ەرتىس-بايان فەرمەرلەرى جەمىس داقىلدارىنا تۇسەتىن زيانكەس جاندىكتەردەن زارداپ شەگىپ وتىر. شارۋالاردىڭ ەگىس القاپتارىندا جەمىس-جيدەك داقىلدارىنىڭ باكتەريالىق كۇيىگىنەن, قىزاناق كوبەلەگىنەن كەلگەن شىعىن 50 مىڭ گەكتارعا دەيىن جەتەدى. قوڭىر ءمارمار قاندالا جانە باسقا دا جاڭادان پايدا بولعان زيانكەستەر زور قاۋىپ تۋدىرادى.
اگرارلىق سەكتوردىڭ دامۋى جانە جەمىستەر مەن كوكونىستەرگە سۇرانىستىڭ ارتۋى جاعدايىندا زيانكەستەرمەن كۇرەسۋ ءۇشىن حيميالىق پەستيتسيدتەردى ينتەنسيۆتى جانە باقىلاۋسىز قولدانۋ بارعان سايىن ارتىپ كەلەدى. سونىمەن قاتار جاھاندىق جىلىنۋمەن بىرگە زياندى ورگانيزمدەردىڭ تۇرلىك قۇرامى دا وزگەرىپ, جاڭا اۋرۋلار پايدا بولىپ جاتىر. وسىعان وراي, فاو (بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ ازىق-ت ۇلىك جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ۇيىمى) ماماندارى پاۆلودار وبلىسىنىڭ فەرمەرلەرىنە وسىمدىك اۋرۋىمەن كۇرەسۋدىڭ زاماناۋي ادىستەرىن قولدانۋدى ۇيرەتە باستادى. بۇل قاۋىپتى پرەپاراتتاردى قولدانۋدى 60%-عا دەيىن ازايتۋعا, ولاردى قاۋىپتىلىگى تومەن زاتتارعا اۋىستىرۋعا, ال كەيبىر كەزەڭدە تىڭايتقىشتاردان تولىق باس تارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
پاۆلوداردا فاو, ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى جانە گەف-ءتىڭ «ورتالىق ازيا مەن تۇركيا ەلدەرىندە پەستيتسيدتەردىڭ ومىرلىك تسيكلىن باسقارۋ جانە قۇرامىندا تول بار پەستيتسيدتەردى جويۋ» جوباسى اياسىندا ۇيىمداستىرىلعان ترەنينگ ءوتتى. وعان پاۆلودار وبلىسىنىڭ فەرمەرلەرى, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان وكىلدەرى, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى, ۇەۇ وكىلدەرىن قوسقاندا 30-عا جۋىق ادام قاتىستى.
ساراپشىلار وسىمدىكتەردى كەشەندى قورعاۋ (IPM) تۋرالى كەڭىنەن باياندادى. بۇل – قاۋىپتى جانە كارانتيندىك زيانكەستەردىڭ تارالۋىن باقىلاۋدا ۇستاۋعا, ەكولوگيالىق تازا جانە باسەكەگە قابىلەتتى اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وندىرۋگە جانە پەستيتسيدتەردى تۇتىنۋدى ازايتۋعا كومەكتەسەتىن فاو-نىڭ بىرەگەي قۇرالى. IPM ادىستەرى كوپتەگەن ەلدە تازا توپىراقتى ساقتاۋ, بيوارتۇرلىلىكتى جانە حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن قورعاۋ ءۇشىن كەڭىنەن قولدانىلادى. IPM تيىمدىلىگىن كورسەتۋ ءۇشىن فاو 2023 جىلى ەلىمىزدە الما باقتارىندا, قىزاناق پەن قىرىققاباتتا سىناقتار وتكىزگەن. تاجىريبە كورسەتكەندەي, پەستيتسيدتەردى قولدانۋدىڭ ايتارلىقتاي ازايعانىنا قاراماستان, پەستيتسيدتەر ەسكى ادىسپەن قولدانىلعان ورىندارمەن سالىستىرعاندا جاقسى ناتيجەلەرگە جەتكىزگەن. سونىمەن قاتار شىعىنداردى كوبەيتۋدىڭ قاجەتى جوق ەدى.
مىسالى, كادىمگى تاجىريبە ءبىر ماۋسىمدا 20-دان استام پەستيتسيد قولدانۋدى قاجەت ەتسە, ال IPM-دە – تەك 6, ياعني ەكونوميكالىق تيىمدىلىگى 80 پايىزدان استام بولدى. بۇل ورايدا توكسيكولوگيالىق باعالاۋ توپىراقتا دا, جەمىستەردە دە حيميالىق زاتتاردىڭ ءىزىنىڭ جوقتىعىن كورسەتتى. بۇل وسكەن ءونىمنىڭ «تازالىعىن» ايعاقتايدى.
ج.جيەمباەۆ اتىنداعى قازاق وسىمدىكتەردى قورعاۋ جانە وسىمدىكتەر كارانتينى عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتى وسىمدىكتەر كارانتينى ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى جاننا يسينانىڭ سوزىنشە, الەمنىڭ كوپتەگەن ەلى وسىمدىكتى قورعاۋدىڭ ەكولوگيالىق تازا تەحنولوگيالارىنا بەلسەندى تۇردە كوشىپ جاتقاندا, قازىر ەلىمىزدە وسىمدىكتەردى زيانكەستەردەن قورعاۋ ءۇشىن تەك جوعارى ۋلى پەستيتسيدتەرمەن وڭدەۋ كەرەك دەگەن ستەرەوتيپ قالىپتاسقان.
«بىراق بۇل مۇلدەم قاتە كوزقاراس. توپىراعىمىز بەن ەكولوگيامىزدى ساقتاۋ, قاۋىپسىز اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ءۇشىن تىڭايتقىشتاردىڭ مولشەرى مەن وڭدەۋ مەرزىمىن وڭتايلاندىرۋ قاجەت. ەرەكشە قاۋىپتى پەستيتسيدتەرگە بالاما تاڭداۋ دا ماڭىزدى جايت, بۇل قاۋىپتىلىك كلاسى 3-4 پەستيتسيدتەردى, بيوفۋنگيتسيدتەر مەن بيوينسەكتيتسيدتەردى قولدانۋدى قاجەت ەتەدى», دەيدى ول.
ماماندار پەستيتسيدتەردىڭ بوس كونتەينەرلەرىن پايدالانۋ ماسەلەسى دە اسا وزەكتى دەيدى. وكىنىشكە قاراي, كوپتەگەن وڭىردە مۇنداي قالدىقتاردى جيناۋ جانە وڭدەۋ جۇيەسى ءالى جوق. ناتيجەسىندە, پەستيتسيدتەرگە ارنالعان كونتەينەرلەر پوليگوندارعا ءتۇسىپ, ورتەنىپ كەتەدى. پەستيتسيد قالدىقتارى توگىلىپ, توپىراق پەن سۋ قويمالارىنا ءسىڭىپ, قورشاعان ورتانى لاستايدى. شارۋالار كونتەينەرلەردى كۇندەلىكتى ومىردە, اسىرەسە ازىق-ت ۇلىك ماقساتىندا پايدالانسا, ودان دا قاۋىپتى.
«تاجىريبە كورسەتكەندەي, ادامدار بوس كانيسترلەردى دۇرىس جۋدى دا بىلمەيدى. كوبىنە ولار مۇلدەم جۋىلمايدى جانە پەستيتسيدتەردىڭ قالدىقتارىمەن بىرگە كادەگە جاراتۋعا جىبەرىلەدى. ەڭ سوراقىسى, الگى كونتەينەرلەردى سۋ نەمەسە تاعامدى ساقتاۋ ءۇشىن پايدالانادى. پەستيتسيدتەردىڭ قالدىقتارىمەن جاناسۋ ادامداردا ۋلانۋ جانە باسقا دا اۋىر اۋرۋلاردى تۋدىرۋى مۇمكىن. كونتەينەرلەردى قاۋىپسىز پايدالانۋدى قامتاماسىز ەتەتىن ءۇش رەت شايۋ تەحنولوگياسىن قولدانۋ كەرەك. زەرتتەۋگە سايكەس ءبىرىنشى جۋدان كەيىن پەستيتسيد قالدىقتارى باستاپقى مولشەردەن 1,4 پايىزعا, ەكىنشىسىنەن كەيىن 0,021 پايىزعا, ال ۇشىنشىدەن سوڭ 0,00035 پايىزعا دەيىن ازايادى. بۇل ءۇش رەت جۋ ءادىسى قاۋىپتى زاتتاردىڭ مولشەرىن ايتارلىقتاي كەمىتىپ, كونتەينەرلەردى كادەگە جاراتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەپ اتاپ ءوتتى فاو-نىڭ پەستيتسيدتەرگە ارنالعان كونتەينەرلەردى باسقارۋ جۇيەسى بويىنشا ۇلتتىق كەڭەسشىسى اسەل شاحانوۆا.
پاۆلودار وبلىسى