بىلتىر ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە قىتايدىڭ سولتۇستىك-باتىس پوليتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيليالى اشىلدى.
ەكى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ عىلىمي الەۋەتىن ءارى قاراي ارتتىرۋ ماقساتىندا جاقىندا قوس مەملەكەت باسشىلارى كەزدەسىپ, تاعى ءبىر ماڭىزدى كەلىسىمگە قول جەتكىزدى. عارىشتى زەرتتەۋگە, بىلىكتى مامانداردى دايارلاۋعا جانە ورتاق سپۋتنيكتەردى ازىرلەۋگە جول اشاتىن كەلىسىم اياسىندا ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى مەن سولتۇستىك-باتىس پوليتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى كىشى عارىش اپپاراتىن بىرلەسىپ جاساپ, عارىشقا ۇشىرماق.
ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ عىلىمدى قاجەت ەتەتىن تەحنولوگيالار مەن ينجينيرينگ كلاستەرىنىڭ باس ديرەكتورى ءامىرحان تەمىرباەۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى كۇنى ەكى ەل وقۋ ورىندارىنىڭ اراسىندا تەحنيكالىق باعىتتا ماگيسترانتتار دايارلاپ, بىرلەسكەن عىلىمي جۇمىستار جۇرگىزۋدە تىعىز بايلانىس ورناعان. وسى ۋاقىت ارالىعىندا عالىمداردىڭ بىرلەسكەن عىلىمي ماقالالارى جارىق كورگەن.
– قازىرگى تاڭدا الەمدىك قاۋىمداستىق تاراپىنان كىشى عارىش اپپاراتتارىنا, ياعني نانو جانە ميكروسپۋتنيكتەرگە دەگەن قىزىعۋشىلىق جوعارى. قاراپايىم ستاتيستيكاعا جۇگىنسەك, 2010 جىلى الەمدە نەبارى 19 نانوسپۋتنيك عارىشقا ۇشىرىلسا, قازىرگى كۇنى ولاردىڭ سانى 2 600-دەن استى, ياعني بۇل كورسەتكىشكە قاراپ, ەكسپونەنتسيالدى ءوسىمدى كورۋگە بولادى. ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ 2017 جىلى ءوزىنىڭ العاشقى نانوسپۋتنيگىن عارىشقا ۇشىرعاندا قازاقستان وسى سالا بويىنشا وزىق 50 ەلدىڭ قاتارىنا ەندى. ال بۇگىنگى تاڭدا كىشى عارىش اپپاراتتارىن ۇشىرعان مەملەكەتتەردىڭ سانى 86-عا جەتتى, – دەيدى ءا.تەمىرباەۆ.
عالىمنىڭ ايتۋىنشا, الەمدىك قاۋىمداستىقتىڭ كىشى عارىش اپپاراتتارىنا قىزىعۋشىلىعى جايدان-جاي ەمەس. ويتكەنى تەحنولوگيانىڭ وزىنە ءتان ەرەكشەلىگى بار. «بىرىنشىدەن, شاعىن عارىش اپپاراتتارىن جاساۋعا ۇلكەن سپۋتنيكتەرمەن سالىستىرعاندا ونداعان, ءتىپتى جۇزدەگەن ەسە از قارجى جۇمسالادى. ەكىنشىدەن, جوبالاۋدان باستاپ عارىشقا ۇشىرۋعا دەيىن كەتەتىن ۋاقىت مەرزىمى نەبارى 2-3 جىل, ال ۇلكەن عارىش اپپاراتتارىنا ونداعان جىل كەتەدى. ۇشىنشىدەن, نانو جانە ميكروسپۋتنيكتەردى جاساۋدا ستۋدەنتتەردى جۇمىلدىرۋدىڭ مۇمكىندىگى مول. بۇل كەز كەلگەن ۋنيۆەرسيتەت ءۇشىن ادامي كاپيتالدىڭ دامۋىنا زور ىقپالىن تيگىزەدى. وسى ەرەكشەلىكتەردى ەسكەرىپ, سپۋتنيك جاساۋ سالاسىندا تاجىريبەسى بار قوس ۋنيۆەرسيتەت بىرلەسكەن جوبانى قولعا الدى. جوبا ناتيجەسىندە 6U CubeSat ساناتىنداعى كىشى عارىش اپپاراتى جاسالىپ, عارىشقا ۇشىرىلادى», دەدى ءامىرحان تەمىرباەۆ.
تاراپتار كەلىسىمىندە ەكى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ءوز مىندەتتەرى ناقتىلانعان. سپۋتنيكتىڭ پلاتفورماسىنا, ونى سىناقتان وتكىزۋ, عارىشقا جىبەرۋ ماسەلەلەرىنە سولتۇستىك-باتىس پوليتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى عالىمدارى جاۋاپتى بولسا, قازۇۋ عالىمدارى سپۋتنيكتىڭ پايدالى جۇكتەمەسىن, ياعني اتقاراتىن باستى فۋنكتسياسىن قاداعالاپ, وعان قاجەتتى قۇرىلعىلاردى دايىندايدى.
سپۋتنيك نەگىزگى 3 مىندەتتى اتقارادى. ونىڭ العاشقىسى عىلىمي زەرتتەۋ ەكسپەريمەنتى. جەردىڭ تارتىلىس كۇشىنە نەگىزدەلىپ, گراۆيمەتريكالىق ولشەۋلەر جۇرگىزىلەدى. ەگەر بۇل ەكسپەريمەنت ويداعىداي ىسكە اساتىن بولسا, وربيتادان سپۋتنيكتىڭ كومەگىمەن جەر قىرتىسىنىڭ گەتەروگەندى قاسيەتتەرىن, ياعني قاي اۋماقتا جەردىڭ تارتىلىس كۇشىنىڭ وزگەشە ەكەنىن بولجاۋعا بولادى. بۇل گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىنىڭ نەگىزىنە جاتادى. ەكىنشىدەن, IoST (Internet of Space Things – عارىشتىق زاتتاردىڭ ينتەرنەتى) تەحنولوگياسىنىڭ كومەگىمەن بولاشاقتا ەكولوگيالىق, اۋىل شارۋاشىلىعى ماسەلەلەرىن شەشۋگە بولادى. ال ءۇشىنشىسى ستۋدەنتتەردىڭ عىلىمي جۇمىستارىمەن بايلانىستى. ياعني ستۋدەنتتەردىڭ كوممەرتسيالىق ەمەس جابدىقتاردى (COTS) پايدالانىپ جاساعان قۇرىلعىلارى عارىشتا سىناقتان وتپەك.
الماتى