ماەسترو ميكەلاندجەلو

يتاليالىق سۋرەتشى-ءمۇسىنشى, ماتەماتيك, ينجەنەر, اقىن ميكە­لاند­جەلو بۋونارروتي 1475 جىل­دىڭ 6 ناۋرىزىندا فلورەنتسيا قالاسىندا دۇنيەگە كەلگەن. اكەسى ليۋدوۆيك سيموني قالالىق رەزيدەنتسيادا نوتاريۋس بولعان. انا­سى فرانچەسكو دي نەري ميكە­لاندجەلو التى جاسقا تولعاندا ومىردەن وتەدى. اكەسى ەكىنشى رەت ۇيلەنەدى. اناسىنان ەرتە ايىرىل­عان بالا جەتىمدىكتىڭ تاقسىرە­­تىن تارتادى. اكەسى وتە قاتال ادام بول­­عاندىقتان, ول ءوز ۇيىندە وتە از قوناتىن. تاس قاشاۋشى كورشى­سى­نىڭ ۇيىنەن شىقپايتىن. ونىڭ شى­عارماشىلىق ۇدەرىسىنە قىزىعا قاراپ وتىرا بەرەتىن.

ميكەلاندجەلو ۋربينو قالا­سىنان كەلگەن فرانچەسكو گالەوتو ەسىمدى شەبەردىڭ مەكتەبىنەن لاتىن ءتىلىن ۇيرەنەدى. سول جەردە ءمۇسىن ونەرىمەن اۋەستەنەتىن فران­چەسكو گراناچچي ەسىمدى زامانداسىمەن تانىسادى. ول زامانى­نىڭ زاڭعار سۋرەتشىسى دومەنيكو گيرلاندايونىڭ شاكىرتى ەكەن. جاڭا تانىسى ميكەلاندجەلو­مەن دوستاسىپ, ونى ۇستازىنا ەر­تىپ ­بارادى. بالانىڭ دارىنىن باي­قاعان دومەنيكو 1488 جىلى اكە­سىنىڭ الدىنان ارنايى ءوتىپ, ءوزىنىڭ وقىت­پاق نيەتىن ايتادى. اكەسى قانشا جەردەن قارسى بولسا دا, كونبەسكە لاجى قالمايدى. وسىلايشا, ميكەلاندجەلو دومە­نيكونىڭ الدىندا ءۇش جىل ءدارىس الادى. وسى ءۇش جىلدا «بالا شا­كىرت بارىن سالادى». وسى كەزدە «كەنتاۆرلار شايقاسى», «باسپال­داق جانىنداعى مادوننا» اتتى ال­عاشقى جۇمىستارى دۇنيەگە كەلەدى.

جاستايىنان جەتىم قالعان مي­كەلاندجەلونىڭ بالالىق شاعى باقىتتى بولدى دەۋ قيىن. ول تەز وكپەلەگىش, اۋىر سوزدەردى جانىنا جاقىن قابىلداپ قالاتىن سەزىمتال بولدى. ەستەلىكتەردە ونى وتە تۇيىق ادام بولعان دەپ ايتادى. وسى بولمىسى ونى پوەزياعا جاقىنداتتى. ءسويتىپ, ول ءوزىنىڭ مۇسىندەرىنە ولەڭ جازا باستادى.

سونىمەن ءيۋليدىڭ تاپسىرى­سى­نا قايتا ورالايىق. ميكە­لاند­جەلونىڭ اتاقتى «ادامنىڭ جاراتىلۋى» كارتي­ناسى ءدال وسى شىركەۋ توبە­سىنە سالىنعان فرەس­كا ەدى. مۇن­دا سۋرەتشى دۇنيەنىڭ جاراتى­لۋى حاقىنداعى ءىنجىلدىڭ ىلكى اڭىزىن بەينەلەيدى. وندا جارا­تۋشى ادامدى ءوز بەينەسىنە ۇقساتىپ جاراتقانىن ايتادى. ميكەلاندجەلو ءدال وسىعان باسىم باعىت بەرەدى.

كارتينانىڭ ەڭ درامالىق شيەلەنىسىن قۇداي مەن ادامنىڭ سوزعان قولدارى جاساپ تۇر. بۇل ەكى بولمىس اراسىنداعى رۋحاني بايلانىستى بىلدىرەدى دەيدى ساراپشىلار. ءيا, ءتاڭىر ادامعا ءوز رۋحىن ۇرلەدى. بويىنا قۇدىرەت دارىتتى. وزىنە ۇقساۋىنا مۇمكىندىك بەردى. ءدال وسى ساۋلەلى ءساتتى بەينەلەۋ ميكەلاندجەلونىڭ قىلقالا­مى­نا بۇيىرعان ەدى. كەيىن بۇل كارتينا ونىڭ تولقۇجاتىنا اينالىپ كەتتى.

بايقاساق, قۇداي ادامعا پە­رىش­­تەلەردىڭ القاۋىندا بەل­گىلى فور­مانىڭ ىشىندە جاقىن­داي­دى. ونەرتانۋشىلار بۇل تۋرا­لى بىلاي پىكىر بىلدىرەدى: «ميكە­لان­­د­جەلو ادام فيزيونومياسىن وتە جاقسى مەڭگەرگەن. وسى ار­قى­لى قۇدايدى جانە ونىڭ پەرىش­تەلە­رىن ادام ميىنا ۇقساس قالىپقا سىيدىردى. وسى ارقىلى سۋرەتشى جاراتۋشىنىڭ شەكسىز اقىل يەسى ەكەنىن بەينەلەپ تۇر», دەپ تاپ­سىرلەيدى. ميكەلاندجەلو 1564 جىلى ­18 اق­پاندا بەزگەك اۋرۋىنان قاي­­تىس بولادى. اقتىق دەمى شىعار الدىندا سۇلەي سۋرەتكەر: «مەن ءوز ما­ماندىعىمنىڭ تەك ءالىپبيىن عانا ۇيرەنە باستاعانىمدا ومىردەن ء­وتىپ بارا جاتقانىما قاتتى وكىنە­مىن», دەپ كۇرسىنىپتى. ارتىن­دا مۇراگەر شاكىرتى قالماعانىنا قاتتى قىنجىلىپتى.

«بۇل ومىردە ادام بالاسى تەك وزىنە عانا سەنگەنى دۇرىس بولار. ءبىز بۇل دۇنيەدە قالاي قۋانساق, ولە­تىن كەزىمىزدى دە سولاي كۇتۋى­مىز كەرەك. ويتكەنى ءومىر دە, ءولىم دە ءبىر ۇس­تانىڭ قولىندا» دەگەن ەكەن ميكەلاندجەلو داۋرەنىندە...