رۋحانيات قىزمەتىندەگى ونجىلدىق بەلەس

كىتاپحانا – شىرايلى شاھاردىڭ مادەني-اقپاراتتىق ورتالىعى. رۋحاني وردانىڭ مەرەيتويى­نا الىستان ات تەرلەتىپ كەلگەن ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانا باسشىسى عازيزا قۇدايبەرگەن مەن قازاقستان رەسپۋبليكا­سى ۇلتتىق كىتاپحاناسىنىڭ ديرەكتورى باقىتجامال وسپانوۆا قۇتتىقتاۋ لەبىز­­دەرىن ارنادى.

سالتاناتتى ءىس-شارانى اشقان قالا اكىمىنىڭ ورىنباسارى سارسەن قۇرانبەك اكىم عابيت سىزدىقبەكوۆتىڭ قۇتتىقتاۋ حاتىن وقىپ بەردى. كىتاپحانانىڭ ء«ال-فارابي» اتىن يەلەنۋىنە ۇلەس قوسقان فارابيتانۋشى عالىم, پروفەسسور, فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى جاقىپبەك التاەۆ. ول ءوز سوزىندە ۇجىمدى مەرەيتويى­مەن قۇتتىقتاپ, عۇلاما عالىمنىڭ ءومىرى مەن ەڭبەكتەرىنەن ءبىرشاما ەستەلىك ايتتى.

عالىمنىڭ ەڭ ۇلكەن ەڭبەگى «قايىرىم­دى قالا تۇرعىندارى» تراكتاتى ەكەنى ايان. وندا بابامىز قايىرىمدى قالا بولۋدا ونىڭ تۇرعىندارى باقىتقا جەتۋ جولىندا ءبىر-بىرىنە كومەكتەسىپ, اركىم وزىنە جۇكتەلگەن مىندەتتى ءمىنسىز اتقارۋى كەرەكتىگىن ايتادى. مۇنداي فيلوسو­فيالىق وي سوناۋ اپلاتون زامانىنان كەشەگى توماس موردىڭ, ءتىپتى بۇگىنگى جاڭا عاسىر ويشىلدارىنىڭ ساناسىن سان تولعانتىپ كەلگەنى بەلگىلى. سولاردىڭ ىشىندە يسلام, شىعىس عۇلامالارىنان ءبىرىنشى بولىپ تىڭنان تۇرەن سالعان, ادامزاتتىڭ كىرشىكسىز قوعامىن قۇرۋعا تەوريالىق نەگىزدەمەسىن جاساۋعا تىرىس­قان ءال-فارابي ەدى. سول تۇرعىدا ول يسلام الەمىندە عانا ەمەس, ەۋروپانىڭ فيلوسوفيالىق عىلىمىندا دا شوقتىعى بيىك عالىم بولىپ قالدى. عۇلامانىڭ پايىمىنشا, وركەنيەت تەڭىزدىڭ نەمەسە وزەننىڭ جاعاسىنداعى قالالاردا وركەندەپ داميدى. سونداي-اق قايىرىمدىعا قاراما-قارسى, قايىرسىز, قاتىگەز قالالار دا بولادى. ەگەر قوعامدا ارسىزدىق, قىلمىس جايلاسا ونداي قالا قايىرسىز, قاسيەتسىز مەكەنگە اينالادى. ويشىلدىڭ پىكىرىنشە, ىزگىلىكتى ۇستاپ تۇرا الماعان قايىرىمدى قالا ورتا جولدا باعىتىنان اينىپ, جامان قوعامعا وزگەرىپ كەتۋى مۇمكىن. بابامىز قايىرىمدى قالانى ادامنىڭ اعزالارىنا ۇقساتادى. اعزا مۇشەلەرى ءارتۇرلى بولعانىمەن, ارقايسىسىنىڭ ماڭىزى ەرەكشە. سول سەكىلدى قايىرىمدى قالادا تۇرعىندارى ءتۇرلى قىزمەت اتقارعانىمەن, ءبارىنىڭ يلەگەنى ءبىر تەرىنىڭ پۇشپاعى بولۋعا ءتيىس. سوناۋ ونىنشى عاسىردا جارىق كورگەن ءال-فارابي ەڭبەگى جاڭا عاسىر عالىمدارىنىڭ, بۇگىنگى عىلىمي ورتانىڭ ءالى كۇنگە دەيىن قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرىپ كەلەدى. ءوز زامانىندا ءتۇرلى عىلىمداردىڭ توڭىرەگىندە قۇندى ەڭبەكتەر قالدىرعان بابامىزدىڭ مۇراسى كەيىنگى ۇرپاققا رۋحاني ازىق بولىپ قالا بەرەرى ءسوزسىز.

قالالىق عىلىمي-امبەباپ كىتاپ­حانانىڭ عۇلاما عالىم ءال-ءفارابيدىڭ اتىن يەمدەنۋى تەگىن ەمەس. ويتكەنى وتىرار جەرىنەن شىققان ويشىل تەرەڭ بىلىمىمەن, فيلوسوفيالىق پايىمى, زەرتتەۋ ەڭبەكتەرىمەن ءوز زامانىندا تورتكۇل دۇنيەنى تاڭعالدىرعانى بەلگىلى. سول ورايدا ول قازاقتىڭ عانا ەمەس, كۇللى يسلام الەمىندە ۇلكەن قۇرمەتكە يە عالىم. بۇگىندە ساياساتتانۋشى, الەۋ­مەتتانۋشىلار ءمىنسىز قوعام قۇرۋدى زەرتتەۋ تاقىرىپتارىنىڭ باستى وزەگى ەتىپ العانى جاسىرىن ەمەس. وسى رەتتە عالىمنىڭ ەڭبەگى جاڭاشا كوزقاراستار قالىپتاستىرۋعا ءالى دە سۇبەلى ۇلەس قوسا بەرەدى دەگەن سەنىم مول.

عىلىمي جيىنعا عالىم, فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ساكەن ماجىنبەكوۆ مودەراتورلىق جاسادى. كونفە­رەنتسياعا عالىمداردان بولەك ەلىمىز­دىڭ ءار وڭىرىنەن كىتاپحاناشىلار كەلىپ قاتىستى.

ون جىلدا كىتاپحانا قانداي جەتىس­تىككە جەتتى دەگەن ساۋالعا جاۋاپ رەتىندە تومەن­دەگى ستاتيستيكالىق مالىمەتتەردى كەلتىرگەندى ءجون كوردىك. ماسەلەن, باس­تاپقى كەزدە كىتاپحانا قورى 18 مىڭنان استام كىتاپتى قۇراسا, قازىر مۇنداعى وقۋلىقتار سانى 400 مىڭنان اسادى. ونىڭ 200 مىڭعا جۋىعى قازاق تىلىندەگى باسىلىمدار. كىتاپحانانىڭ تۇراقتى وقىرمان سانى العاشقى ۋاقىتتا 18 مىڭنىڭ ۇستىندە بولاتىن. بۇگىندە كىتاپقۇمار جاندار 30 مىڭنان اسىپ جىعىلادى. وسىدان ون جىل بۇرىن 200 مىڭنان ارتىق ادام كىتاپحانا ەسىگىن قاعاتىن. وسى كۇندە كەلۋشىلەر سانى 300 مىڭنان استام ادامعا ۇلعايدى. ياعني ستاتيستيكا جىل سايىن رۋحاني ورتالىققا باس سۇعاتىن وقىرمانداردىڭ كوبەيىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى. ءبىرىنشى كەزدەرى قولعا بەرىلەتىن كىتاپتار 500 مىڭعا جۋىق بولسا, سوڭعى دەرەكتەردە 600 مىڭنان استام وقۋلىق وقىرمان قولىنا تيگەن. رۋحاني وردا زامان كوشىنەن قالماۋعا تىرىسىپ كەلەدى. سوندىقتان تسيفرلىق تەحنولوگيا بۇل جەردە دە كەڭىنەن قولدانىلىپ جاتىر. زاماناۋي ءادىس ارقىلى قازىرگى تاڭدا كىتاپحانانىڭ ەلەكتروندىق كىتاپ قورى 6790-عا, ونىڭ ىشىندە تسيفرلىق تۇردەگى وقۋلىقتار 780-گە جەتتى. سونىمەن بىرگە 63 دانا كىتاپتىڭ QR كودى جاسالدى.

ءال-فارابي اتىنداعى عىلىمي-امبە­باپ كىتاپحانانىڭ ديرەكتورى انار جاپپارقۇلوۆا كونفەرەنتسيادا بايان­داما وقىپ, رۋحاني ورتالىقتىڭ اتقار­عان جۇمىستارى, قولعا العان جوبالارى مەن باسقا دا جەتىستىكتەرى تۋرالى ايتىپ بەردى. كىتاپحانانى وسى جىلدار ارالىعىندا زاكيرا پارىمبەكوۆا, كۇليا ايداربەكوۆا سىندى مادەنيەت سالاسىنىڭ مايتالماندارى باسقاردى. كىتاپحانا 2014-2017 جىلدارى سول كەزدەگى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى اۋماعىنداعى 424 كىتاپحانالار جەلىسىندە عىلىمي-ادىستەمەلىك ورتالىقتىڭ ءرولىن اتقاردى. العاشقى جىلدارى «كىتاپ جانە وتباسى» تاقىرىبىندا وبلىستىق كىتاپحاناشىلار فورۋمى, «كىتاپحانالىق كەرۋەن» اتتى زيالى قاۋىم وكىلدەرىنىڭ شالعاي اۋدان وقىرماندارىمەن كەزدە­سۋى, «اۋداندار كوشى – كىتاپحانادا» سەكىلدى كوپتەگەن جوبا ىسكە اسىرىلدى. 2015 جىلى قازاق حاندىعىنىڭ قۇرىلعانىنا 550 جىل تولۋىنا وراي «قازاق حاندىعى – تاريحتىڭ ءتۇپ قازىعى» تاقىرىبىندا تاريحشى عالىمداردىڭ قاتىسۋىمەن وقىرماندار كونفەرەنتسياسى ۇيىمداستىرىلدى. ودان بولەك, ابايتانۋشى عالىم, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور م.مىرزاحمەتوۆتىڭ 85 جىلدىعىنا وراي عىلىمي-تەوريالىق كونفەرەنتسيا ءوتتى. اقىن مۇحتار شاحانوۆتىڭ ء«شامشىنىڭ عۇمىرلىق گەومەترياسى» اتتى جاڭا كىتابىنىڭ تۇساۋى وسى كىتاپحانادا كەسىلدى. 2016 جىلدىڭ كۇزىن­دە قازىرگى تاڭدا قالامىزدىڭ بالاۋسا وقىرماندارىنا قىزمەت كورسەتىپ وتىرعان «اقەركە» بالالار زالى اشىلدى. 2017 جىلى «وڭتۇستىكفيلم» مەكەمەسى مەن كىتاپحانا اراسىندا مەموراندۋم جاسالدى. مەموراندۋم اياسىندا ۇلتتىق رۋحتى جانداندىرۋ, سالت-ءداستۇر, ادەت-عۇرىپتى ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا «اقەركە» بالالار زالىندا «ساق» كينو­­­ستۋدياسىنىڭ بالالارعا ارنالعان اني­ماتسيالىق فيلم­دەرى توقسان سايىن كورسەتىلىپ تۇردى. 2018 جىلى كىتاپحانادا ادامداردى ءبىر-بىرىمەن ءتىل تابىستىراتىن, وقۋ, شىعارماشىلىق تۇرعىسىنان بايلانىستىراتىن قوعامدىق كەڭىستىك – كوۆوركينگ ورتالىعى اشىلدى.

ا.جاپپارقۇلوۆا 2018-2019 جىلدارى «تۋعان جەر», «100 جاڭا ەسىم» جوباسىنىڭ الار ورنى ايرىقشا بولعانىن اتاپ ءوتتى. سونىڭ اياسىندا وڭتۇستىك وڭىرىنەن شىققان تۇلعالاردى حالىققا پاش ەتۋ, ولاردىڭ ەڭبەكتەرىن جاستارعا ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا كىتاپحانادا «100 جاڭا ەسىم» تىزىمىنە ەنگەن تۇلعالارمەن كەزدەسۋلەر جۇيەلى تۇردە ۇيىمداستىرىلدى. ماسەلەن, ابايتانۋشى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ومار جالەل ۇلىمەن, قوعام قايراتكەرى شالاتاي مىرزاحمەتوۆپەن, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى ورازكۇل اسانعازىقىزىمەن, توعىزقۇمالاقتان الەم چەمپيونى اسەل داليەۆامەن, جاس كاسىپ­كەر سىرىم ەرتاەۆپەن وتكەن كەزدەسۋ كەشتەرى جاستاردىڭ بويىنا جىگەر مەن رۋح سىيلادى. باستاپقى كەزدە كىتاپحانا­نىڭ اتاۋى «وتىرار» بولدى. كەيىن 2020 جىل ءال-ءفارابيدىڭ تۋعانىنا 1150 جىل تولۋىنا وراي, عالىمداردىڭ, زيا­لى قاۋىم وكىلدەرىنىڭ ۇسىنىسى جاريا­لان­دى. وسىعان وراي ۇكىمەت قاۋلى شى­عا­رىپ كىتاپحاناعا ءال-فارابي ەسىمى بە­رىلدى. كىتاپحانا جاڭا اتاۋىنا ساي بولۋ ماق­سا­تىندا اۋقىمدى جاڭعىرتۋدان وتكىزىلىپ, قاي­تا جابدىقتالدى. قازىرگى تاڭدا ول – رەس­­پۋب­ليكالىق ماڭىزى بار شىمكەنت قا­لا­سى­نىڭ ەڭ ءىرى اقپاراتتىق مادەني ور­تا­لىعى.

«كىتاپحانانىڭ 10 جىلدىعى قارسا­ڭىندا قالا كىتاپحاناشىلارى اراسىندا «جەڭگەسى مەن ەركەسى» اتتى بايقاۋ بولدى. بەلگىلى قالامگەر, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى اكىم ىسقاقتىڭ «تەمىر گەنەرال» اتتى كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرى ءوتتى. بۇل شىعارما ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا قاھارماندىقپەن قازا تاپقان كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, قازاقستان مەن ورتالىق ازيا حالىقتارى اراسىنان شىققان تۇڭعىش گەنەرال سابىر راقىموۆقا ارناپ جازىلعان.

بالالار جازۋشىسى بەردىبەك سوقپاق­باەۆتىڭ تۋعانىنا 100 جىل تولۋىنا وراي «بالالار ادەبيەتىنىڭ بايتەرەگى» اتتى حالىقارالىق عىلىمي-كوپشىلىك كونفەرەنتسياسى ادەبيەتسۇيەر قاۋىم­نىڭ باسىن قوستى. ماڭىزدى جيىنعا تۇركيا, وزبەكستان, قىرعىزستاننان كەلگەن عالىمدار قاتىسىپ, قازاقتىڭ تالانت­تى قالامگەرى جايىندا پىكىر­لەرىن ورتاعا سالدى. سونىمەن بىرگە بيىلعى «KitapTime-2024» ءىىى جالپى رەسپۋب­ليكالىق كىتاپ فەستيۆالى ءوز قىزىق­تارىمەن ەستە قالدى. ونىڭ اياسىندا «قازاقستاندىق سالالىق مادەنيەت, سپورت جانە اقپارات قىزمەتكەرلەرىنىڭ كاسىپتىك وداعى» تۇركىستان وبلىستىق فيليالىنىڭ توراعاسى, مادەنيەت قايراتكەرى, تۇلكىباس اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى باستاربەك پىرىمبەتوۆتىڭ «الىس تا جاقىن جىلدارىم» اتتى كىتابى كوپشىلىك وقىرمانعا تانىستىرىلدى.

ءىس-شارانىڭ ەكىنشى بولىمىندە كىتاپ­حاناشى ماماندار مەن وقىرمانداردىڭ قاتىسۋىمەن ادەبي-سازدى مەرەكەلىك كونتسەرت قويىلدى.