كەز كەلگەن كىتاپقۇمار ادام قولىنا جاڭا كىتاپ العاندا الدىمەن قارايتىنى دا, كورەتىنى دە, ارينە, كىتاپ اۆتورى, اتالۋى, سۋرەتشىسى, بەزەندىرىلۋى, تاعى باسقا پوليگرافيالىق, باسپالىق, تەحنيكالىق مالىمەتتەرى. سولاردىڭ قاتارىندا كىتاپتىڭ سوڭعى بەتىندە تۇراتىن, قاراپايىم عانا جازىلاتىن «رەداكتور» دەگەن سوزگە كىتاپ اۆتورىنىڭ ءوزى بولماسا, كوپشىلىك وقۋشى ءمان بەرە بەرمەۋى دە مۇمكىن. كىتاپتىڭ ينجەنەرلىك, پوليگرافيالىق, باسپالىق, ديزايندىق جاساقتارى, ونى بىلىكتىلىكپەن تارتىمدى, كورىكتى ەتىپ ورنالاستىرۋ – بولەك اڭگىمە. ارينە, ول – ۇلكەن ونەر.
رەداكتور قالامىنىڭ, قايراتىنىڭ كوسىلەتىن «ەڭ ۇساق» ءارى ەڭ ءىرى جۇمىسى – كىتاپ ءماتىنى. اۆتور – شىعارماشىل ادام. شابىتتى وي ۇستىندە ءۇتىر, تىرناقشا, جالعاۋلىق – تاعى باسقا تىنىس بەلگى ەرەجەلەرىن ساقتاي الماۋى دا ءجيى كەزدەسەدى. ءوز باسىمىزدا دا بار. سولاردىڭ «تىگىسىن جاتقىزىپ», «قان جۇرگىزەتىن» – ساۋاتتى رەداكتور. اۆتوردىڭ ەرەكشە بىلەتىن ادامى دا كىتاپتىڭ رەداكتورى. ەلىمىزدىڭ باسپا سالاسىندا تاجىريبەلى, ءبىلىمدى, بىلىكتى, ساۋاتتى رەداكتورلار, شۇكىر, بارشىلىق.
سونداي كورنەكتى رەداكتورلاردىڭ ەڭ الدىڭعى قاتارىندا ءماريا قايىرجانقىزى ابدراحمانوۆانىڭ ەڭبەگىن زور قۇرمەتپەن ايتار ەدىم.
ءماريا قايىرجانقىزىنىڭ شەبەرلىگى ىرگەلى بىلىمگە نەگىزدەلگەن. مەكتەپتە دە, جوعارعى وقۋ ورنىندا دا ءوز زامانداستارىنىڭ قاتارىندا كوركەم ادەبيەتكە دەن قويىپ, قازاق, ورىس, باتىس, شىعىس ەلدەرى شىعارمالارىنىڭ جازىلۋ, باياندالۋ مادەنيەتىنە, ستيلىنە, تاسىلىنە, ءسوزدىڭ, سويلەمنىڭ تابيعاتىنا, قۇرالۋىنا تەرەڭ بويلاپ, گرامماتيكا ەرەجەلەرىن ساقتاۋ, ءار اۆتوردىڭ وزىندىك ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرۋ سياقتى ەش نۇسقاۋلىقتا جازىلماعان شىعارماشىلىق قۇبىلىستاردى جانداندىرىپ, سويلەم مەن اۆتوردىڭ ويىن, سوزدىك ماقساتىن رەداكتسيالاۋ ارقىلى قۇلپىرتىپ سويلەتەتىنى كەز كەلگەن اۆتوردى ەرىكسىز كەلىسىمگە جۇگىندىرەدى.
ءماريا دا كوپتەگەن رەداكتور سياقتى, ءوزى «ساحناعا» شىعىپ, «مەنمۇندالاپ» كورىنە بەرمەيدى. ايتپەسە ايتارى دا, جازارى دا بار سابىرلى قالامگەر. مۇنىسى, ارينە, مادەنيەتتىلىك, ادەپتىلىك, ءارى ادەمى قازاقى مىنەز. كوپ بىلەدى, از سويلەيدى.
ءماريا قايىرجانقىزىنىڭ ءوز ىسىنە اسا ۇقىپتىلىقپەن, وتە جوعارى, شىنايى جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايتىنىن, بىلىمدىلىگىن ول جۇمىس جاساعان باسپادان مەنىڭ ءبىر-ەكى كىتابىم شىققاندا كورىپ ەدىم.
«ەلوردا» باسپاسىنىڭ قۇرىلتايشىسى, پوليگرافيا ينجەنەرى, اسا بەكزات بولمىستى مارقۇم تۇرلىعازى دۋانبەك وزىنە دە, توڭىرەگىنە دە شىنايى تازالىقپەن قارايتىن ازامات بولاتىن. مەنىڭ باسپاعا تاپسىرىلعان كىتابىمنىڭ رەداكتورى تۋرالى اڭگىمە قوزعالعاندا ول بىردەن ءماريا قايىرجانقىزىنىڭ كاسىبي ساۋاتتىلىعىن, ادامگەرشىلىگىن العا تارتتى. «رەفورمى ۆ كازاحستانە ي ۆ كيتاە» دەگەن اتپەن جارىق كورگەن سول كىتابىمنىڭ دەر كەزىندە ءارى مازمۇندى, ساپالى شىعۋىنا ءماريانىڭ رەداكتورلىق زەرگەرلىككە تەڭەيتىن شەبەرلىگىنىڭ پايداسى كوپ ءتيدى. ريزا بولدىم. «دەر كەزىندە» دەۋىمنىڭ ءمانى بىلاي. مەن ول كەزدە قازاقستاننىڭ قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى قىزمەتىندە ىستەيتىنمىن. قازىرگىدەي ەلەكتروندى پوشتا دا, تەلەفون ارقىلى جولدايتىن «WhatsApp» سياقتى مۇمكىندىك تە جوق. ءبىز ءبارىبىر جەر الشاقتىعىن دا, ۋاقىت تىعىزدىعىن دا بىرلەسىپ ەڭسەرە الدىق. قالاي دەيسىز عوي؟ ءماريا مەنىڭ قولجازبامنىڭ تاراۋلارىن وقىلعانىن وقىلعانىنشا ديرەكتورىنا بەرەدى. ول سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىندەگى ءتيىستى قىزمەتكەرگە جەتكىزەدى. سودان رەداكتوردىڭ قولىنان وتكەن قولجازبا ديپلوماتيالىق پوشتا ارقىلى ەلشىلىككە كەلەدى. مەن ۇستىنەن قاراپ, الگىندەي جولمەن قايتادان استاناعا جولدايمىن. ءبىراز كۇننەن كەيىن رەداكتور وقىعان كەلەسى تاراۋ بەيجىڭگە جىبەرىلەدى. ءسويتىپ-ءسويتىپ, ءماريا بۇكىل مونوگرافيانى ۋاقتىلى قاراپ شىقتى. وندىرىستىك گرافيكتەن ەش كەشىكتىرگەن جوق.
ءماريانىڭ ساۋاتتىلىعىنىڭ, جاۋاپتىلىعىنىڭ ارقاسىندا ونىڭ رەداكتورلىعىمەن جارىق كورگەن باسقا كىتاپتارىنان دا نە ورفوگرافيالىق, نە پۋنكتۋاتسيالىق, نە ستيليستيكالىق قاتەلىك تابىلمايدى. ورىسشادا «فيليگراننايا رابوتا» دەپ وسىنداي شەبەرلىكتى ايتادى. ول ونداي ىسكەرلىكپەن جالعىز مەنىڭ كىتاپتارىمدى عانا ەمەس, ءوزىنىڭ ۇلەسىنە تيگەن تالاي ماتىنمەن جۇمىس ىستەگەندە دە مۇقيات جۇرگىزگەنىنە سەنىمدىمىن, ءارى ول تۋرالى جاقسى ءسوز ەستىگەن سايىن ريزا بولامىن. شەبەرلىككە قۇرمەتىمنىڭ ءبىر بەلگىسى رەتىندە مەرەي جاسىنىڭ تۇسىندا قولىما قالام الۋدى اعالىق پارىزىم سانادىم. ايتقانداي, ءماريانىڭ «باسپا ءىسى مەن پوليگرافيانىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى» اتاعى بار. كەزىندە «ونجىلدىقتىڭ ۇزدىك رەداكتورى» دەپ تانىلعان. مەرەيتويىنا ءماريانىڭ كىتابى شىققالى جاتقانىن ەستىدىم. وقىلاتىن ەڭبەك بولاتىنىنا سەنەمىن. جازۋدىڭ سوڭىنا شىنداپ تۇسسە, ءماريانىڭ تالاي جەرگە باراتىنىنا سەنەمىن. بىراق ول بار كۇشىن نەگىزگى كاسىبىنە – كىتاپ رەداكتورلىعىنا سالىپ, اۆتورلارعا كومەكتەسۋگە كوپ كوڭىل بولگەن كىسى. كەزىندە فاريزا وڭعارسىنوۆا تۋرالى «كازاحستانسكايا پراۆداعا» جازعان كولەمدى ماقالاسى ءالى ەسىمدە. جاقىندا عانا سول گازەتكە «اپانيا» دەگەن ماقالاسى شىقتى. كوپ جىل كورشى تۇرعان, ارداقتى اپايى تۋرالى جىپ-جىلى دۇنيە. توسىن تاقىرىپتاردى تابا قويادى. «ۆلاديمير نيكولاەۆيچ» دەگەن شىمىر دا جۇمىر ماقالاسى جاس كۇندەرىندەگى تۇرعان پاتەردىڭ يەسى تۋرالى. ءبىراز ماقالالارىن وقىماعان سياقتىمىن. ايتەۋىر, نەنى جازسا دا جانىمەن جازاتىنىنا سەنەمىن. ءسوزدىڭ باسىندا مەن ايتىپ وتكەن ارداقتى ازامات تۇرلىعازى دۋانبەكتىڭ ومىردەن وتكەنىنە جىل تولعاندا جازعان «ناش ديرەكتور» دەگەن ماقالاسى سونداي ەدى. تاعى ءبىر نازار اۋدارارلىعى – مەكتەپتە, ۋنيۆەرسيتەتتە ورىسشا وقىعان, ءومىر بويى ورىسشا ماتىنمەن جۇمىس ىستەگەن ءماريا كەرەك كەزىندە ماقالالارىن قازاقشا دا جازا الادى. بۇل دا ورەلىلىكتىڭ ءبىر بەلگىسى.
قازاق ادەبيەتىنىڭ, مادەنيەتىنىڭ, رۋحانياتىنىڭ كورنەكتى تۇلعاسى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆتىڭ بالا جۋرناليستەن دانا جۋرناليست, پۋبليتسيست, جازۋشى, اۋدارماشى, زەرتتەۋشى ايدىنىنا شىعىپ, ەركىن جۇزۋىنە دە, ونىڭ شىعارماشىلىق ەڭبەكتەرىنىڭ حالىقارالىق دارەجەدە تانىلۋىندا, مەملەكەت قايراتكەرى بولۋىندا دا ءماريانىڭ تەلەگەي-تەڭىز ەڭبەگىنىڭ بارىن بىلەمىز. وعان ساۋىتبەكپەن ۇزاق جىل بويى اعالى-ءىنىلى ارالاسا ءجۇرىپ, ابدەن كوزىمىز جەتكەن. بۇل ازاماتپەن ءبىز قازاقستان كومپارتياسىنىڭ ورتالىق كوميتەتىندە دە, پرەزيدەنت اكىمشىلىگىندە دە, پارلامەنت ماجىلىسىندە دە قىزمەتتەس بولعانبىز. قاي جەردەگى جۇمىسى دا كوڭىلىمىزدەن شىققان.
وسكەن, وركەندەگەن وتباسىنىڭ ىرىسىن شالقىتىپ, باقىتىن باياندى ەتىپ, ازاماتىنىڭ اتىن قوعامنىڭ بيىگىنە كوتەرىپ, ونەگە بولىپ جۇرگەن انا – وسى ءبىزدىڭ ءماريا قايىرجانقىزى.
قۋانىش سۇلتانوۆ