ايماق-اتىراپقا اتى ءمالىم «وتقانجار» شارۋا قوجالىعىندا قىسقا قامدانىس قىزعان شاق. استىق القابىنان ىرىستىڭ ىستىق دەمى سەزىلەدى. جايىلىمىنا جىلقى, قوي ورگىزگەن شوپان مەن جىلقىشى كۇزدىڭ قارا سۋىعىندا دا اتتىڭ ۇستىندە, ءىس باسىندا, قاھارلى ماۋسىمعا مول جەمشوپ قورىن جاساپ الۋدىڭ قامىمەن ءجۇر. مال سۇمەسىنە قاراپ وتىرعان شارۋاقور قاۋىمنىڭ ەڭبەگى ەرەن, ماڭداي تەرى ادال. سونىڭ ىشىندە اعا شوپان جاقيا شوپاباەۆ پەن مايتالمان مەحانيزاتور قابيدوللا المۇحاممەد ۇلى شارۋاشىلىقتا اسا قادىرلى, ەڭبەكتەرىمەن ەڭسەلى.
وتار قويدىڭ بەرەكەسى
جاۋاپتى شوپان جاقيا شوپاباەۆ, جيىرما جىل بولدى, قىردا قوي باعىپ ءجۇر. جاۋاپتى دەيتىنىمىز, كوكتەمدە ءتاۋىر شىققان ءبىرىنشى تۇقىمدى, ياعني ءبىر وتار جاس توقتىنى قابىلداپ الادى. ونى كەلەر جىلى قوزدايتىن ەتىپ بەرەدى. جيىرما جىل بويعى كاسىبى وسى. بۇعان دەيىن جاقيا ولجاباي ۇلى شارۋاشىلىقتا مەحانيزاتور بولىپ ەڭبەك ەتكەن. جازدا تراكتورمەن ءشوپ شاۋىپ, قىستا قويدىڭ قيىن, اۋلانىڭ قارىن تازالاعان. كەيىن پايدانى, قۇت پەن ىرىستى وسى قويدان ەسەلەيمىن دەپ شوپاندىققا اۋىسقان. باعىمى – تۇساق قوي. توقتىنىڭ سانىن كەمىتپەي, سالماعىن ءوسىرىپ, قىسقا امان-ەسەن جەتكىزۋ – وسى ەڭ-بەككەردىڭ موينىندا.
شارۋاشىلىق باسشىلىعى شوپانعا ۇدايى سەنىم ارتادى. ويتكەنى قويدىڭ جاي-كۇيىن جاقسى مەڭگەرىپ العان ەڭبەككەرگە بۇل اتاكاسىپ قانىمەن سىڭگەن. اتاسى اشىقباي ءوز زامانىنىڭ ۇزدىك شوپانى بولعان. ول كىسى قوي باققان قىردى ەل-جۇرت «اشىقباي قىستاعى» دەپ اتاپ كەتكەن. اتاكاسىپتى اكەسى ولجاباي ءارى قاراي جالعاعان. بالا كەزىنەن اكەسى مەن اتاسىنىڭ اتىنا مىنگەسىپ, قوي باققان بالا بۇگىنگى كۇنى ەڭبەگىمەن سىيلى.
– جاقيا اعامىز ەرتەدەن وسى مالدىڭ سوڭىندا. مالدىڭ بابىن بەسكە بىلەدى. كەڭەس كەزىندە دە شوپان بولعان. بۇل كىسىگە وتكىزگەن توقتىلارىمىز قارا كۇزدە تومپاڭداپ شىعا كەلەدى. باسقا شوپاندارعا دا اقىل-كەڭەس ايتىپ, بىلگەنىمەن ءبولىسىپ وتىرادى. جاقسى سۇرىپتالعان توقتىلاردى وسى شوپانعا تاپسىرامىز. سەبەبى, ەرتەڭ ءونىم بەرەتىن قويدىڭ قوڭى جاقسى بولۋى كەرەك, – دەيدى «وتقانجار» شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى اسلان قانات ۇلى.
شوپاننىڭ ءورىسى «كەڭجارىق» بولىمشەسىندە. وتارىندا 810 توقتى بار. شارۋاشىلىق باسشىسى قىسقى باعىنعا ەكى كومەكشى بەرەدى.
– «مال وسىرسەڭ, قوي ءوسىر, ءونىمى ونىڭ كول-كوسىر» دەپ تەگىن ايتپاعان بابالارىمىز. عۇمىرىمىز اتتىڭ ۇستىندە ءوتتى. كوز اشقالى بەرى قوي ءوسىرىپ, ءورىسىمىزدى تولتىرىپ كەلەمىز. ءالى دە اتپەن باعامىن. قازىر كوبىنە موتوتسيكلمەن باعادى عوي. قويدى ولاي باعۋ قاتە. قوي اسىقپاي, باپپەن جايىلسا عانا ەتى مايلى, سەمىز بولادى. وسى شارۋاشىلىقتا جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقانىمىزعا كوپ ۋاقىت ءوتتى. ادال ەڭبەكتىڭ ارقاسىندا ابىرويعا بولەندىك. تاۋبە, تۇرمىسىمىز جايلى, قازانىمىز مايلى. بالالاردى ەشتەڭەدەن كەم قىلماي ءوسىرىپ, جەتىلدىردىك, – دەيدى شوپان.
اعا شوپاننىڭ قوي باعاتىن قوس اتى بار. قيسىق قاسقا مەن اقجالدى كەزەگىمەن مىنەدى. ال ءالدى كۇرەڭ اتىمەن قىستا شانا تارتادى. قارا كۇزدىڭ سۋىعى ۇرىپ تۇرسا دا, قويىن كۇن شىقپاي ورىسكە شىعارادى. قازىر ەگىن ورىلعان جەرگە باعىپ ءجۇر. بيدايدىڭ ماساعى دا تاپتىرماس ازىق. «مايلى ازىقتىڭ ءنارى مول», دەيدى شوپان. ونىمەن قوسا, قويىن قۇلانوتپەس وزەنىنە ءجيى توعىتادى. تازا ءارى سەمىز بولاتىن ءبىر سەبەبى سول.
جارى جۇماكۇل وتباسى, وشاق قاسىنىڭ يەسى. ۇنەمى اتتىڭ ۇستىندە جۇرەتىن كۇيەۋىنىڭ كۇرەڭ شايىن دەمدەپ, ىستىق اسىن ازىرلەپ وتىرادى. دەگەنمەن اس ءۇيدىڭ اينالاسىندا عانا جۇرە بەرمەيدى, ارا-تۇرا قويدىڭ ارانىنا دا شىعىپ, قولعابىس قىلادى. قوي قۇرتتاسادى, ونى ساناسىپ, قاماسادى. اسىلىندە, ەڭ ۇلكەن كومەكشىسى.
ەڭبەك سۇيگەن شاڭىراقتىڭ ءتورت بالاسى بار. ۇلىن ۇياعا, قىزىن قياعا قوندىرعان ەرلى-زايىپتىلار ەندى كەنجەلەرىنىڭ تويىنىڭ قامىنا كىرىسكەن. «بالالارىمىزدىڭ تويىن جاسادىق, باسپاناسىن اپەردىك. وسىنىڭ ءبارى تىنىمسىز قام-قارەكەتتىڭ ارقاسى, ەسەلى ەڭبەكتىڭ بىزگە بەرگەن سىيى», دەپ تاۋبە قىلادى قادىرلى شوپان.
تراكتوردان تابىس تاپقان
شابىندىقتاعى شارۋانىڭ دا قاۋىرت شاعى. مۇندايدا مايتالمان مەحانيزاتورلاردىڭ ەڭبەگى اسا ماڭىزدى. «متز 80-2» ماركالى كوك تراكتورلى قابيدوللا المۇحاممەد ۇلىنىڭ تەحنيكا تىزگىندەگەنىنە جيىرما جىل بولدى. ەڭبەك مايدانىنا ەرتە ارالاسقان ول ەرتەرەكتە قوي, جىلقى باققان. قازىر شابىندىقتان توننا-توننا بولىپ كەلگەن ءشوپتى جىپ-جيناقى ەتىپ مايالاۋ – قابيدوللانىڭ مىندەتى.
– جاستايىمنان قول ەڭبەكتىڭ, تەحنيكانىڭ قىر-سىرىنا قانىق بولدىم. اۋەلى «وتقانجار» شارۋا قوجالىعىندا مال باقتىم. كەيىن تراكتور تىزگىندەدىك, ءشوپ شاپتىق, ونى جينادىق. قازىرگى جۇمىسىم – ءشوپ مايالاۋ. جاز بويعى شاپقان مال ازىعىن شاشپاي-توكپەي جيناپ, تاسىپ, مايالاپ العان كۇنى كوڭىلىمىز كوككە كوتەرىلىپ, ءبىر جاساپ قالامىز. تاڭمەن تالاسىپ تەحنيكا رۋلىنە وتىرعاننان كەشكە دەيىن تىنىم تاپپاي شارۋا باسىندا بولامىز. قىستاعى تىرلىگىمىز دە وسى. قويعا ءشوپ سالامىز. قالىڭ قاردى ارشيمىز. قورا تازالايمىز. ءبىر جۇمىس بىتسە, كەلەسىسى دايىن تۇرادى. وسىنىڭ ءبارى تەحنيكانىڭ كۇشىمەن اتقارىلاتىن ءىس, – دەيدى مەحانيزاتور.
بيىل ءشوپ ءتۇسىمى مول. جەر بەرەكەسىن بەردى. ايتپەسە, بىلتىرعى قۇرعاقشىلىق كوپ شارۋانىڭ قولىن بايلادى. «وتقانجار» شارۋاشىلىعى جەتى-سەگىز جىل بۇرىنعى ءشوپ قورىن بۇزىپ, قايتا مايالاپ, قىستا سونى ازىق قىلىپ شىقتى. ال بيىلعى ماۋسىمدا جەمشوپ جەتكىلىكتى. سول سەبەپتى مۇنداعى جۇمىس قاۋىرت. ءبىر بولىمشەگە 2 100 توننا ءشوپ تۇسىرىلەدى. بۇگىنگىنىڭ وزىندە 5 مايا وراما ءشوپ ءازىر. شارۋاشىلىق باسشىسى اسلان قانات ۇلى بىلىكتى مەحانيزاتوردىڭ ەڭبەكقورلىعىن جوعارى باعالادى.
– قابيدوللا اعامىز ۇجىمدا اسا قادىرلى, بەساسپاپ مامان. قويدىڭ دا كۇيىن, جىلقىنىڭ دا جايىن بىلەدى. تەحنيكانىڭ قىر-سىرىنا دا اسا جەتىك. تراكتورىنىڭ ءبىر جەرى سىر بەرسە بولدى, ونى جىلدام انىقتاپ, ءوزى جوندەپ, ىسكە قوسىپ الادى. ماي-سۋىن اۋىستىراتىن ۋاقىتىنا دا ۇقىپتى, – دەيدى ۇجىم باسشىسى.
ەسەلى ەڭبەكتىڭ ارقاسىندا ءتورت بالاسىن وقىتىپ, ءبىر-ءبىر وتاۋ ەتىپ شىعاردى. جارى زۋريات ەكەۋىنىڭ بەس نەمەرەسى بار. مايتالمان مەحانيزاتور كوك تراكتورىنان تۇسكىسى كەلمەيدى. ويتكەنى وسىمەنەن كوگەرىپ, كوكتەدىك دەيدى.
قاراعاندى وبلىسى,
نۇرا اۋدانى