قايىرى مول قارجى

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «ادىلەتتى قا­زاقستان: زاڭ مەن ءتارتىپ, ەكو­نو­ميكالىق ءوسىم, قوعامدىق وپتيميزم» اتتى بيىلعى جولداۋىن­دا ينۆەستيتسيا ماسەلەسىنە ارنايى توقتالدى. «دۇنيەجۇزىندە ين­ۆەستيتسياعا تالاس ءورشىپ تۇرعان كەزدە ەلگە قارجى تارتۋ ءۇشىن ء«دال وسى جەردە جانە ءدال قازىر» قا­عيداسى بويىنشا شەشىم قا­بىلداۋ – ەڭ قاجەت شارا» دەدى.

وبلىستاعى قولايلى تابيعي-كليماتتىق جاعداي جاسىل ەنەرگەتيكانى دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. سارقان اۋدانىنىڭ باسقان وزەنىندە سالىنىپ جات­قان ەكى بىردەي سۋ ەلەكتر ستانساسى – وسى باعىتتاعى بىرەگەي جۇمىس. قۋاتى جىلىنا 76,5 ملن كۆت/ساع بولاتىن ەكى جوباعا 9,3 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلىپ, جەرگىلىكتى تۇرعىندار جۇمىسپەن قامتىلماق. وبلىستا بەلگىلەنگەن قۋاتى 210,5 مۆت بولاتىن جاڭارتىلعان ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ 15 نىسانى بار بولسا, سونىڭ 4-ەۋى سارقان اۋدانى اۋماعىندا ورنالاسقان.

«لەپسى, سارقان, باسقان وزەن­دەرىندە 4 ستانسا جۇمىس ىستەپ تۇر. بۇدان بولەك, «Baskan Power» جشس-نىڭ «باسقان گەس-2» جانە «باسقان گەس-3» جوبالارى­نىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر. قازىر جۇمىستىڭ شامامەن 90%-ى ءتامامدالدى. نىساندار الداعى قازان ايىندا سالىنىپ ءبىتىپ, ىسكە قوسىلادى دەپ جوسپارلانعان. مۇنداي جوبالار ءبىز ءۇشىن اسا قاجەت. بىرىنشىدەن, ايماققا ينۆەستيتسيا تارتىلادى, ەكىنشىدەن, تۇرعىندار ءۇشىن جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلادى, ۇشىنشىدەن, ەلەكتر قۋاتىنىڭ ءوندىرىسى ارتادى», دەيدى سارقان اۋداندىق كاسىپكەرلىك ءبولىمى باسشىسى­نىڭ مىندەتىن اتقارۋشى اقان يمانجانوۆ.

ەكىاشا اۋىلدىق وكرۋگىنە قا­راستى ايماقتا سالىنعان ەكى سۋ ەلەكتر ستانساسىن باسقارۋ جۇيەسى تۇتاستاي اۆتوماتتاندىرىلعان. نى­ساندار زاماناۋي قۇرىل­عى­لارمەن تولىقتاي جابدىقتالعان. قازىر «باسقان گەس-2» نىسانىندا 27 ادام جۇمىسقا كىرىستى. ال ەكى ستانسا تولىق ىسكە قوسىلعاندا تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلعان ازاماتتار سانى 50-گە جەتەدى.

گەس-كە جۇمىسقا ورنالا­سا­تىنداردىڭ قاتارىندا ەكىاشا اۋى­لىنىڭ تۇرعىنى كۇنتۋعان مۇ­قاشەۆ تا بار.

«1986 جىلى قاراعاندىداعى ەنەرگەتيكا ينستيتۋتىن «ەنەرگەتيكا» ماماندىعى بويىنشا ءبىتىرىپ شىقتىم. اۋىلعا كەلگەن سوڭ ماماندىق بويىنشا جۇمىس تابىلماي, دانەكەرلەۋشى بولدىم. ەندى مىنە, اۋىلىمىزدىڭ ىرگەسىنەن سۋ ەلەكتر ستانساسى سا­لىنىپ, ماماندىعىم بو­يىن­شا جۇمىس كوزى شىعىپ وتىر. تۇ­راقتى جۇمىسقا الىنا­تىن ازا­ماتتار قازىردەن-اق وندى­رىستىك-تاجىريبەدەن ءوتىپ جاتىر­مىز. ارامىزدا ەنەرگەتيكا مامان­دى­عىن بىتىرگەن ەرەسەك ازاماتتار دا, اۋىلعا ورالعان ديپلومدى جاستار دا بار», دەيدى اۋىل تۇرعىنى.

ەكىاشا اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى داۋلەت دۇيسەنبەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, اۋىلدا 3 مىڭعا جۋىق تۇرعىن بار. ەلدى مەكەن حالقى نەگىزىنەن ەگىن سالىپ, مال وسىرەدى. گەس قۇرىلىسى باستالعالى جەر­گىلىكتى ازاماتتار تۇراقتى جۇ­مىسقا ورنالاسىپ, تابىس تاۋىپ وتىر. سونداي-اق «Baskan Power» جشس ءوز قاراجاتىنا ەكىاشا اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى ءۇشىن ەلدى مەكەنگە باۋ-باقشالىق سۋ جەتكىزەتىن ء«الىمباي», «قايران» كانالدارىنىڭ 37 شاقىرىمىن جاڭعىرتىپ, 7 شاقىرىم اۋىل­ىشى­لىك جولعا جوندەۋ جۇرگىزۋدى قول­عا العان.

جالپى, وڭىردە بيىل قۋات­­تى­لىعى 42,1 مۆت بولاتىن جاڭار­تىلعان ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ 3 جو­­­­با­­سىن اياقتاۋ جوسپارلانعان. سو­­نىڭ 2-ەۋى سارقان اۋدانىندا, 1-ەۋى ەسكەلدى اۋدانىندا ور­نا­­لاس­قان. 2026 جىلعا دەيىن تا­عى وسىن­­داي 8 نىساندى ىسكە قو­سۋ مەجەلە­نىپ وتىر. جاقىندا سىرت­­­قى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىن­­با­سا­رى الى­بەك قۋانتىروۆ­تىڭ وب­­لىس­قا جاساعان ساپارى كەزىن­­دە دە ينۆەستيتسيا ماسەلەسى تالقىلاندى.

«قىتايمەن شەكارالاس ەكو­نوميكالىق ايماقتاردا كولىك-لوگيستيكالىق باعىتتى جانداندىرۋ, ونەركاسىپ ايماعىن دامىتۋ, ساۋدا-ساتتىقتى وركەندەتۋ باعىتىندا كوپتەگەن جوبا بار. «قورعاس» ايماعىنا گاز تارتۋ جۇمىستارى قولعا الىنىپ جاتىر. كوكساي مىس كەن ورنىندا قۇنى 1,4 ترلن تەڭگە بولاتىن اۋقىمدى جوبا ىسكە اسىرىلا باستادى. جا­سىل ەنەرگەتيكا باعىتىندا دا تارتىمدى باستامالار بار», دەدى ايماق باسشىسى.

ءوڭىردىڭ ينۆەستيتسيالىق الە­ۋەتىن ەسەلەپ ارتتىرۋعا بولادى. اسىرەسە اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋ, كولىك جانە لوگيستيكا, تۋريزم, بالامالى ەنەرگەتيكا, جەر قويناۋىن پايدالانۋدى دامىتۋ قاجەتتىلىگى بايقالادى. سول سياقتى ەكى ارنايى ەكونوميكا­لىق ايماق – «دوستىق» جانە «قور­عاس» شەكارالىق ايماقتارىنىڭ جۇزەگە اسپاي جاتقان مۇمكىندىگى قانشاما.

«بىرىنشىدەن, بىزگە جۇگەرىنى تەرەڭ وڭدەيتىن زاۋىت قاجەت. وسى سالاعا قارجى قۇيۋعا نيەتتى ينۆەس­تورلار ىزدەيمىز. جەتىسۋدىڭ جەرى جۇگەرى وسىرۋگە وتە قولايلى. ەگەر زاۋىت سالىنسا, ونى شيكىزاتپەن ءوڭىر شارۋاشىلىقتارى تولىق قامتي الادى. ەكىنشىدەن, وڭىرگە قۇس فابريكاسى كەرەك. وبلىستا قازىر ءبىر عانا قۇس فابريكاسى بار, ونىڭ ءوزى تەك جۇمىرتقا باعىتىندا جۇمىس ىستەيدى. ۇشىنشىدەن, بالىق وڭدەۋ سالاسىنا دا ينۆەستور تارتۋ وزەكتى. سىزدەر تاراپىنان وسى ءۇش ماسەلەگە ەرەكشە نازار اۋدارىلىپ, الەۋەتتى ينۆەستور تارتۋ جاعىنان قولداۋ كورسەتىلسە دەيمىز», دەدى ب.يساباەۆ.

ايتا كەتەيىك, جەتىسۋ وبلى­سى قۇ­رىلعان ساتتەن باستاپ 89,4 ملرد تەڭگە سوماعا 86 ينۆەس­تي­تسيالىق جوبا ىسكە اسىرىلىپ, 2 مىڭنان استام جۇمىس ورنى قۇرىلعان. بيىل 2,9% وسىممەن 375 ملرد تەڭ­گە ينۆەستيتسيا تارتۋ جوسپارلانىپ وتىر. وتكەن جەتى ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا نەگىزگى كا­پيتالعا تارتىلعان ­ينۆەستيتسيا كولەمى 188,2 ملرد تەڭگەنى قۇرادى.

ينۆەستيتسيا كوميتەتىنىڭ ­تور­­­اعاسى عابيدوللا وسپان­قۇ­­لوۆ­­­تىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدە حا­لىق­ارا­­لىق تسيفرلىق ينۆەستي­تسيا­لىق ­پلاتفورما ازىرلەنىپ, ىسكە قوسىلعان.

«وندا ەلىمىزدە شەتەلدىك ينۆەستورلارمەن بىرىگىپ جۇزەگە اسىرىلۋ كوزدەلگەن ينۆەستيتسيا­لىق جوبالار تۋرالى مالىمەتتەر ورنالاستىرىلىپ, جوبالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋ بارىسىنا مونيتورينگ جاسالىپ, وڭىرلەر رەيتينگى ءتۇزىلىپ وتىرادى. سونىمەن قاتار پلاتفورمادا شەتەلدىك ينۆەستورلار ءوز ۇسىنىسىن قالدىرا الادى. بۇل ۇسىنىستار ءتيىستى ورگان تاراپىنان قاراستىرىلىپ, ينۆەس­تورمەن بايلانىس ورناتىلادى. پلاتفورما ءالى دە جەتىلدىرىلەدى», دەيدى.

مەملەكەت باسشىسى ايت­قان­داي, ۇكىمەت جانىنداعى ينۆەس­تيتسيالىق شتابقا اۋقىمدى قۇ­زى­رەت بەرىلىپ وتىر. بۇل قادام مەتالدى تەرەڭ وڭدەۋ, مۇناي-گاز-كومىر حيمياسى, تۋريزم, ەنەرگەتيكا جانە ماشينا جاساۋ سياق­تى ماڭىزدى سالالارداعى جوبالار­دى جۇزەگە اسىرۋ قارقىنىن ارتتىرۋعا جول اشپاق.

جەتىسۋ وبلىسى