2022 جىلدىڭ 5 ماۋسىمىندا ەلىمىزدە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جارلىعىنا سايكەس قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ بويىنشا رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم ءوتتى. بۇل كۇنى قازاقستان حالقى تاريحي بەتبۇرىستارعا باستايتىن شەشىم قابىلداۋ ىسىنە ءوز ۇستانىمدارىن ءبىلدىردى. 2022 جىلى رەفەرەندۋمدا داۋىس بەرۋگە قۇقىلى ازاماتتاردىڭ جالپى سانى 11 734 642 ادامدى قۇراسا, 7 986 293 ادام ءوز تاڭداۋىن جاسادى. سول كەزەڭدە قابىلدانعان ماڭىزدى شەشىم بۇگىندە حالقىمىزدىڭ سان سالادا قۇقىعىنىڭ قورعالۋىنا, ەلىمىزدىڭ ساياسي دامۋىنا ىقپال ەتىپ كەلەدى. رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم ناتيجەسىندە قول جەتكىزگەن جاڭا مۇمكىندىكتەردى پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى اليشەر ساتىبالديەۆ تارقاتىپ ايتىپ بەردى, دەپ جازادى Egemen.kz.
- اليشەر عاپيرجان ۇلى, كونستيتۋتسيامىزدىڭ قابىلدانعانىنا 29 جىل تولۋى قارساڭىندا اڭگىمەلەسكەلى وتىرمىز. ءۇش ونجىلدىققا جۋىق ۋاقىت ارالىعىندا ەلدىگىمىزدى ايقىنداعان اتا زاڭىمىزعا ۋاقىت تالابىنا ساي وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلدى. سونىڭ ىشىندە 2022 جىلى وتكەن رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم دا بار. اتالعان رەفورما بەرگەن مۇمكىندىكتەر مەن قازىرگى كۇنى جەتكەن جەتىستىكتەر رەتىندە نەنى اتار ەدىڭىز؟
- ءيا, قازاقستان كونستيتۋتسياسىنا رەفورما جاسالعالى 2 جىلدان استى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا ءبىز رەفورمانىڭ جەتىستىكتەرىن كورىپ وتىرمىز. كونستيتۋتسيالىق رەفورما 2022 جىلى جاسالعانمەن, ول 3 جىل بۇرىنعى جانە ودان كەيىنگى وزگەرىستەرگە, العا قادام باسۋعا جول اشادى. زاڭداردىڭ وزگەرۋى, زاڭدارىمىزدىڭ دۇنيەجۇزىلىك ستاندارتتارعا سايكەس كەلۋى, ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق دەڭگەيىن, باعاسىن ارتتىرادى. سونداي-اق شەتەلدىك ىسكەرلەردىڭ ءبىزدىڭ ەلگە كەلۋىنە, ينۆەستيتسيا قۇيۋىنا باستاپقى كورسەتكىشتەردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. 2022 جىلعى رەفەرەندۋم ناتيجەسىندە كونستيتۋتسيانىڭ 3/1-ىنە وزگەرىستەر ەندى. سونىڭ ىشىندە ەڭ ايرىقشاسى پرەزيدەنتتىڭ وكىلەتتىگىن ازايتۋ, ونى ۇكىمەتكە, پارلامەنتكە جۇكتەۋ ارقىلى ساپالى زاڭداردى شىعارۋ, سول زاڭداردىڭ ورىندالۋ تياناقتىلىعىن ارتتىرۋ ماسەلەلەرى قولعا الىندى. وسى رەفەرەندۋم اياسىندا كونستيتۋتسيالىق سوتتىڭ قۇرىلۋىن دا ەرەكشە ەكشەۋگە بولادى. بىرقاتار ازاماتىمىز, وتانداستارىمىز وزدەرىنىڭ قۇقىقتارىنىڭ سول سوت ارقىلى قورعاپ ۇلگەرگەنىن بىلەمىز. بۇل ەلىمىزدەگى دەموكراتيانىڭ ايقىن ۇلگىسىن كورسەتەدى. سونىمەن ءبىر قاتاردا باس پروكۋراتۋراعا, سوت ورگاندارىنا وزگەرىستەر ەندى. بيلىك تارماقتارىنىڭ اراسىنداعى بايلانىستىڭ جاڭا ۇلگىسى قۇرىلىپ, كوپتەگەن قۇقىقتار, جەرگىلىكتى وڭىرلەرگە بەرىلگەنىن اتاپ وتۋگە بولادى. سونىڭ ىشىندە ەڭ العاشقى وزگەرىس, قابىلدانعان زاڭدار قاتارىندا «سايلاۋ تۋرالى» زاڭ دا بار. بۇل زاڭ اياسىندا جاڭا فورماتتاعى پارلامەنت قالىپتاستى. سەنات وڭىرلەرمەن جۇمىس ىستەيتىن پالاتاعا اينالدى. ءماجىلىس ماجاريتارلىق جانە ساياسي پارتيالاردىڭ ءرولى ارتقان كەرەمەت قۇرىلىمعا يە بولدى. جەرگىلىكتى ءماسليحاتتاردىڭ دا وبلاستارداعى 50-دە 50 اۋداندارداعى ماجوريتارلى سايلاۋ ۇردىسىمەن جاقسى قۇرامى قالىپتاستى. بۇگىنگى تاڭداعى وڭىرلەر مەن ورتالىقتىڭ, پارلامەنتتىڭ بايلانىسىنان سول نارسەنى كورۋگە بولادى. «ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىلدىڭ مارتەبەسى تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭعا وزگەرىس ەنگىزىلىپ, شەگەندەلگەنىن دە ايتۋ كەرەك. «ۇلتتىق قور – بالالارعا» جوباسى بويىنشا بۇگىنگى تاڭدا العاشقى قاراجاتتار ءتۇستى. الداعى ۋاقىتتا بۇل قارجىلار كولەمدى قور بولىپ, وسكەلەڭ ۇرپاققا قىزمەت ەتەتىنىنە سەنەمىز.
- ءوز سوزىڭىزدە رەفەرەندۋم ناتيجەسىندە پارلامەنت قۇزىرەتىنىڭ ارتقانىن دا ورىندى اتاپ ءوتتىڭىز. سەنات دەپۋتاتى رەتىندە زاڭ شىعارۋداعى وسى پالاتانىڭ ىقپالىنا توقتالىپ ءوتىڭىزشى.
- كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ باستى ميسسياسى ازاماتتاردىڭ مەملەكەتتىك باسقارۋ ىسىنە جول اشۋ كەرەك ەدى. وسى ماقساتتا پەتيتسيا, قوعامدىق باقىلاۋ تۋرالى زاڭدار قابىلداندى. زاڭدار اياسىندا قوعامدا ازاماتتارعا ەڭ قاتىستى سۇراقتار بويىنشا جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر. سونىمەن قاتار تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق, ماسس-مەديا تۋرالى, ۆانداليزمگە قارسى, لۋدومانيا تۋرالى زاڭدار قابىلداندى. مۇنىڭ ءبارى ازاماتتاردىڭ ونداعان جىلدان بەرى سۇراپ, تالقىلاپ كەلە جاتقان ماسەلەسى بولاتىن. وسى زاڭدار پارلامەنتتىڭ ەكى پالاتاسىنىڭ ورتاق جۇمىسىنىڭ ناتيجەسىندە قابىلدانىپ, قولدانىسقا ەنىپ وتىر.
- 2 قىركۇيەك كۇنى قوس پالاتا قايتا ىسكە كىرىسەدى. بيىل پارلامەنت قانداي زاڭ جوبالارى بويىنشا جۇمىس ىستەيدى؟
- كۇزدەن باستاپ سەناتتىڭ وزىندە كولىك قۇرالدارىنىڭ قوزعالىسىن ۇيىمداستىرۋ, تۇرعىن ءۇي ساياساتىن رەفورمالاۋ بويىنشا ىرگەلى زاڭدار تالقىلانىپ, قابىلدانباق. ماجىلىستە تابيعات قويناۋىن پايدالانۋ, سالىق رەفورمالارىن جۇرگىزۋ بويىنشا ءىرى-ءىرى زاڭدار تۇر. وسى كۇزدە قازاقستان حالقىنىڭ الدىنداعى تاعى ءبىر ماڭىزدى تاڭداۋ ورتالىق ازيا ەلدەرىندەگى تەندەنتسياعا بايلانىستى تۋىنداپ جاتىر. اەس سالۋ بويىنشا مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءوزى رەفەرەندۋم ارقىلى قازاقستان حالقىنىڭ تولىق قاتىسۋىنىڭ ارقاسىندا شەشىم قابىلداۋ مىندەتىن العا قويدى. سوندىقتان كۇزدە وتانداستارىمىز بەس ساۋساقتاي جۇمىلىپ وسى بويىنشا تاڭداۋ جاساۋىمىز كەرەك. تاڭداۋ وزدىگىنەن جاسالمايتىنى تۇسىنىكتى. بۇگىنگى تاڭدا ەل بويىنشا بارلىق وبلىس, ورتالىقتا تالقىلاۋلار ءوتتى. ۇلكەن ينستيتۋتتار اراسىندا تالقىلاۋلار جالعاسىپ جاتىر. رەفورما بارىسىندا تاعى تالقىلانىپ, ازاماتتار ءوز تاڭداۋىن جاسايدى. ەسكەرەتىنى اەس قۇرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانعاننىڭ وزىندە پارلامەنتكە وتە ۇلكەن سىن شاق تۋايىن دەپ وتىر. پارلامەنتكە حالىقارالىق شەشىمدەرگە, اەس قۇرۋ تۋرالى شەشىمدەردى تولىق جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىندەي زاڭداردى قابىلداۋ كەرەك بولادى. ونىڭ اياسىندا مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىن, ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىن تياناقتى شەشۋ مىندەتى تۇر. ءبىزدىڭ ارىپتەستەرىمىز وسى كوزدەلگەن مىندەتتەردىڭ بارلىعىن ابىرويمەن جۇزەگە اسىرادى دەپ سەنەمىن.
بارلىق وتانداستارىمىزدى اتا زاڭ كۇنىمەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايمىن!
- اڭگىمەڭىزگە راقمەت!