مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ جولداۋىندا: «تسيفرلاندىرۋ – بارلىق رەفورمانىڭ نەگىزگى ەلەمەنتى. تسيفرلاندىرۋ – سانگە اينالعان ۇدەرىسكە ىلەسۋ ەمەس, ۇلتتىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋدىڭ نەگىزگى قۇرالى» دەگەن ەدى. قوعامنىڭ بارلىق سالاسىنا دەندەپ ەنگەن بۇل زاماناۋي ۇدەرىستەن قازىرگى تاڭدا سوت جۇيەسى دە تىسقارى ەمەس.
ءاربىر مەملەكەت ءوز ەكونوميكاسىنىڭ توسكە ورلەۋىن, ينفراقۇرىلىمىنىڭ كەشەندى تۇردە جاقسارۋىن, مەديتسينانىڭ ساپالى دامىعانىن, باسقا دا سالاداعى قىزمەت تۇرلەرىنىڭ زامان تالابىنا ساي دامۋىن قاجەت ەتەدى. بۇل ءۇشىن عىلىم مەن تەحنيكانى جەتىلدىرىپ, سونداي-اق تسيفرلاندىرۋ سەكىلدى جاڭا تەحنولوگيا جەتىستىكتەرى جاپپاي ەنگىزىلۋى كەرەك.
پاۆلودار وبلىسى ەكىباستۇز قالالىق سوتىنىڭ سۋدياسى اسەل تاسبولاتوۆانىڭ ايتۋىنشا, قوعامداعى بارلىق سالانىڭ اجىراماس بولىگىنە اينالعان تسيفرلاندىرۋ ۇدەرىستەرى سوت جۇيەسىندە دە بەلسەندى ەنگىزىلىپ جاتىر. زاماناۋي تسيفرلىق تەحنولوگيالار بۇگىنگى تاڭدا سوت جۇيەسىن اشىق, ايقىن جانە ىڭعايلى ەتۋمەن قاتار, ىستەردى دەرەۋ ءارى قىسقا مەرزىمدە قاراۋعا مۇمكىندىك تۋدىرعان.
ونىڭ ايتۋىنشا, سوتتا ەلەكتروندى فورماتتا ءىس جۇرگىزۋ – الەمنىڭ دامىعان مەملەكەتتەرىندە ءساتتى جۇزەگە اسىرىلعان تاجىريبە. مىسالى, اقش-تا ەلەكتروندى سوت جازبالارىنا «PACER» جۇيەسى ارقىلى قول جەتكىزۋگە نەمەسە سوت قۇجاتتارىن «ەلەكتروندىق ءتىزىلىم, ءىس باسقارماسى» ارقىلى ەلەكتروندى تۇردە جولداۋعا بولادى. ال گەرمانيادا ەلەكتروندى تورەلىك جانە «EGVP» اكىمشىلىك پوشتالىق جاشىگىن قولدانۋ ءۇشىن اقىسىز ءتيىستى باعدارلامانى ورناتۋ قاجەت. ال فرانتسيادا قابىلداۋشى ادامنىڭ رۇقساتىمەن پروتسەسسۋالدىق, سوتقا شاقىرۋ قۇجاتتارىن «ە-ۆاrrەاu» جۇيەسىنىڭ كومەگىمەن جولدايدى.
«تسيفرلىق تەحنولوگيانى دامىتۋ ماقساتىندا ءبىزدىڭ ەلىمىزدە 2014 جىلى جوعارعى سوت ءوزىنىڭ رەسمي ينتەرنەت-رەسۋرسىندا سوت جۇيەسىنىڭ ايقىندىعى, قولجەتىمدىلىگى, تيىمدىلىگى ءۇشىن سوت ورگاندارىنىڭ قىزمەتىن جانە ونلاين-قىزمەت كورسەتۋگە قول جەتكىزۋ ماقساتىندا «سوت كابينەتى» ەلەكتروندى جوباسىن ىسكە قوستى. سونىڭ ناتيجەسىندە تاراپتار ءۇشىن سوتقا جولداعان قۇجاتتارىن باقىلاۋ الدەقايدا وڭايىراق بولا ءتۇستى. سوت كابينەتى ارقىلى جولدانعان قۇجاتتىڭ مەكەنجايعا تۇسكەنى تۋرالى مالىمەت تەز ارادا كورسەتىلەدى», دەيدى ءا.تاسبولاتوۆا.
ونىڭ ايتۋىنشا, بۇدان كەيىن سوت جۇيەسىندە «تورەلىك» اۆتوماتتاندىرىلعان اقپاراتتىق جۇيەسى ارقىلى سوتقا كەلىپ تۇسكەن بارلىق ءىستىڭ تىركەلۋىنەن باستاپ اياقتالۋىنا دەيىنگى ەسەبى ەلەكتروندى تۇردە جۇرگىزىلەدى. سونىمەن قاتار ەلدەگى سوت وتىرىستارى زالدارى اۋديو-بەينەجازبا جۇيەسىمەن تولىق جابدىقتالىپ بولدى.
«2018 جىلدان باستاپ سوت جۇيەسىندە تسيفرلاندىرۋ قارقىندى ەنگىزىلىپ, «سمارت سوت» جوباسىنىڭ نەگىزىندە «True conf», (تريۋكونف) ءموبيلدى قوسىمشاسى ارقىلى تاراپتاردىڭ سوتقا قاتىسۋىن قامتاماسىز ەتىپ, بەينەبايلانىس ارقىلى ىستەر قاشىقتان قارالدى. بۇرىن سوتقا قاتىسۋشىلاردىڭ ءار ايماقتا بولۋىنا بايلانىستى تاعايىندالعان سوت وتىرىسىنا ءبىر تاراپتىڭ كەلە الماۋى سالدارىنان كەيىنگە قالدىرىپ, ۇدەرىستىڭ سوزبالانۋىنا اكەپ سوعاتىن فاكتىلەر ورىن السا, بۇگىنگى تاڭدا كەز كەلگەن جەردەن ونلاين تارتىپتە سوتقا ەركىن قاتىسۋعا مۇمكىندىك بار», دەيدى سۋديا.
سوت جۇيەسىندەگى تاعى ءبىر جاڭالىق – 2019 جىلدان باستاپ سۋديالارعا ارنالعان «سوت تاجىريبەسى» سەرۆيسى ىسكە قوسىلعان. مۇندا ازاماتتىق ىستەر بويىنشا 2 ميلليوننان اسا سوت اكتىسىن قامتيدى جانە ءىس تۋرالى جان-جاقتى اقپارات ۇسىنادى. سەرۆيس تەكست-ماينينگ تەحنولوگياسىن, ياعني ءماتىن بويىنشا تالداۋ مەن ىزدەۋدى قولدانا وتىرىپ جۇزەگە اسىرادى. اتالعان سەرۆيستە اپەللياتسيالىق جانە كاسساتسيالىق ساتىلاردىڭ سوت اكتىلەرىن دە قاراپ, پايدالانۋعا تولىق مۇمكىندىك قاراستىرىلعان. بۇل فۋنكتسيونال رەسپۋبليكا كولەمىندە سوت اكتىلەرىن ەركىن پايدالانىپ, سۋديالار اراسىندا بىرىڭعاي سوت تاجىريبەسىمەن بولىسۋگە, ياعني تاجىريبە الماسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
اسەل ۆلاديميرقىزىنىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى تاڭدا تالاپ قويۋ ارىزى ەلەكتروندى تۇردە سوتقا جولدانىپ, ءىس ءمانى بويىنشا قارالىپ جاتىر. بۇل ەل تۇرعىندارىنا ۇيدەن شىقپاي-اق عالامتور ارقىلى سوتقا ارىز, دالەلدەمەلەر جولداۋعا, سول ارقىلى التىن ۋاقىتى مەن ارتىق قاراجات جۇمساماۋعا مۇمكىندىك بەرگەن. تاراپتارعا ەلەكتروندىق پوشتا نەمەسە sms-حابارلاما ارقىلى ارىزدىڭ قابىلدانعانى تۋرالى دەرەۋ ارادا ەسەپ كەلەدى.
بۇگىندە سوت ىستەرىنىڭ ونلاين تارتىپتە, ياعني بەينەبايلانىس ارقىلى جۇزەگە اسىپ جاتقانى, اتاپ ايتساق, «WhatsApp» مەسسەندجەرى, Skype, Zoom بايلانىستارى ارقىلى دا جۇرەتىنى بەلگىلى. جوعارىدا ايتقانداي, بۇل دا ءتۇرلى ايماقتا تۇراتىن ادامداردىڭ وتىرىسقا ونلاين رەجىمدە قاتىسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. اسىرەسە 2020 جىلى كارانتين ۋاقىتىندا وسى تەحنيكالىق مۇمكىندىكتەر ءىستى ونلاين تارتىپتە قاراۋدىڭ ماڭىزدى ءرولىن كورسەتتى.
ناتيجەسىندە, 2021 جىلدان باستاپ ەلەكتروندىق فورماتتا سوت ءىسىن جۇرگىزۋ ازاماتتىق, قىلمىستىق پروتسەستىك جانە اكىمشىلىك قۇقىقبۇزۋشىلىق كودەكستەرىندە كورىنىس تاپتى, ياعني ىستەردى ەلەكتروندى فورماتتا سوتقا جولداۋ قالىپتاستىرىلدى.
«كەيىنگى ۋاقىتتا ازاماتتاردىڭ سوت جۇيەسىنە سەنىمىن ارتتىرۋ ماقساتىندا قوعامدا رەزونانس تۋدىرعان داۋلى ىستەردى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى اشىق تىكەلەي ەفيردە جۇرگىزۋ تاجىريبەسى دە قولعا الىنىپ جاتىر. مۇنى دا تسيفرلاندىرۋ جەتىستىكتەرىنىڭ ءبىرى دەپ ساناۋعا بولادى. ارينە, بۇل سوتقا قاتىسۋشى تاراپتاردىڭ كەلىسىمىمەن ىسكە اساتىنى انىق. اشىق سوت وتىرىسىنىڭ تىكەلەي ەفيردە جۇرگىزىلۋى ەل تۇرعىندارىنىڭ باقىلاۋىندا بولۋمەن قاتار, وزگە ەلدەردىڭ دە نازارىن اۋدارعانى بەلگىلى», دەيدى سۋديا.
حالىقتىڭ سوت جۇيەسىنە دەگەن سەنىمىن ارتتىرۋ – ەڭ باستى مىندەت. سوت تورەلىگى بارلىق ادامنىڭ زاڭ مەن سوت الدىنداعى تەڭدىگى نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلادى. ياعني ازاماتتاردىڭ ەشقايسىسىنا ارتىقشىلىق بەرىلمەيدى, ەلەكتروندى سوت ءىسىن جۇرگىزۋدە قورعاۋ جانە ايىپتاۋ جاقتارىنىڭ قۇقىقتارىنىڭ تەڭدىگى سوت وتىرىسىندا زاڭ نورماسىنا سايكەس اشىق ساقتالادى. سوت ءىسىن جۇرگىزۋدەگى تەحنيكالىق ورلەۋ, تسيفرلاندىرۋ ۇدەرىسى الداعى ۋاقىتتا دا زامان تالابىنا ساي ىلگەرى دامي بەرمەك.