ەل مەتاللۋرگياسىنداعى ەڭ زاماناۋي ءوندىرىس ونجىلدىعىن اتاپ ءوتتى

ون جىل ىشىندە تسەحتا  3 ميلليون توننا فەرروقورىتپا بالقىتىلدى. تاراتىپ ايتساق, وتكەن جىلى 640 مىڭ توننا وندىرىلسە, بيىل  ونىڭ كولەمىن 700 مىڭ تونناعا جەتكىزۋ كوزدەلگەن.  سونداي-اق №4 بالقىتۋ تسەحىندا قۋاتى 72 مۆت  الەمدەگى ەڭ قۋاتتى ء تورت پەش بار. جاقىن ارالىقتا  ولاردىڭ قۋاتىن  80 مۆتقا جەتكىزۋ جوسپاردا تۇر.  الەمدە وسىعان تەڭدەسى جوق,  60 مۆت قۋاتقا يە فەرروقورىتپا پەشتەرى تەك وڭتۇستىك افريكا رەسپۋبليكاسىندا عانا بار. ءىرى قۇرىلىمنىڭ ونجىلدىعى قارساڭىندا بالقىتۋ تسەحىنداعى جۇمىستاردى كورىپ قايتتىق.

№4 بالقىتۋ تسەحىنىڭ كاپسۋلاسى  2010 جىلى سالىنىپ, 2014 جىلى  ەلىمىزدىڭ يندۋستريالدى- يننوۆاتسيالىق   كارتاسىنا  ەنگىزىلدى.  قۇرىلىس كەزىندە ەڭ وزىق  تەحنولوگيالار قولدانىلدى. ءوندىرىس بارىسىن وپەراتورلار 17 مەتر بيىكتىكتە ورنالاسقان  وپەراتورلار بولمەسىنەن باقىلايدى.  الاۋ جانىپ جاتقان ورىننىڭ ەڭ بيىك نۇكتەسى –58 مەتر بيىكتىكتە. پەشتەردى باسقارۋ  مەن گازدان تازارتۋ جۇمىستارى اۆتوماتتاندىرىلعان. كەزەكشى وپەراتورلار جۇمىس بارىسىن كومپيۋتەردىڭ مونيتورىنان قاداعالايدى. كەزەكشى وپەراتور گاز پەشتەرىنە شيكىزاتتىڭ سالىنۋىن, تولتىرۋ دەڭگەيىن قاداعالاپ,  گاز تازارتۋ قوندىرعىسى وپەراتورىمەن بىرلەسە جۇمىس اتقارادى. گاز تازارتۋ قوندىرعىسىنىڭ وپەراتورى پەشتىڭ قىسىمىن, ىشكى تەمپەراتۋراسىنىڭ شەكتىك مولشەرىن قاداعالاپ, جۇمىس اياقتالعاننان كەيىن پەشتىڭ دۇرىس تازارۋىنا جاۋاپتى بولادى. ەڭ باستىسى – گاز اۋاعا تارالىپ كەتپەۋگە ءتيىس. ەگەر شيكىزات بەلگىلەنگەن مولشەردە سالىنباي قالسا, نە باسقا ەرەجەلەرى بۇزىلسا, ياكي بولماسا, بالقىتۋ اياقتالعان سوڭ ءىشى دۇرىس تازارتىلماسا, پەش وزىنەن ءوزى ءسونىپ قالادى.

ء«وزىمىز اينالىساتىن ىستە ۇزدىك بولۋ 30 جىل بويى ERG بەرىك ۇستانىپ كەلە جاتقان قاعيدا. قولدا بار رەسۋرستاردى ءتيىمدى پايدالانىپ, بارىنشا قالدىقسىز جۇمىس ىستەي وتىرىپ, جوعارى ساپالى مەتالل ءوندىرۋ ارقىلى ەلىمىز الەمدىك مەتاللۋرگياعا جاڭا باعدار بەردى. بۇل ترەندكە اينالىپ, شەتەلدىك ارىپتەستەر ءبىزدىڭ تاجىريبەمىزگە قىزىعا باستادى. مۇنىڭ ءوزى قازاقستاندىق ونەركاسىپتىڭ تولايىم تابىسى», دەدى ERG ديرەكتورلارى كەڭەسىنىڭ توراعاسى شۋحرات يبراگيموۆ.

جاڭاشا ءوندىرىستىڭ قۇرىلىسى تالقىلانا باستاعان تۇستا قازحروم مەتاللۋرگتەرى جوبانىڭ وڭاي بولماسىن انىق تۇسىنگەن. ويتكەنى, مۇنداي تۇراقتى پەشتەرى تەك وڭتۇستىك افريكا رەسپۋبليكاسىندا عانا ءارى مۇنداعىدان قۋاتتارى الدەقايدا از. سونىڭ وزىندە وسى تەحنولوگيالاردى مەڭگەرۋگە ونداعان جىلدار قاجەت بولعان. وسى جوبانى ىسكە اسىرۋعا الەمنىڭ وزىق جوبالاۋ ينستيتۋتتارى جۇمىلدىرىلىپ, تسەح قۇرىلىسىنا تەك تاجىريبەلى شەتەلدىك جانە وتاندىق قۇرىلىس كومپانيالارى شاقىرىلعان. 4 مىڭنان استام وتاندىق بىلىكتى مامان دا اتسالىستى.

اقتوبە مەتاللۋرگتەرىنىڭ تۇراقتى توق پەشتەرىن مەڭگەرۋ تاجىريبەسىن بىلتىر الەمدىك ساراپشىلار جوعارى باعالادى. اقتوبە فەررورقورىتپا زاۋىتىنىڭ ماماندارى ق.جۇبانوۆ اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتە ءبىرىنشى حالىقارالىق «فەرروقورىتپا سالاسىنىڭ ترانسفورماتسياسى: ترەندتەر مەن تاۋەكەلدەر» اتتى كونفرەنتسيا ۇيىمداستىرعان ەدى. ايتۋلى ءىس-شارعا كانادا, ەۋروپا مەن افريكا, رەسەي ماماندارى, حالىقارالىق جانە وتاندىق ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ عىلىمي قاۋىمداستىق وكىلدەرى قاتىستى. جۇزدەسۋدە مەتاللۋرگتەر تەڭدەسسىز ءوندىرىستى مەڭگەرۋ بارىسىندا جيناعان تاجىريبەلەرىمەن ءبولىستى.

زاۋىتتا  قۋاتى ءارتۇرلى  20 پەش جۇمىس ىستەيدى. تەمىردى بالقىتۋ تەمپەراتۋراسى  1800 گرادۋسقا تەڭ. كاسىپورىن ءونىمىنىڭ نەگىزگى بولىگى ەكسپورتقا كەتەدى. ونىڭ تۇتىنۋشىلارى – اقش, ەۋروپا ەلدەرى, جاپونيا, قىتاي. فەرروقورتىپا ءونىمىنىڭ اسا سۇرانىسقا يە بولۋ سەبەبى – ونىڭ قۇرامىندا 70%-عا دەيىن حروم ۇلەسىنىڭ بولۋىنان. №4 تسەحتىڭ وندىرىستىك قۋاتى اقتوبە فەرروقورىتپا زاۋىتىنىڭ بارلىق پەشتەرىنەن ەڭ جوعارى دەڭگەيدە. زاۋىتتا 4 مىڭ ادام ەڭبەك ەتسە, ءبىر اۋىسىمعا 700 ادام شىعادى. نەگىزىنەن ولار – بالقىتۋشىلار, كران جۇرگىزۋشىلەرى, كەندى ۇساقتاۋشىلار. زاۋىت قىزمەتكەرلەرىنىڭ 80%-ى ەر ادامدار, ولاردىڭ ورتاشا جاسى 37-38-دە. كران جۇرگىزۋشىلىك جۇمىستا نەگىزىنەن ايەل ادامدار ەڭبەك ەتەدى. №44 پەشتىڭ جۇمىس بارىسىن سىرتتاي باقىلادىق. ەڭ جوعارى تەمپەراتۋرادا پەشتەگى كەن سۇيىقتىققا اينالىپ, بالقىپ, 1800 گرادۋستان جوعارىلاعاندا بارىپ ك ۇلى شىعادى.

«اقتوبە فەرروقورىتپا زاۋىتىنداعى 80 جىل بۇرىن قولدانىسقا بەرىلگەن پەشتەگى اينامالى توك بولاتىن. الەمدەگى مەتاللۋرگيا زاۋىتتارىنداعى پەشتەردە اينىمالى توك ءوندىرۋ الدەقاشان توقتاتىلسا, وسى ءوندىرىس ورنىندا 2014 جىلعا دەيىن ءوندىرىلىپ كەلدى. ءتورتىنشى تسەح ىسكە قوسىلعاننان باستاپ, توقتاۋسىز ەلەكتر توگى ءوندىرىلىپ كەلەدى. مۇنىڭ  كوپ ارتىقشىلىعى بار. تۇراقتى ەلەكتر  قۋاتىن ءوندىرۋ ارقاسىندا 16 پەشىمىز 300 مىڭ توننا ءونىم وندىرەتىن مۇمكىندىككە يە بولدى. باسقاشا ايتقاندا, ءتورت پەشتىڭ ارقايسىسى 110 توننا توننا فەرروقورىتپا شىعارىپ وتىر. ەڭ ماڭىزدىسى – ءوندىرىس ۇدەرىستەرى اۆتوماتتاندىرىلعاندىقتان, ادامنىڭ بالقىتۋ جۇمىستارىنا تىكەلەي قاتىسۋى شەكتەلگەن. تەحنولوگيالىق جاعىنا نازار اۋدارساق,  ساپاسى ناشار شيكىزاتپەن قاتار, ءداستۇرلى پەشتەردە قولدانىلاتىن  ساپالى شيكىزات تا قولدانىلادى.  نەگىزگى شيكىزات –ۇساق حروم كەنى. ەگەردە جاڭارتىلماعان, ءداستۇرلى پەشتەردە كەندى ۇساقتاپ بارىپ قولدانۋعا كوپ شىعىن كەتەتىن بولسا, جاڭا پەشتەردە بۇل وڭايلاتىلدى. كوبىنەسە جۇمىس بارىسىندا قازاقستاندا وندىرىلەتىن ارنايى كوكستى قولدانامىز. ال ءداستۇرلى پەشتەرگە كوكستى رەسەي مەن قىتايدان الدىرتاتىن ەدىك. ويتكەنى, قازاقستاندا وندىرىلەتىن كوكس جارامايتىن. وتاندىق كوكستى پايدالانۋ كولەمىن ارتتىرۋ ءۇشىن ERG كومپانياسى  قاراعاندى وبلىسىنداعى شۇباركول كەنىشىندەگى كوكس وندىرەتىن زاۋىتتىڭ ەكىنشى كەزەگىن سالىپ جاتىر. بۇل كەن بايىتۋ ىسىندە يمپورتتان تاۋەلدىلىكتى ازايتپاقشى. ءدوڭ كەن بايىتۋ كومبيناتىنداعى حروم وندىرىسىنە كەلەر بولساق, حروم كەنى اقتوبە مەن پاۆلودار وبلىسىنداعى اقسۋ فەرروقورىتپا زاۋىتتارىندا تولىق وڭدەلىپ, ەكسپورتقا تەك مەتالل قۇرامى جوعارى دايىن ونىمدەرى ساتامىز. بۇل ءبىزدىڭ جەتكەن جەتىستىگىمىز», دەيدى زاۋىت ديرەكتورى ەرجان ابدۋلابەكوۆ.

ايتا كەتەرلىگى, زاۋىتتا ق.جۇبانوۆ اتىنداعى اقتوبە وڭىرلىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ مەتاللۋرگيا ماماندىعى بويىنشا بىتىرگەن تۇلەكتەر جۇمىسقا ورنالاسادى. جىلىنا 100-گە جۋىق بالقىتۋشى بىتىرسە, سونىڭ 20-عا جۋىعى وسى جەرگە ورنالاسادى. العاش جۇمىسقا كەلگەندەر پەشتە جۇمىس ىستەۋگە ۇيرەنىپ, قوسىمشا تاجىريبەدەن وتەدى. ويتكەنى, وندىرىستە ەڭ باستىسى – تاجىريبەلى ەڭبەككەردىڭ جانىندا ءجۇرىپ  ۇيرەنۋ. 

اقتوبە وبلىسى