جارتىجىلدىقتىڭ وڭ كورسەتكىشى

باسقوسۋدا العاش بولىپ ءسوز العان كوميتەت توراعاسى ءسابيت نۇرلىباي بيىل ۆەدومستۆو قىزمەتى مەملەكەتتىك قۇقىقتىق ستاتيستيكا مەن ارنايى ەسەپكە الۋدىڭ دۇرىستىعىن قامتاماسىز ەتۋگە, مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن باس پروكۋرور بەرىك اسىلوۆتىڭ تاپسىرمالارىن ورىنداۋعا باعىتتالعانىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق جيىندا كوميتەتتىڭ قاداعالاۋ قىزمەتىنىڭ ناتيجەلەرى, تسيفرلىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ماسەلەسى تالقىلاندى.

– جىل باسىنان بەرى قاداعالاۋ وكىلەتتىكتەرى مەملەكەتتىك قۇقىق­تىق ستاتيستيكا مەن ارنايى ەسەپكە الۋدىڭ دۇرىستىعىن بارىنشا قامتاماسىز ەتتى. باقىلاۋ-قاداعالاۋ قىزمەتى شەڭبەرىندە 1,9 مىڭنان استام پروكۋرورلىق قاداعالاۋ اكتىسى ەنگىزىلدى, ولار بويىنشا 6 مىڭ لاۋازىمدى تۇل­عا جاۋاپكەرشىلىككە تارتىل­دى. ازاماتتارعا 3 ميلليونان استام مەملەكەتتىك قىزمەت كورسە­تىلدى. اشىپ ايتساق, 2 016 – مۇ­راعاتتار بويىنشا, 2 905 315 – سوت­تىلىعى تۋرالى, 230 246 – سى­بايلاس جەمقورلىق قۇقىق بۇزۋشى­لىق تۋرالى انىقتاما, 19 288 قۇجاتتارعا اپوستيل قويىلدى, – دەدى ول.

جالپى, ءبىرىنشى جارتىجىل­دىقتا ەلدەگى قىلمىس 72-دەن 68 مىڭ قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىققا دەيىن تومەندەپتى. وعان قوسا كوميتەت جەتەكشىلىگىمەن جول قاۋىپسىزدىگى دەڭگەيىن ارتتىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى ۆەدومستۆو­ارالىق جۇمىس توبى (ۆاجت) قىزمەتىن جالعاستىردى. ۆاجت شەڭبەرىندە تراس­سالىق مەديتسينالىق-قۇتقارۋ پۋنكتتەرىن ورنالاستىرۋ جانە قايتا ورنالاستىرۋ بويىنشا ورىنداردى ايقىنداۋ ادىستەمەسى ازىرلەندى. سوعان سايكەس جكو ورىندارى مەن جولداردىڭ اپاتتىق قاۋىپتى ۋچاسكەلەرى اپاتتىلىق كارتاسىندا كورسەتىلەدى.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ تسيفرلىق جانە يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى جاڭعىرتۋ تۋرالى تاپسىرماسىمەن جاساندى ينتەللەكت مۇمكىندىگى تەك كوميتەت جۇمىسىندا عانا ەمەس, قۇقىق قورعاۋ جانە باسقا دا مەم­لەكەتتىك ورگانداردىڭ قىزمەتىندە دە تابىستى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. اسىرەسە تەرگەلىپ جات­قان قىلمىستىق ىستەر تۋرالى دەرەكتەردىڭ جيناقتالعان تسيفر­لىق كولەمى نەگىزىندە جاساندى ينتەللەكت ەلەمەنتتەرى كەزەڭ-كەزەڭىمەن ىسكە قوسىلادى. بىرتىندەپ ەلەكتروندىق قىلمىستىق ءىس شەڭبەرىندە تەرگەۋشىگە بەلگىلى ءبىر جاعدايلاردا كەڭەس بەرىپ وتىراتىن ينتەللەكتۋالدى كومەكشى ەنگىزىلىپ جاتىر.

سوڭعى جىلدارى قۇقىق قور­­­عاۋ قىزمە­تىن تسيفرلاندى­رۋ قار­قىنى ايتارلىقتاي ءوستى. ەگەر 2019 جىلى تەرگەلىپ جات­قان ەلەكتروندىق قىلمىستىق ىستەردىڭ ۇلەسى 5% عانا بولسا, قازىر بۇل كورسەتكىش 95%-عا جەتتى. سول سياقتى اكىمشىلىك ءىس جۇرگىزۋدىڭ بىرىڭعاي ءتىزىمى ء(اىبت) ەلەكتروندىق فورماتتا جۇرگىزىلەدى. بۇل ەلەكتروندىق اكىمشىلىك حاتتامالار مەن نۇسقا­مالاردىڭ 96%-ىن قۇرايدى.

قازىرگى تاڭدا ءاىبت-دە اكىم­شىلىك ۇدە­رىستى ەلەكتروندىق فورماتتا جۇرگىزۋ ءۇشىن بارلىق جاعدايلار جاسالعان. «بيزنەس» تسوبت جۇيەسىندە زاڭسىز تەكسەرۋلەردەن سەنىمدى قورعالعان. تسوبت اقپاراتتىق جۇيەسى ارقىلى بيزنەس سۋبەكتىلەرىن باقىلاۋشى ورگاندار تاراپىنان زاڭسىز جانە نەگىزسىز تەكسەرۋلەردەن قورعاۋ قامتاماسىز ەتىلەدى.

كوميتەت پەن ونىڭ اۋماقتىق دەپارتامەنتتەرىنىڭ قاداعالاۋ شارالارى ناتيجەسىندە 950 زاڭسىز تەكسەرۋلەردىڭ جولى كەسىلدى. زاڭ بۇزۋشىلىقتار ءۇشىن 400-دەن استام مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ لاۋازىمدى تۇلعالارى ءتۇرلى جاۋاپ­كەرشىلىككە تارتىلدى.

اكىمشىلىك راسىمدىك-پروتسەستىك كودەكستى قولدانۋ ءتارتىبىنىڭ ورتالىق جانە وڭىرلىك دەڭگەيدە, ونىڭ ىشىندە كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردا ساقتالۋىن تالداۋ جانە باقىلاۋ قامتاماسىز ەتىلدى. ستاتيستيكالىق دەرەكتەرگە جۇر­گىزىلگەن تالداۋ كورسەتكەندەي, جىل سايىن ەل حالقىنىڭ 10%-ى مەملەكەتتىك ورگاندارعا جۇگىنەدى (حالىق سانى – 20 ملن, جولدانىمدار – 2 091 865). جولدانىمداردىڭ جالپى كولەمىنىڭ 64%-ى (1,3 ملن) ورتالىق مەملەكەتتىك ورگاندارعا, 36%-ى (790 مىڭ) جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا تۇسكەن.

ازاماتتار وزدەرىنىڭ ومىرلىك ماسەلە­لەرىن شەشۋ ءۇشىن ۋاكىلەتتى ورگاندارعا ءجيى جۇگىنەدى, بۇل رەتتە تالداۋلار مەن تەكسەرۋلەردىڭ ناتيجەلەرى جەكەلە­گەن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قىزمەتىندە جۇيەلى بۇزۋشىلىقتاردىڭ بار ەكەنى بايقالادى. وسى سالادا 3 مىڭنان استام بۇزۋشىلىق انىقتالدى. بۇگىندە پروكۋرورلىق دەن قويۋ شارالارى قابىلدانىپ, 1,8 مىڭنان استام لاۋازىمدى تۇلعا جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى. 3 مىڭعا جۋىق ءوتىنىش بەرۋشىنىڭ قۇقىقتارى قورعالدى.

– ناقتى مەملەكەتتىك ورگاندار بويىن­شا قاداعالاۋ ءىس-شارالارىنىڭ قو­رى­تىندى­لارى پرەزيدەنت كومەكشىسى ە.ن.جيەن­باەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن كەڭەستەردە تۇراقتى تۇردە تال­قىلا­نىپ وتىردى. سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسىنىڭ جاساندى ينتەللەكتتى جەدەلدەتىپ دامىتۋ جونىندەگى تاپسىرماسى شەڭبەرىندە كوميتەت قولدا بار تاجىريبەلىك ازىرلەمەلەردى پايدالانا وتىرىپ, حالىقتىڭ جولدانىمدارى نەگىزىندە تاۋەكەلدەردى مونيتورينگىلەۋ مەن بولجاۋدىڭ تالدامالىق قۇرالىن ازىرلەپ جاتىر. مەملەكەت باسشىسى مەن باس پروكۋروردىڭ تاپسىرمالا­رىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا ينۆەس­تورلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جونىندەگى اقپاراتتىق جۇيەنى جەتىلدىرۋ, سالىقتىق تەكسەرۋلەر مەن اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى ىستەردى تاعايىنداۋدى مىن­دەتتى ەلەكتروندىق كەلىسۋ تەتىك­تەرىن ەنگىزۋ جونىندەگى جۇمىستى جالعاستىرا بەرە­تىن بولامىز, – دەدى باس پروكۋراتۋرا قۇقىقتىق ستاتيستيكا جانە ارنايى ەسەپكە الۋ جونىندەگى كوميتەتىنىڭ توراعاسى ءسابيت نۇرلىباي.

القا وتىرىسى قورىتىن­دى­سىندا كوميتەت پەن ونىڭ اۋماقتىق ورگاندارى قىزمەتىنىڭ باسىم باعىتىنا سايكەس مەملەكەتتىك قۇقىقتىق ستاتيستيكا مەن ارنايى ەسەپكە الۋدىڭ دۇرىستىعىن قامتاماسىز ەتۋ, ازاماتتار مەن كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ قۇقىق­تارىن قورعاۋ, بۇعان قوسا مەملە­كەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن ساپالى ورىنداۋ, ونىڭ ىشىندە تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى ودان ءارى جەتىلدىرۋ جونىندەگى ناقتى مىندەتتەردى بەلگىلەۋ ماڭىز­دى ەكەنى ايتىلدى.