عالام عاجاپتارى: قيسىق ورمان

سول سەبەپتى دە جۇرت بۇل جەردى قيسىق قاراعايلى ورمان دەپ اتاپ كەتكەن. بۇل ەرەكشە ورماننىڭ نەگىزى 1930 جىلى قالانعان. بۇگىندە اعاشتاردىڭ وسىلايشا قيسايىپ ءوسۋىن ەشكىم دالمە-ءدال ءتۇسىندىرىپ بەرە المايدى. كەيبىر عالىمدار مۇنىڭ سەبەبىن قاتتى سوققان جەلدىڭ اسەرىنەن بولعان قۇبىلىس دەپ تۇسىندىرەدى. ايتپاقشى, «قيسىق» ورماندا باسقا جەردەگىدەي قۇستاردىڭ اۋەنىن ەستي المايدى ەكەنسىز. مۇنىڭ دا سەبەبى ءالى كۇنگە دەيىن جۇمباق.

شوكولادتوبە

اقتوبە, كوكتوبە دەگەندى جاقسى بىلەمىز. بىراق شوكولادتوبە دە­گەندى ەستىمەگەن بولارسىز؟ بۇل – فيليپپين ارالىنىڭ بوحول پرو­ۆين­تسياسىنداعى گەولوگيالىق اسەردەن پايدا بولعان ءتۇزىلىس.

اۋماعى 50 شارشى شاقىرىم بولاتىن بۇل تومپەشىكتەردىڭ جالپى سانى – 1776. ەڭ ۇلكەن توبەلەردىڭ بيىكتىگى شامامەن 100 مەتر, ال ەڭ كىشكەنتايلارى 30 مەترگە دەيىن جەتەدى. ءار توبەدە وسەتىن شوپتەر كۇزدە قوڭىر تۇسكە بويالاتىندىقتان, جۇرت وسى مەكەندى «شوكولادتوبە» اتاپ كەتكەن. بۇل ءتۇزىلىستىڭ پايدا بولۋى زەرتتەۋشىلەردى ۇنەمى قىزىقتىرىپ كەلدى. ءبىر توپ عالىم مۇنى جانارتاۋ اتقىلاعاننان كەيىنگى ەرەكشە قۇبىلىس دەپ تۇسىندىرسە, تاعى ءبىر نۇسقادا توبەشىكتەر ورنالاسقان جەر ەجەلگى مۇحيتتىڭ ءتۇبى بولىپ, سۋ دەڭگەيى تارتىلعاندا ەروزيا اسەرىنەن كونۋستىق قۇرىلىمعا اينالعان دەپ تۇجىرىمدايدى.

سۋپەر اعاش

سينگاپۋردىڭ مارينا-بەي شىعا­ناعىن­داعى جاساندى اعاشتار كۇن ەنەرگياسىن وندىرەدى, وسىمدىكتەردىڭ تىك وسۋىنە اسەر ەتەدى جانە جاڭبىر سۋىن جينايدى.

بۇلار تابيعات پەن وزىق يننوۆاتسيا­نىڭ ۇزدىك ۇيلەسىمى بولعاندىقتان, «سۋپەر اعاشتار» دەپ اتالعان. ارقايسىسى­نىڭ بيىكتىگى – 25-50 مەتر. تەمىر اعاشتار­دىڭ ۇشار باسىنا كۇن باتارەيالارى ورنا­لاستىرىلعان, ال دىڭىنە سۋ جيناۋعا ار­نالعان ارنايى قۇرىلعىلار بەكىتىلگەن. وسىلايشا, 2012 جىلى باستالعان بۇل جوبا بۇگىندە ءارى عىلىمي ءارى تۋريستىك ورىنعا اينالدى.