تورعايداعى قونىستوي

ءبىر كۇننىڭ ىشىندە جانگەلدين اۋدانىندا – 19, امانگەلدى اۋدانىندا 18 وتباسى قابىرعاسى قىزىل كىرپىشتەن كوتەرىلىپ, توبەسى زاماناۋي جاسىل شاتىرمەن جابىلعان جاڭا ۇيگە قونىستاندى. قاز-قاتار ءتىزىلىپ, اۋىلدىڭ اجارىن اشا تۇسكەن جاڭا ۇيلەردىڭ اۋلاسى كەڭ, كوشەسى اسفالتتالعان.

اۋىل تۇرعىندارىنا جاڭا باسپانانىڭ كىلتىن وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى رينات مۇحامەتقالي مەن «قازاقستان حالقىنا» قق وكىلى شىڭعىس شاراپيەۆ تابىس ەتتى. وبلىس اكىمدىگى مەن اتالعان قور ارنايى مەموراندۋم اياسىندا امانگەلدى, جانگەلدين جانە قوستاناي اۋداندارىندا تاسقىن سۋدان زارداپ شەككەندەرگە ارنالعان 89 جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن قارجىلاندىرعانى تۋرالى بۇعان دەيىن دە جازعانبىز.

كوكتەمگى كۇيىكتىڭ كەرمەك تامشىسى تەلەگەي تەڭىز بولىپ كەلگەن سۋعا تامسا, كۇزدەگى قۋانىشتىڭ كوز جاسى ەڭسەسى بيىك كەڭ ءۇيدىڭ تابالدىرىعىنا تامدى. جاڭا باسپاناعا كىرگەن تۇرعىنداردىڭ قۋانىشىندا شەك جوق. كۇزدىڭ قارا سۋىعىنا ۇرىندىرماي كەلىستىرىپ ءۇي سالىپ بەرگەن مەملەكەتكە, يگى ىسكە بەل شەشە كىرىسىپ, الا جازداي اپتاپ ىستىقتىڭ استىندا جۇرگەن قۇرىلىسشىلارعا العىس جاۋدىرىپ جاتىر.

«قۇرىلىس اياقتالعانشا سۋىق ءتۇسىپ كەتە مە دەپ قورىققانىم راس. ءتىپتى ءۇي بيىل سالىنىپ بىتەدى دەگەنگە ءوز باسىم بەرتىنگە دەيىن سەنبەي ءجۇردىم. ويتكەنى مۇنداعى جۇمىستىڭ كوپتىگى سونشا, بيىل بىتپەيتىندەي بولىپ كورىندى. تاقىر جەرگە ءبىر اۋىل سالىپ شىعۋ – وڭاي شارۋا ەمەس. تاسقىننان قيراعان ەسكى سامان ءۇيدىڭ ورنىنا بىزگە جاڭا, جىلى, جارىق, ءزاۋلىم باسپانا بەرىلدى. ءبارىمىز ريزامىز. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆقا, وبلىس, اۋدانىمىزدىڭ باسشىلىعىنا ۇلكەن العىسىمدى بىلدىرگىم كەلەدى. وسى ۇيلەردى سالىپ شىققان مەردىگەر كومپانيا باسشىلارى مەن قۇرىلىسشىلار ەش جاماندىق كورمەسىن. ەندى ءتىرى ادام تىرشىلىك ەتەدى, بۇگىن ءومىرىمىزدىڭ جاڭا ءبىر جارقىن كەزەڭى باستالعان كۇن دەپ بىلەمىن», دەيدى امانگەلدى اۋىلىنىڭ تۇرعىنى جانىبەك كارىمجانوۆ.

امانگەلدى اۋدانىنداعى امانتوعاي, بايعابىل, اعاشتىكول اۋىلدارىنىڭ تۇرعىن­دارى دا باسپانا قۋانىشىن اتاپ ءوتتى. بۇل ەلدى مەكەندەردە سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەن 5 وتباسى جاڭا ۇيىنە قونىستاندى. ال جانگەلدين اۋدانىنا قاراستى كولقامىس اۋىلىندا باس­پانا قۋانىشىنا كەنەلگەن 19 وتباسى جاڭا قونىسىنا كىردى.

«تۋعان اۋىلىمىزدا جاڭا, جايلى باسپا­ناعا كىرىپ جاتىرمىز. كوكتەمدە باستان كەشىر­گەن قيىندىق كورگەن تۇستەي وتە شىقتى. ارمانىمىز ورىندالدى, قۋانىشىمىز شەكسىز. سۋ تاسقىنى ەسكى ءۇيىمىزدى تۇبىمەن شايىپ كەتىپ, قالپىنا كەلتىرۋگە جارامسىز بولىپ قالعان. باسىمىزعا تۇسكەن اۋىرتپالىقتى ءوز موينىنا العان مەملەكەتىمىزگە, قيىن-قىستاۋ كەزەڭدە دالاعا قالدىرماي, بويىمىزعا كۇش-قۋات بەرىپ, قامقورلىق تانىتقان بارشا قازاق ەلىنە ريزا­شىلىعىمدى بىلدىرەمىن», دەيدى كولقامىس اۋىلىنىڭ تۇرعىنى الپىس الىمباەۆ.

سالتاناتتى ءراسىم بارىسىندا شالعاي شەتتە جاتقان ەلدى مەكەندەردىڭ وبلىس ورتالىعىنان قاشىقتىعىنا قاراماستان, قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ قىسقا مەرزىم ىشىندە اياقتالعانى ايتىلدى. ماسەلەن, امانگەلدى اۋىلى قوستاناي قالاسىنان 420 كم, ال جانگەلدين اۋدانىنىڭ كولقامىس اۋىلى وبلىس ورتالىعىنان 640 شاقىرىم شالعاي جاتىر. جولدىڭ قاشىقتىعى قۇرىلىس ماتەريالدارى مەن قاجەتتى تەحنيكانى جەتكىزۋدە ۇلكەن قيىندىق تۋعىزعانى راس. الايدا سوعان قاراماستان تورعايداعى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى مەرزىمىنەن بۇرىن اياقتالىپ, باسپاناسىز قالعان جۇرت كۇزدىڭ سالقىنىنا ۇرىنباي, جىلى ۇيىنە قونىستانىپ ۇلگەردى.

«قوستاناي وبلىسىندا سۋ تاسقىنى كەزىندە بارلىعى 1 283 ءۇي زارداپ شەكتى. ولاردىڭ ۇشتەن ءبىرى قالپىنا كەلتىرۋگە جارامسىز دەپ تانىلدى. بۇگىنگە دەيىن 315 پاتەر ساتىپ الىندى. بۇل ساتىپ الىنۋعا ءتيىس تۇرعىن ۇيلەردىڭ 100 پايىزىن قۇرايدى. سونىمەن قاتار سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەندەرگە ارنالعان 153 ءۇيدىڭ قۇرىلىسى تولىعىمەن اياقتالدى», دەيدى وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى رينات مۇحامەتقالي.

ارقالىق قالاسىندا 50 پاتەرلى بەس قاباتتى تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسى دا مەرزىمىنەن بۇرىن اياقتالعانىن ايتا كەتكەن ءجون. اتالعان كوپقاباتتى تۇرعىن ءۇيدىڭ جانعا جايلىلىعى سونشا, ادام تۇرمىسىنا قاجەتتىڭ ءبارى قاراس­تىرىلعان. ەلوردامىزداعى ساپالى ۇيلەردەن ءبىر مىسقال دا كەم ەمەس. ارقالىقتاعى «اقىلدى» ءۇيدىڭ سىرتقى ەسىكتەرىنە ىشتەگى پاتەرلەرمەن بەينەبايلانىسقا شىعۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن قۇرىلعىلار ورناتىلعان. تاياۋدا بۇل ۇيدە دە قونىستوي اتالىپ وتپەك. مەردىگەر قۇرىلىس كومپانياسى ءوز قاراجاتى ەسەبىنەن تۇرعىندارعا ءاسۇي جيھازدارىن سىيلايمىز دەپ وتىر.

تابيعي اپاتتان كەلگەن وراسان شىعىننىڭ ورنىن تولتىرىپ, قيراعان, ب ۇلىنگەن دۇنيەنى قالپىنا كەلتىرۋ, جاي-كۇيسىز قالعانداردى قاڭعىتپاي ۋاقىتشا باسپانامەن قامتاماسىز ەتىپ, ولارعا قىسقا ۋاقىت ىشىندە جاڭا ءۇي سالىپ بەرۋ ءتارىزدى الەۋمەتتىك سالماعى مول جاۋاپتى ءارى ساۋاپتى اۋقىمدى شارۋانى ەل بولىپ بىرىگىپ, ابىرويمەن اتقارىپ شىعۋدا «قازاقستان حالقىنا» قورىنىڭ ورنى ەرەك ەكەنىن دە اتاپ وتپەسكە بولمايدى. قوستاناي وبلىسىنىڭ اكىمدىگى مەن اتالعان قور اراسىنداعى مەموراندۋم اياسىندا وڭىردە زارداپ شەككەندەرگە ارنالعان 89 جەكە تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسى قارجىلاندىرىلدى.

«قوردىڭ, قۇرىلىسشىلاردىڭ, اكىمدىكتىڭ جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ بىرلەسكەن جۇمىسىنىڭ ناتيجەسىندە تۇرعى­زىلعان مىناداي كەرەگەسى مىقتى, ەڭسەسى بيىك ۇيلەرگە قاراپ, وزدەرىڭىزبەن بىرگە قۋانىپ جاتىرمىز. بۇل جاڭا ۇيلەر تۇرعىنداردى قۋانتىپ قانا قويماي, شالعاي اۋىلداردىڭ شىرايىن كىرگىزىپ, اجارىن اشا تۇسكەندەي», دەيدى «قازاقستان حالقىنا» قق وكىلى شىڭعىس شاراپيەۆ.

قوستاناي وبلىسى