كەشە ەلوردادا سەنات سپيكەرى, الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارى سەزى حاتشىلىعىنىڭ باسشىسى ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ توراعالىعىمەن حاتشىلىقتىڭ XXII وتىرىسى ءوتتى. بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىندا ۇيىمداستىرىلعان ءىس-شاراعا 19 ەلدەن كەلگەن ءدىن قىزمەتكەرلەرى مەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى قاتىستى.
اۋقىمدى جيىن ءتۇرلى ۇلتتاردىڭ جانە كونفەسسيالاردىڭ ىنتىماقتاستىعىن كوزدەيتىن يدەياعا تابان تىرەيدى. وتىرىسقا قاتىسۋشىلار قازىرگى سىن-قاتەرلەردى بىرلەسىپ ەڭسەرۋ جونىندە پىكىر الماسىپ, كەلەسى جىلى استانادا وتەتىن VIII الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارى سەزىنىڭ كۇن ءتارتىبىن تالقىلادى. سونداي-اق جيىن بارىسىندا سەزدىڭ ىزگى نيەت ەلشىلەرى سايلانىپ, ءدىن قىزمەتكەرلەرى جوعارى ناگرادالارمەن ماراپاتتالدى.
وتىرىستى اشقان ماۋلەن اشىمباەۆ الىس-جاقىن شەتەلدەردەن جانە ەلىمىزدەن كەلگەن قاتىسۋشىلارعا ءىلتيپات ءبىلدىرىپ, رۋحاني كوشباسشىلار 20 جىلدان اسا ۋاقىت بويى سەزد اياسىندا كۇش بىرىكتىرىپ, دىندەر, مادەنيەتتەر جانە حالىقتار اراسىنداعى ديالوگتى دامىتۋعا, ادامزاتتى الاڭداتقان جاھاندىق پروبلەمالاردى شەشۋگە ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءارتۇرلى ۇلتتاردىڭ, كونفەسسيالاردىڭ ىنتىماقتاستىعىن نىعايتۋعا باسا ءمان بەرىپ كەلە جاتقانىن, بۇل رەتتە «بىرلىگىمىز – ارالۋاندىقتا» قاعيداتى ادىلەتتى قازاقستان ءۇشىن ماڭىزدى نەگىز ەكەنىن تىلگە تيەك ەتتى.
سونىمەن قاتار حاتشىلىق باسشىسى قازىرگى تاڭدا جاھاندىق سىن-قاتەرلەر ءبىر-بىرىمەن تىعىز بايلانىستى ەكەنىن, مۇنداي جاعداي ولاردىڭ ىقپالىن ارتتىرا تۇسەتىنىن ايتىپ, بۇكىل الەم كۇردەلى كەزەڭدى باستان وتكەرىپ جاتقانىن العا تارتتى. گەوساياسي شيەلەنىستەردىڭ سالدارىنان بەيبىت تۇرعىندار زارداپ شەگىپ, حالىقارالىق قوعامداستىق قول جەتكىزگەن قۇندىلىقتارعا نۇقسان كەلىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى.
– بۇگىندە ءبىز تاياۋ شىعىستاعى احۋالعا الاڭداۋلىمىز. وسى ورايدا تاراپتاردى بەيبىت تۇرعىنداردىڭ قۇربان بولۋىنان جانە جاعدايدىڭ ودان ءارى ۋشىعۋىنان ساقتانۋ ءۇشىن كۇش قولدانۋدان باس تارتۋعا شاقىرامىز. مۇنداي احۋال كەدەيلىك, تەڭسىزدىك جانە كليماتتىق داعدارىس سياقتى سىن-قاتەرلەردى كۇشەيتە تۇسەتىنى بەلگىلى. وسىنداي پروبلەمالاردى ازايتۋ جانە ەڭسەرۋ ءۇشىن بارلىق سىندارلى كۇشتەردىڭ الەۋەتىن بىرىكتىرۋدىڭ ءمانى زور. بۇل رەتتە رۋحاني ديپلوماتيانىڭ ماڭىزى ارتىپ كەلە جاتقانىن اتاپ وتكەن ءجون. پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت توقاەۆ ءوزىنىڭ ماقالاسىندا اتاپ وتكەندەي: «قازىرگى تاڭدا الەمدە ساياسي بەلگىسىزدىك بەلەڭ العان جاعدايدا مادەنيەتتەر مەن وركەنيەتتەر اراسىنداعى ديالوگتى ارتتىرۋ اسا ماڭىزدى». سوندىقتان الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزى سياقتى ديالوگ الاڭدارىن دامىتۋ ايرىقشا مانگە يە, – دەدى سەزد حاتشىلىعىنىڭ باسشىسى.
ءىس-شارا بارىسىندا قاتىسۋشىلار مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن ازىرلەنگەن سەزدى دامىتۋدىڭ 2023-2033 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسىن ىسكە اسىرۋعا, سونىڭ اياسىندا قازىرگى تاڭداعى باسقا دا وزەكتى سىن-قاتەرلەردى بىرلەسىپ ەڭسەرۋگە نازار اۋداردى. م.اشىمباەۆتىڭ ايتۋىنشا, نەيروجەلىلەر مەن جاساندى ينتەللەكتىنىڭ قارقىندى دامۋى كەڭ مۇمكىندىكتەرمەن قاتار فەيكتەردىڭ تارالۋىنا دا جول بەرىپ, جاھاندىق تۇراقتىلىققا نۇقسان كەلتىرىپ وتىر. وسىنداي جاعدايدا ءبىزدىڭ ەلىمىز اتالعان قاتەرلەردى ەڭسەرۋگە ىقپال ەتە وتىرىپ, حالىقارالىق قاۋىپسىزدىكتىڭ جاڭا جۇيەسىن قالىپتاستىرۋدى جالعاستىرا بەرەدى.
– جالعان اقپاراتتىڭ, ونىڭ ىشىندە جاساندى ينتەللەكت ارقىلى ازىرلەنگەن نەگىزسىز دەرەكتىڭ تارالۋى ەتنوستىق, ءدىني جانە الەۋمەتتىك توپتار اراسىنداعى ءارتۇرلى قاقتىعىستارعا اكەلۋى ابدەن مۇمكىن. بۇل جاعدايدا بەيبىتشىلىكتى, كەلىسىمدى جانە ءوزارا سەنىمدى نىعايتۋعا باعىتتالعان شارالاردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ەرەكشە مانگە يە. سوندىقتان مەملەكەت باسشىسى سەزدى دامىتۋدىڭ 2023-2033 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسىن ازىرلەۋگە باستاماشى بولىپ, فورۋمنىڭ ميسسياسىن دارىپتەۋدىڭ ناقتى تەتىكتەرىن ايقىنداۋ مىندەتىن جۇكتەدى. بۇگىندە رۋحاني كوشباسشىلارمەن جانە حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ وكىلدەرىمەن بىرلەسىپ, اتالعان جۇمىس جۇيەلى ءارى ماقساتتى تۇردە جۇرگىزىلىپ كەلەدى, – دەپ سەنات توراعاسى بارلىق قاتىسۋشىعا وسى باعىتتاعى ناتيجەلى جۇمىس ءۇشىن ريزاشىلىق ءبىلدىردى.
جيىنعا قاتىسقان مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى ايدا بالاەۆا سەزدى دامىتۋدىڭ 2023-2033 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن قۇرىلعان جوسپار بويىنشا قانداي ءىس-شارالار وتكەنىن ايتتى.
– سەزد سەرىكتەستەرىمەن بىرلەسە وتىرىپ, ءۇندىستان, تۇركيا, مىسىر مەن ۆاتيكاندا تاقىرىپتىق دوڭگەلەك ۇستەلدەر ۇيىمداستىرىلدى. سونىمەن قاتار «قازاقستان – الەمنىڭ رۋحاني استاناسى» تاقىرىبىندا تاقىرىپتىق ەكسپوزيتسيالار, كورمەلەر, مۇراعاتتىق پرەزەنتاتسيالار ۇيىمداستىرىلىپ, وندا ءبىزدىڭ سۋرەتشىلەر مەن كالليگرافتاردىڭ ۇزدىك جۇمىستارى ۇسىنىلدى. سونداي-اق ءبىز قازاقستان مەن شەتەلدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا سەزد تۇجىرىمداماسىنىڭ يدەيالارىن ىلگەرىلەتۋ بويىنشا دارىستەر سەرياسىن ىسكە اسىرىپ كەلەمىز. سەزد قىزمەتى جونىندە الەمدىك جۇرتشىلىقتى حاباردار ەتۋ ماقساتىندا ۇزدىك شەتەلدىك باق-تا, اتاپ ايتقاندا, «Euronews», «BBS», «CNN», «Bloomberg», «Washington Post», «Al Jazeera», «Xinhua», «Vatican News» سەكىلدى ارنالاردا 1 800-دەن اسا ءتۇرلى ماتەريال جاريالاندى, – دەدى مينيستر.
حاتشىلىق وتىرىسىندا قاتىسۋشىلار بەيبىتشىلىكتى ساقتاپ, ديالوگ پەن ءوزارا قۇرمەت مادەنيەتىن نىعايتۋ ءۇشىن بارلىق ءدىني جانە حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ كۇش-جىگەرىن ورتاق مۇددەگە جۇمىلدىرۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىنە توقتالدى. سونداي-اق مىزعىماس رۋحاني, ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتاردى ىلگەرىلەتۋگە ارنالعان ىزگى نيەت ەلشىلەرى مارتەبەسى بەرىلىپ, ونىڭ ەرەجەسى بەلگىلەندى. ناقتى ايتقاندا, اتالعان مارتەبەگە قازاقستان ءانشىسى ديماش قۇدايبەرگەن, ۆەتنام بۋدديستىك سانگحانىڭ باس حاتشىسى, اتقارۋشى كەڭەس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى تحيت دىك تحيەن, يەرۋساليمنىڭ جانە بۇكىل پالەستينانىڭ پاتريارحى ءىىى تەوفيل, مۇسىلمان اقساقالدار كەڭەسىنىڭ باس حاتشىسى مۇحاممەد ابدەلسالام جانە انگليكان قاۋىمداستىعى باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى دجو ۋەللس لايىق دەپ تانىلدى.
– سەزدىڭ ىزگى نيەت ەلشىلەرى ينستيتۋتى رۋحاني ديپلوماتيانىڭ ماڭىزدى ەلەمەنتى بولۋدى كوزدەيدى. سەزدى دامىتۋ تۇجىرىمداماسى اياسىنداعى تاعى ءبىر ماڭىزدى باستاما – جاس ءدىن ليدەرلەرىنىڭ فورۋمى. جاس كوشباسشىلاردى سەزد قىزمەتىنە تارتۋ قالىپتاسقان ءداستۇر مەن وركەنيەتارالىق, كونفەسسياارالىق ديالوگتىڭ ساباقتاستىعىن ساقتاۋعا كەپىل بولارى انىق. ءتۇرلى كونفەسسيالار, حالىقارالىق جانە قوعامدىق ۇيىمدار, بولاشاعىنان ۇلكەن ءۇمىت كۇتتىرەتىن عالىمدار مەن ساياساتكەرلەر استانادا باس قوسىپ, جاس ليدەرلەردىڭ بۇگىنگى الەمنىڭ ۇيلەسىمدى دامۋىنداعى ءرولىن تالقىلايدى. مۇنداي قادامدار سەزدىڭ ودان ءارى نىعايۋىنا ىقپال ەتىپ, رۋحاني ديپلوماتيا مەن دىنارالىق جانە مادەنيەتارالىق ديالوگتى دارىپتەۋگە ءوز سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ سەنەمىز, – دەگەن م.اشىمباەۆ حاتشىلىق وتىرىسىنا قاتىسۋشىلاردى سەزدىڭ قۇرمەت مەدالىمەن ماراپاتتادى.
ءوز كەزەگىندە دەلەگاتتار بەيبىتشىلىك پەن كونفەسسياارالىق كەلىسىمدى ساقتاۋ جولىندا ءدىني جانە ساياسي كوشباسشىلاردىڭ كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرۋگە ۇيىتقى بولعانى ءۇشىن ءبىزدىڭ ەلىمىزگە ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. سونداي-اق ولار سەزدىڭ ەلارالىق قاقتىعىستاردىڭ سالدارىن جەڭىلدەتۋگە جانە كەدەيلىك, راديكاليزم مەن ەكسترەميزمگە قارسى ءىس-قيمىل, ەكولوگيالىق اپاتتار سياقتى جالپىادامزاتتىق پروبلەمالاردى وڭ شەشۋگە تيگىزەتىن ىقپالىنا نازار اۋدارىپ, بۇگىندە فورۋمنىڭ بەدەلى ايتارلىقتاي ءوسىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى.
الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارى VIII سەزىنىڭ جالپى وتىرىسى مەن پانەلدىك سەسسيالارىنىڭ تاقىرىپتارى جانە وتەتىن مەرزىمى بەلگىلەندى. سوعان سايكەس VIII سەزد 2025 جىلعى 17-18 قىركۇيەكتە ءوتىپ, ول «دىندەر ديالوگى: بولاشاق جولىنداعى سينەرگيا» تاقىرىبىنا ارنالماق. بۇعان قوسا سەزد حاتشىلىعىنىڭ XXII وتىرىسىنىڭ حاتتاماسى قابىلداندى.
جيىن بارىسىندا الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارى سەزى حاتشىلىعى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى, سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى اقان راحمەتۋللين, الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارى سەزى حاتشىلىعى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى – مادەنيەت جانە اقپارات ۆيتسە-ءمينيسترى قانات ىسقاقوۆ, بىرقاتار شەتەلدىك جانە وتاندىق ءدىني بىرلەستىك وكىلدەرى بايانداما جاسادى. ولار بۇگىنگىدەي الماعايىپ زاماندا بەيبىتشىلىك تۇعىرىن بيىكتەتەتىن ءىس-شارانىڭ ءبىرى – ءبىزدىڭ ەلىمىز تاراپىنان ءۇش جىل سايىن وتكىزىلىپ كەلە جاتقان دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
ايتا كەتەيىك, سەزد حاتشىلىعىنىڭ وتىرىسىنا يسلام, حريستيان, بۋدديزم, يۋدايزم, داوسيزم, سينتويزم جانە باحاي دىندەرىنىڭ دەلەگاتتارى, سونداي-اق حالىقارالىق ۇيىمدار مەن ەلىمىزدەگى ءدىني بىرلەستىكتەردىڭ وكىلدەرى قاتىستى. ءىس-شاراعا ءباا تولەرانتتىلىق جانە بەيبىت قاتار ءومىر ءسۇرۋ مينيسترلىگىنىڭ باس ديرەكتورى افرا مۇحاممەد ءالسابري قۇرمەتتى مەيمان رەتىندە قاتىسىپ, ءسوز سويلەدى.