«اmanat» فراكتسياسىنىڭ دەپۋتاتى ە.بەيسەنباەۆ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى ولجاس بەكتەنوۆ پەن قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى ءمادينا ابىلقاسىموۆاعا دەپۋتاتتىق ساۋال جولداپ, ساقتاندىرۋ نارىعىنداعى شيكىلىكتەر تۋرالى ءسوز قوزعادى, دەپ حابارلايدى Egemen.kz.
قازاقستاندا ساقتاندىرۋ نارىعى شيرەك عاسىردان استام ۋاقىت بويى جۇمىس ىستەپ جاتىر. بىراق قاراپايىم ازاماتتار ومىرلىك قيىندىقتاردا قارجىلىق قولداۋسىز قالىپ جاتاتىنى جاسىرىن ەمەس. دامىعان ەلدەردە ساقتاندىرۋ قارجىلىق تاۋەكەلدەردى ازايتۋعا ارنالعان الەۋمەتتىك كەلىسىمشارت رەتىندە قاراستىرىلادى.
دەپۋتاتتىڭ پىكىرىنشە, ءبىزدىڭ ەلدە ساقتاندىرۋ كومپانيالارىنىڭ يەلەرى عانا پايدا كورەدى.
«ماسەلەن, جول اپاتىندا ادام قايتىس بولعان جاعدايدا مۇراگەرلەرگە ساقتاندىرۋ سوماسى تولەنبەيدى. ال مارقۇمنىڭ اسىراۋىندا مۇگەدەكتەر نەمەسە تۇراقتى جۇمىسى جوق ادامدار بولسا, تولەم قاراستىرىلعان. بانك زاڭناماسىنىڭ نورمالارىنا سايكەس, نەسيە بويىنشا قارىزدار اسىراۋىنداعى ادامداردىڭ بولۋىن ەسكەرمەي, مۇراگەرلەردەن ءوندىرىلىپ الىنادى.
بالانىڭ جول-كولىك وقيعاسىندا قايتىس بولۋى دا ساقتاندىرۋ زاڭناماسىندا قاراستىرىلماعان. ال جول اپاتىنان قايتىس بولعان ءۇي جانۋارلارى ءۇشىن ساقتاندىرۋ تولەمدەرى مىندەتتى تۇردە قاراستىرىلعان. سوندا جانۋارلار ءۇشىن تولەمدەر بار بولسا, ادامدار ءۇشىن تولەمدەر جوق پا؟!», دەدى ە.بەيسەنباەۆ.
دەپۋتات بۇل ادىلەتتىلىك ءپرينتسيپى مەن پاراساتتىلىققا قايشى كەلەتىنىن تىلگە تيەك ەتتى. ساقتاندىرۋ قوسىمشا ماسەلە تۋعىزباي, ادامداردى قورعاۋى كەرەك.
«ەكىنشىدەن, ۇزاق جىلدار بويى مىندەتتى ساقتاندىرۋ ءۇشىن تولەمدەردىڭ ەڭ جوعارى سوماسى - 600 اەك. بۇل سوما قازىرگى جاعدايدا اۆتوموبيلدەردى جوندەۋ مەن قالپىنا كەلتىرۋدىڭ ناقتى باعاسىنا مۇلدەم سايكەس كەلمەيدى. مىسالى, قىمبات كولىكتىڭ ءبىر عانا فاراسى بىرنەشە ميلليون تەڭگە تۇرادى. ال جوندەۋ سوماسى ودان دا كوپ. بۇل رەتتە جول اپاتىنا كىنالى ادام قىمبات جوندەۋدى تولەي المايدى, بۇل سايىپ كەلگەندە ونىڭ بۇكىل وتباسىنا, سونىڭ ىشىندە بالالارىنا دا زيان كەلتىرەدى. نەسيە الۋعا نەمەسە قانداي دا ءبىر م ۇلىكتى ساتۋعا ماجبۇرلەيدى», دەپ ءتۇسىندىردى ە.بەيسەنباەۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا. كوپتەگەن ازامات مىندەتتى ساقتاندىرۋ زالالدىڭ بارلىق سوماسىن جابادى دەپ ويلايدى, وسىلايشا جول قوزعالىسىنا قاتىسۋشىلار جوعارى تاۋەكەل ايماعىنا كىرەدى.
وعان قوسا تاۋەلسىز باعالاۋشىلاردى تارتا وتىرىپ, جابىرلەنۋشىلەردىڭ ب ۇلىنگەن مۇلكىن ناقتى باعالاۋ كۇردەلى ماسەلەگە اينالدى.
«زاڭداعى مەحانيزم ءىس جۇزىندە جۇمىس ىستەمەيدى. ناتيجەسىندە ساقتاندىرۋ كومپانيالارى زالال سوماسىن ءوز بەتىنشە باعالايدى جانە بارلىق جەردە تولەم مولشەرىن تومەندەتەدى. ادامدار اۆتوكولىكتى قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن ءوز جيناقتارىن جۇمساۋعا ءماجبۇر. ءبىز ساقتاندىرۋ كومپانيالارىنىڭ وزدەرى ءۇشىن قولايلى جاعداي جاساعانىن كورىپ وتىرمىز. قارجىلىق قورعاۋدىڭ نەگىزگى فۋنكتسيالارى ورىندالماي جاتىر. جوعارىدا كەلتىرىلگەن مىسالدار وسىنىڭ ايقىن دالەلى», دەدى ول.
دەپۋتاتتىق ساۋالىن قورىتىندىلاي كەلە, دەپۋتات ماسەلەنى شەشۋگە باعىتتالعان ۇسىنىسىن ورتاعا سالدى.
«ساقتاندىرۋ كومپانيالارىن قايتىس بولعان ادامنىڭ مۇراگەرلەرىنە ساقتاندىرۋ تولەمدەرىن تولەۋگە مىندەتتەۋ كەرەك. ساقتاندىرۋ سىيلىقاقىسىنىڭ مولشەرىن بۇرىنعى دەڭگەيدە ساقتاي وتىرىپ, ساقتاندىرۋ تولەمدەرىنىڭ سوماسىن ۇلعايتۋ قاجەت. ساقتاندىرۋ سالاسىندا ازاماتتىق-قۇقىقتىق جاۋاپكەرشىلىكتى ارتتىراتىن وزگەرىستەر پاكەتىن دايىنداۋ كەرەك.
ساقتاندىرۋ نارىعىنداعى جاعداي تۇبەگەيلى قايتا قاراۋدى قاجەت ەتەدى!», دەدى ە.بەيسەنباەۆ.