ەلدەگى جالپىۇلتتىق رەفەرەندۋمنىڭ ءوتۋ بارىسىن حالىقارالىق 4 ۇيىمنىڭ وكىلدەرى دە باقىلادى. اتاپ ايتساق, تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعى ۇيىمى, شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى, تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمى, ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەس. ولار ارنايى ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا رەفەرەندۋم ۋچاسكەلەرىندە ەشقانداي قۇقىقبۇزۋشىلىق تىركەلمەگەنىن مالىمدەدى.
بايقاۋشىلار ميسسياسىنا شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ 13 بايقاۋشىسى اككرەديتتەلگەن. رەفەرەندۋم قارساڭىندا شەتەلدىك دەلەگات دايىندىقتى باعالاۋ ءۇشىن استانا مەن اقمولا وبلىسىندا ورنالاسقان بىرقاتار ۋچاسكەلىك رەفەرەندۋم كوميسسيالارىنا بارعان.
– ءبىز قازاقستاننىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ شاقىرۋىمەن استاناعا كەلدىك جانە قازاقستاندا اەس سالۋ ماسەلەسى بويىنشا رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم وتكىزۋگە دايىندىق بارىسىنا مونيتورينگ جۇرگىزدىك. حالىقارالىق بايقاۋشىلاردىڭ شاقىرىلۋىن استانانىڭ رەفەرەندۋمنىڭ بارىنشا اشىقتىعىن, دەموكراتيالىعىن قامتاماسىز ەتۋگە ۇمتىلىسى رەتىندە باعالايمىز. جالپى قۇرامدا سايلاۋ, زاڭ شىعارۋشى ورگانداردىڭ وكىلدەرى, شىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ديپلوماتيالىق قىزمەتكەرلەرى, سونداي-اق شىۇ حاتشىلىعىنىڭ لاۋازىمدى تۇلعالارى بار. شىۇ ميسسياسى – پرەزيدەنتتىك جانە پارلامەنتتىك سايلاۋدا, رەفەرەندۋمداردا شىۇ بايقاۋشىلار ميسسياسى تۋرالى ەرەجەنى باسشىلىققا الىپ, قازاقستاننىڭ ۇلتتىق زاڭنامالارىنا سايكەس, مەملەكەت ءىسىن جاڭارتۋدا ساياسي بەيتاراپتىق, وبەكتيۆتىلىك جانە ارالاسپاۋ قاعيداتىن ساقتاي وتىرىپ, ءوز فۋنكتسيالارىن ورىندايدى, – دەدى شىۇ باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى ولەگ كوپىلوۆ.
حالىقارالىق بايقاۋشىلارعا قولعابىس كورسەتۋ ورتالىعىندا سپيكەر داۋىس بەرۋ ۇدەرىسىن مونيتورينگتەۋ, داۋىس بەرۋگە دايىندىق پەن وتكىزۋ ءۇشىن بارلىق قاجەتتى جاعداي جاسالعانىن اتاپ ءوتتى.
– تولىققاندى اقپارات بەرىلگەن. جالپى, ەشقانداي شاعىم جوق. رەفەرەندۋم ازاماتتىق قوعام وكىلدەرىنىڭ بەلسەندى قاتىسۋىمەن جانە سانالى تاڭداۋ جاساۋىنا بارىنشا قولايلى جاعداي جاساۋىمەن اشىق اتموسفەرادا ءوتتى. رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم قولدانىستاعى زاڭناماعا, قازاقستاندا قابىلدانعان حالىقارالىق مىندەتتەمەلەرگە سايكەس بولدى, – دەدى ميسسيا باسشىسى.
ءوز كەزەگىندە رەسەي فەدەراتسياسى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى انتون لوپاتين رەفەرەندۋمعا قاتىسقان داۋىس بەرۋشىلەردىڭ بەلسەندىلىگىن جوعارى باعالادى.
– 35 كۇنگە سوزىلعان ناۋقان كەزىندە بارلىق اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسيا مۇشەلەرى ارنايى دايىندىقتان ءوتتى. رەفەرەندۋمدى وتكىزۋ بويىنشا زاڭناما تولىق ورىندالدى. تاڭەرتەڭنەن ۋچاسكەلەردەگى داۋىس بەرۋشىلەردىڭ بەلسەندىلىگىن كوردىك. ءتىپتى ءبىر وتباسى مۇشەلەرى كەلىپ داۋىس بەردى. بايقاۋشىلاردىڭ دا سانى جەتكىلىكتى. ءار داۋىس بەرۋ ۋچاسكەسىندە بايقاۋشىلاردىڭ كوپ بولۋى ساياسي ماڭىزدى ءىس-شارانىڭ اشىقتىعى مەن زاڭدىلىعىن بايقاتادى. ورتالىق رەفەرەندۋم كوميسسياسى كەشە 14.00-گە دەيىن رەفەرەندۋمعا قاتىسا الاتىن داۋىس بەرۋشىلەردىڭ 50%-دان كوبى داۋىس بەردى دەپ وتىر, – دەدى بايقاۋشى.
تۇركى مەملەكەتتەرىنىڭ ۇيىمى بايقاۋشىلار ميسسياسى رەفەرەندۋم كۇنى كەزدەيسوق تاڭدالعان 17 ۋچاسكەگە بارعان. بۇل تۋرالى ميسسيا باسشىسى, تۇركى مەملەكەتتەرىنىڭ ۇيىمى باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى سادي دجافاروۆ ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا ايتىپ بەردى.
– ءبىز 17 ۋچاسكەنىڭ بارلىعىندا قاجەتتى اقپارات, رەفەرەندۋمعا قاتىستى ماتەريالدار بەرىلگەنىن كوردىك. سونداي-اق كوميسسيا قاتىسۋشىلارى بارلىق ءىس-شارانىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋگە جاردەمدەستى. ءبىز مونيتورينگكە تولىق قول جەتكىزە الدىق, وسى ۋاقىتقا دەيىن رەفەرەندۋم كوميسسيالارىنىڭ قىزمەتىنە اكىمشىلىك نەمەسە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى تاراپىنان زاڭسىز ارالاسۋ جاعدايلارىن بايقامادىق. ميسسيا ءوز جۇمىسىن كۇن سوڭىنا دەيىن جالعاستىردى. سونىمەن قاتار رەفەرەندۋم ۋچاسكەلەرىنىڭ بىرىندە داۋىستاردى ساناۋ ۇدەرىسىنە قاتىستى, – دەدى س.دجافاروۆ.
ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا اوسشك باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى چجان لين دە ميسسيا رەفەرەندۋمنىڭ وتكىزىلۋ بارىسىنا ءجىتى باقىلاۋ جۇرگىزىپ, بىرقاتار ۋچاسكەدە بولعانىن جەتكىزدى. حالىقارالىق بايقاۋشى ەشقانداي كەدەرگىلەر بولماعانىن مالىمدەدى.
– ازاماتتاردىڭ داۋىس بەرۋگە بەلسەندى قاتىسقانىن, رەفەرەندۋم كوميسسياسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ جوعارى كاسىبيلىگىن اتاپ وتكىمىز كەلەدى. ءبىز داۋىس بەرۋگە كەلۋشىلەردىڭ سانى كوپ ەكەنىن, اسىرەسە جاستار قاۋىمى باسىم بولعانىن اڭعاردىق. كوپشىلىگى وتباسىمەن, بالالارىمەن بىرگە تاڭداۋ جاساۋعا كەلگەن. داۋىس بەرۋگە بارلىق مۇمكىندىك قاراستىرىلعان. اسىرەسە رەفەرەندۋم ۋچاسكەسىندە تۋىنداعان سۇراقتار بويىنشا تۇسىندىرمە جۇمىستارى جاقسى ۇيىمداستىرىلعانىن بايقادىق. قۇجاتتار, اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ تاقتالارى, داۋىس بەرۋ ءتارتىبى جايلى مالىمەتتەر ىلىنگەن. عيماراتتاردا داۋىس بەرۋ جاشىگى, داۋىس بەرۋ كابينالارى ورنالاسقان. كىرىپ-شىققانداردى باقىلاۋعا دا جاعداي جاسالعان. ياعني اشىقتىقتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بەينەكامەرالار ورناتىلعان. باسا ايتا كەتەرلىگى, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ازاماتتار مەن كورۋ قابىلەتى ناشار جاندار ءۇشىن ارنايى برايل ءشريفتى بار, – دەدى چجان لين.
ميسسيا مۇشەسى رەفەرەندۋم ۋچاسكەلەرىندە اعا بۋىننىڭ داۋىس بەرۋىنە ەرەكشە جاعداي جاسالعانىن تىلگە تيەك ەتتى.
– ءبىز ءبىر رەفەرەندۋم ۋچاسكەسىندە داۋىس بەرۋگە كەلگەن اعا بۋىنعا ەستەلىككە كادەسىيلار بەرگەنىن كوردىك. داۋىس بەرۋ جەرگىلىكتى جانە حالىقارالىق بايقاۋشىلار, سونداي-اق باق-تىڭ قاتىسۋىمەن بەلگىلەنگەن تارتىپكە ساي ەركىن جۇرگىزىلدى. ءبىزدىڭ باقىلاۋ جۇمىسىمىز كەزىندە قانداي دا ءبىر ارىز-شاعىم, ەسكەرتۋ بولعان جوق. قازاقستانداعى اەس سالۋ ماسەلەسى بويىنشا جالپىۇلتتىق رەفەرەندۋم ەلدىڭ الدىن الا بەكىتكەن تالاپتارىنا ساي وتكىزىلدى دەپ سانايمىز, – دەدى اوسشك وكىلى.
جالپى, رەفەرەندۋمدى الەمنىڭ 30 ەلىنەن 177 بايقاۋشى قاداعالادى. ولار – امەريكا قۇراما شتاتتارى, ۇلىبريتانيا جانە سولتۇستىك يرلانديا بىرىككەن كورولدىگى, فرانتسيا, رەسەي, يسپانيا, قىتاي, بەلارۋس, گرۋزيا, جاپونيا سىندى مەملەكەتتەردىڭ وكىلدەرى. سونداي-اق 14 ەلدەن كەلگەن 38 اقپارات اگەنتتىگىنىڭ 162 ءجۋرناليسى شاراعا تىركەلگەن.