«حات قورجىن»

بيىلعى 10 ساۋىردە اتىراۋ وبلىسىندا توتەنشە جاعداي جاريالاندى. توتەنشە جاعدايدىڭ جاريالانۋ سەبەبى, جايىق وزەنى سۋىنىڭ كۇرت كوتەرىلىپ, ەڭ جوعارى قاۋىپتى دەڭگەيگە جەتۋى بولاتىن. اسىرەسە يندەر جانە ماحامبەت اۋداندارىنىڭ, اتىراۋ قالاسىنىڭ اۋماعىندا سۋ ايدىنىنىڭ دەڭگەيى قاۋىپتى شەكتەن اسىپ كەتتى.

وسى كەزەڭدە اتىراۋ قالاسىندا جايىق وزەنىنىڭ جاعالاۋىنا 250 شاقىرىمنان اسا بوگەت تۇرعىزىلدى. دەي تۇرعانمەن, شاھار ماڭىن­داعى بەسىكتى, المالى, تالعايراڭ, اقجار, اقساي ەلدى مەكەندەرى سۋ باسۋ قاۋپى باسىم اۋماقتا قالىپ قويدى. وسىعان بايلانىستى جايىق وزەنىنىڭ جاعالاۋىنداعى قاۋىپتى ۋچاسكەلەردە تاۋلىك بويى كەزەكشىلىك ۇيىمداستىرىلدى.

وسىنداي سىن ساعاتتا اتىراۋ قالاسىنداعى ىرگەلى كاسىپورىندار 1-2 شاقىرىم بوگەت تۇرعىزۋعا مىندەتتەمە الا باستادى. قاۋىپ-قاتەردى شىنايى سەزىنگەن حالەل دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى اتىراۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ باسقارما توراعاسى-رەكتور, پروفەسسور سالامات يدريسوۆ تىڭ باستاما كوتەرىپ, وقۋ ورنىنىڭ بۇكىل ۇجىمى قوستاپ, المالى اۋىلى تۇسىنداعى جايىق وزەنى جاعالاۋىنان اتىراۋ – سامارا حالىقارالىق تراسساسىنا دەيىنگى ارا­لىقتاعى 5 شاقىرىمعا بوگەت تۇرعىزۋدى باتىل باستاپ كەتتى.

اتىراۋ قالالىق اكىمدىگى قۇرىلىسقا بارىپ-كەلەتىن كولىكپەن قامتاماسىز ەتتى. ۋنيۆەرسيتەت اكىمشىلىگى وقىتۋشى-پروفەسسورلار مەن ستۋدەنتتەردىڭ اس-سۋلارىن دايىنداپ بەرىپ تۇردى. وقۋ ورنىنىڭ يننوۆاتسيالىق ءبىلىم; گۋمانيتارلىق عىلىم جانە ونەر; كوپتىلدى ءبىلىم; جاراتىلىستانۋ; فيزيكا-ماتەماتيكا; ەكونوميكا جانە قۇقىق فاكۋلتەتتەرىنىڭ وقىتۋشى-پروفەسسورلارى, تەحنيكالىق قىزمەتكەرلەر, بارشا ستۋدەنت قاۋىمى 6 ساعاتتان ەكى اۋىسىمدا جانكەشتىلىكپەن ەڭبەك ەتتى. كەيبىر ستۋدەنتتەرىمىز ەڭبەككە دەگەن ىسكەرلىگى مەن داعدىسىن وسى جەردە العاش رەت شىڭدادى دەسەك, ارتىق ايتقاندىق بولماس. اسىرەسە 7–29 ءساۋىر ارالىعىندا وقىتۋشى-پروفەسسورلار مەن ستۋدەنتتەر ەرەكشە بەلسەندىلىك تانىتتى. ءسويتىپ, قاۋىپتىڭ بەتىن قايتارۋعا ۇلكەن ۇلەس قوستى. قاۋىپ بۇلتى سەيىلگەننەن كەيىن دە ۋنيۆەرسيتەت ۇجىمى المالى اۋىلىنىڭ تۇسىندا شىلدە ايىنىڭ باسىنا دەيىن كەزەكشىلىك مىندەتتەرىن اتقاردى.

مەملەكەت باسشىسى سۋ تاسقىنىنا قارسى تۇرعان ازاماتتارىمىزدى ماراپاتتاي كەلىپ, ەل مۇددەسى ءۇشىن جاسالعان ەڭبەك پەن ەرلىكتىڭ ەشقاشان ۇمىتىلمايتىنىن اتاپ كورسەتتى. ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى ءوز كەزەگىندە يننوۆاتسيالىق ءبىلىم فاكۋلتەتىنىڭ وقىتۋشى-پروفەسسورلارىمەن كەزدەسىپ, عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەكتىڭ العىس حاتىن مەكتەپكە دەيىنگى جانە باستاۋىش ءبىلىم كافەدراسىنان – 10; پسيحولوگيا جانە پەداگوگيكا كافەدراسىنان – 19; دەنەشىنىقتىرۋ جانە باستاپقى اسكەري دايىندىق كافەدراسىنان 25 وقىتۋشى-پروفەسسورعا سالتاناتتى جاعدايدا تاپسىردى. مينيستر سۋ تاسقىنىنا قارسى بوگەت تۇرعىزۋ كەزىندە المالى اۋىلىنا ارنايى اتباسىن بۇرىپ, وقىتۋشى-پروفەسسورلار مەن ستۋدەنتتەردى ەڭبەك مايدانىندا قاجىرلىلىق تانىتۋعا شاقىرعان بولاتىن.

توقسان اۋىز ءسوزدىڭ توبىقتاي ءتۇيىنى, سۋ تاسقىنىمەن كۇرەسكەن ازاماتتىڭ ءبىرى رەتىندە ايتارىمىز, جىلدا سۋ تاسقىنىنا قارسى بوگەت تۇرعىزامىز دەپ ابىگەرگە تۇسپەس ءۇشىن بيىل قويىلعان بوگەتتەرگە بەتون پليتالار توسەپ تاستاسا, ورىندى بولار ەدى. اتقارۋشى بيلىك بۇل ۇسىنىسقا بەيجاي قارامايدى دەپ ۇمىتتەنەمىز.

ايدار سابىروۆ,

جۋرناليست,

اقتولقىن قوجىراقوۆا,

پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ ماگيسترى

اتىراۋ

باۋىرمالدىق – اسىل قاسيەت

دانا حالقىمىز قاشاننان-اق ءوزىنىڭ سالت-ءداستۇرى مەن ادەت-عۇرپىن كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ, ۇرپاقتان-ۇرپاققا اماناتتاپ وتىرعان. تۇپتەپ كەلگەندە, وسىناۋ اسىل قاسيەتتىڭ وزەگى ولاردىڭ ءبىر-بىرىنە دەگەن باۋىرمالدىعىندا جاتقاندىعىن اڭعارامىز. وسى ورايدا مىنا ءبىر جايدىڭ ەسىمە ءتۇسىپ وتىرعانى.

جاستاۋ كەزىمىز. ول ۋاقىتتا اعايىن-تۋىس قاتار قونىستانىپ, بارىمەن ءبولىسىپ, بىرگە ءىشىپ-جەپ وتىرۋشى ەدى. «قارا شاڭىراق» اتانعان ءبىزدىڭ ۇيمەن كورشىلەس اكەيدىڭ امىرە مەن امىربەك اتتى ەكى ءىنىسى, ورتانشى اعام نوسەر, جيەنىمىز كەڭەسباي كوكە تۇردى. ءبارى دە ورتالارىنداعى جالعىز جيەنىن سىيلاپ, ايتقانىن ەكى ەتپەي, قۇراق ۇشىپ تۇراتىن. ءوز كەزەگىندە ول دا ادەپتەن اسپاي, ناعاشىلارىنا پەيىلدى ەدى. سول قاسيەتىنە وراي, اكەي باسقالاردان گورى جيەنىن جاقىن تارتاتىن.

ادەتتەگىدەي, كەشكى ءبىر شاي ۇستىندە اكەي جيەنىنە قاراتا, «باسقالار دا ەستىسىن» دەگەندەي, تۋىستارىنا كوز سالىپ الىپ:

«كەڭەسباي جيەن, قارىنداسىمنىڭ كوزىسىڭ. سەن دە بىزگە بوتەن ەمەس, جاقىن تۋىسىمىزسىڭ. سەنەن ايايتىن ەشتەڭەمىز جوق. قازاقتا جيەندىك ءداستۇردىڭ بار ەكەنىن بىلەسىڭ. قالاۋىڭ بولسا ايت, ىركىلمە, ەشكىم قارسى تۇرمايدى», دەدى.

«ناعاشى-ەكە, نيەتىڭىزگە ىرزامىن. اماندىق بولسا, قالاۋىمىز ءساتىن سالىپ, ۋاقتىسىندا بولا جاتار», دەگەن كەڭكەڭ ريزاشىلىق پەيىل تانىتتى.

ارادا ءبىراز ۋاقىت ءوتىپ, داستارقان ۇستىندەگى سول ءبىر اڭگىمە ۇمىتىلىپ تا كەتكەن ەدى. سودان ءبىر كۇنى ازىلقوي جيەننىڭ ەسىنە ناعاشىسىنىڭ ايتقان ءسوزى تۇسپەي مە؟ قاراقىز دەگەن جەڭەشەم ىسمەر ەدى, تىگىن تىگەتىن قول ماشينەسى بولاتىن. سونى «جيەندىك جاسا دەپ قويماۋشى ەدىڭدەر, ال ەندەشە» دەپ, ويناپ- بارىمتا جاساپ, كەڭكەڭ الىپ كەتەدى. ءىس تىگىپ وتىرعان جالعىز دۇنيەسى, جەڭگەمىز نە ىستەرىن بىلمەي دال بولادى. بىرەۋلەرگە ايتايىن دەسە, ونىڭ دا رەتىن تاپپايدى. «جيەننىڭ نالاسى» دەگەن بار, ونىڭ ۇستىنە «ەستىپ قويسا, ۇرسىپ جۇرەر» دەپ ۇلكەن ۇيدەگى اتاسىنان ء(بىزدىڭ اكەي) قايمىعادى. ار-ۇياتتان اتتاماعان قايران جەڭگەلەر-اي!

اقىلدى دا يبالى جەڭگەمىز اقىرى ويلانا كەلە, ءبىر كۇنى جيەننىڭ ۇيىندەگى توتىقىزبەن اڭگىمەلەسىپ وتىرعاندا, بۇيىمتاي ايتقان بولىپ: «قىز-اۋ, بوسقا قاراپ وتىرساڭ, قولىڭ الدىڭا سىيمايدى ەكەن», دەيدى جاي عانا ەسكەرتىپ. توتىقىز دا ونىڭ نە ايتقالى وتىرعانىن تۇسىنە قويادى. جاي عانا ك ۇلىپ: «وعان ءسوز بار ما», دەيدى. ەرتەسىنە كەڭكەڭ: «قايتقان مالدا قايىر بار» دەگەن. «جيەن رەتىندە ازىلدەپ ەدىم. مەن الدىم, سىزدەر بەردىم دەپ ەسەپتەڭىزدەر», دەپ ريزا پەيىلمەن تىگىن ماشيناسىن اكەلىپ تاس­تايدى. كەيىننەن ناعاشى-جيەندەر بۇل جايعا كوپكە دەيىن ك ۇلىپ ءجۇردى.

ءيا, تۇسىنە بىلگەن ادامعا باۋىرمالدىق اسىل قاسيەت قوي.

كارىباي امزە ۇلى,

ەڭبەك ارداگەرى

تۇركىستان وبلىسى