تاماقتانۋ سەكتورىنداعى سالالىق بىرلەستىكتەردىڭ وتاندىق نارىقتى يمپورتتىق ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ ەكسپانسياسىنان قورعاۋ تۋرالى ۇسىنىستارى ناقتى زاڭعا اينالعالى تۇر. مەملەكەت تاراپىنان مۇنداي قورعاۋ, قامقورلىقتى سالاداعى وتاندىق كاسىپكەرلەر اسىعا كۇتىپ ءجۇر.
كاسىپكەرلەردىڭ ماسەلەگە قاتىستى ۇسىنىس-پىكىرلەرى «قر-نىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» جانە «ۆەتەريناريا تۋرالى» زاڭداردىڭ جاڭا رەداكتسياسىندا ەسكەرىلەدى.
شەشىم ءبىر جارىم جىل كولەمىندە جۇرگىزىلگەن اۋقىمدى جۇمىستىڭ وڭ ناتيجەسى ەكەنى انىق. وسى ۋاقىت ىشىندە سالالىق بىرلەستىك وكىلدەرى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن, ساراپشى ماماندارمەن, بارلىق مۇددەلى تۇلعالارمەن بىرقاتار كەزدەسۋ ۇيىمداستىرىپ, تالقى جاساعان ەدى. ناتيجەسىندە, پارلامەنتاريزم ينستيتۋتى ساراپشىلارىمەن جانە ءماجىلىستىڭ اگروونەركاسىپتىك كەشەن كوميتەتىنىڭ قولداۋىمەن وتاندىق ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن وندىرۋشىلەردى قورعاۋعا, ءوز ونىمدەرىن ساۋدالاۋى ءۇشىن قولايلى جاعداي تۋدىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ساۋدا ارەكەتتەرىن رەتتەۋ ماسەلەلەرى بويىنشا 30-دان استام تۇزەتۋ مەن ۇسىنىستان تۇراتىن بلوك جاساقتالدى. تۇزەتۋدىڭ نەگىزگى بولىگىن ءماجىلىس دەپۋتاتى مۇرات ابەنوۆ ۇسىنعان «قر-نىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىنا ەنگىزۋ جوسپارلاندى.
«بۇل دۇكەن سورەسىندەگى وتاندىق ءونىمدى ىعىستىرىپ, تۇتىنۋشى تاڭداۋىن تۇگەل جاۋلاپ الاتىن يمپورت ازىق-ت ۇلىكتەرمەن تەڭ دارەجەدە باسەكەگە ءتۇسۋ ءۇشىن ادىلەتتى شارتتىڭ جاساقتالۋىنا تۇرتكى بولاتىن, وتاندىق وندىرۋشىلەر ەڭبەگىن قورعايتىن اسا ماڭىزدى قادام دەپ بىلەمىن. وتاندىق كاسىپكەرلەر وسى زاڭ جوباسىن دەپۋتاتتار دا ءبىراۋىزدان قولدايدى دەپ ۇمىتتەنەدى. گەوساياسي احۋالدى ەسكەرسەك, بۇگىندە مەملەكەت ءۇشىن يمپورتتىق ونىمدەرگە دەگەن مەملەكەت پەن تۇتىنۋشى باعىنىشتىلىعىن ازايتۋ اسا ماڭىزدى ەكەنى ءسوزسىز», دەدى «قازاقستاننىڭ ءسۇت وداعىنىڭ» باسشىسى ۆلاديمير كوجەۆنيكوۆ.
تاماقتانۋ سەكتورى وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا, وتاندىق ونىمدەردى بولشەكتەپ ساتۋ, اسىرەسە ساۋدا جۇيەسىندە وتە تومەن دەڭگەيدە. ويتكەنى ساۋدا كاسىپورىندارىنا ارزانداتىپ بەرىلەتىن, كوپ رەتتە باعاسى وتاندىق ءونىم باعالارىنان تومەن بولاتىن شەتەلدىك ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن ساتۋ الدەقايدا ءتيىمدى. كورشى ەلدەردە ازىق-ت ۇلىك ونەركاسىبىنە مەملەكەت تاراپىنان ايتارلىقتاي قولداۋ كورسەتىلەدى. سوندىقتان وتاندىق ونىمدەر يمپورتتىق ونىمدەرمەن سالىستىرعاندا ءوندىرۋ مەزەتىنىڭ وزىندە ارتىقشىلىقتارعا يە بولادى. بۇعان قوسا, كوپ رەتتە يمپورت ازىق-ت ۇلىكتەردىڭ ساپاسى سىن كوتەرمەيدى.
«سالالىق بىرلەستىك ۇسىنىسىن جۇمىس توبىندا قاراستىرىپ, ولاردى «تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ تۋرالى» زاڭعا ەنگىزدىك. بۇل تۇزەتۋلەر وتاندىق وندىرۋشىلەردىڭ عانا ەمەس, تۇتىنۋشىلار قۇقىعىن دا قورعاۋعا ارنالعان», دەدى دەپۋتات نۇرجان اشىمبەتوۆ.
ازىق-ت ۇلىك سەكتورىنىڭ سالالىق بىرلەستىكتەرى مەن ولارعا قاتىسۋشىلاردىڭ وتاندىق بولشەك ساۋدا سورەلەرىندەگى يمپورت پەن وتاندىق ونىمدەردىڭ اراقاتىناسىنا قاتىستى باعالارى رەسمي دەرەكتەردەن ايتارلىقتاي ەرەكشەلەنەدى. ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگى مالىمەتىنە قاراساق, شەكارالىق ايماقتارداعى جەكەلەگەن كاتەگوريالار بويىنشا وتاندىق وندىرىستىك ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ ۇلەسى – 80–90%. كەي ونىمدەر بويىنشا ءتىپتى 100%-دى قۇرايدى. سالالىق بىرلەستىك وكىلدەرى نارىقتاعى جاعدايدى تولىققاندى سيپاتتاۋعا قاۋقارسىز, دەگەنمەن ءوز سەگمەنتتەرىندەگى جاي-كۇيدى, ماسەلەن, قۇس ەتى, ءسۇت ونىمدەرى, شۇجىق ونىمدەرى جانە سول سەكىلدى تاعام تۇرلەرى بويىنشا شىنايى كورسەتكىشتەر رەسمي اقپاراتتارمەن مۇلدەم سايكەس كەلمەيتىنىن العا تارتادى. مۇنى كەز كەلگەن سۋپەرماركەتكە كىرىپ, سورەلەردەگى ونىمدەردى زەرتتەۋ ارقىلى دا وڭاي تۇسىنۋگە بولادى. ونىڭ ۇستىنە, ءدال وسى رەسمي دەرەكتەرگە سايكەس 2023 جىلى ەلىمىز ەكسپورتتالاتىن ازىق-ت ۇلىكتەن ەكى ەسە كوپ ازىق-ت ۇلىك يمپورتتاعان.