇرعىن ءۇي ساياساتىن رەفو­رمالاۋ ماسەلەلەرى بو­يىن­­­شا وزگەرىستەر مەن تولىق­تى­رۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭىنا ەنگىزگەن تۇزەتۋلەرىمەن كەلىستى.