ۋتيلالىم: كولىك قۇراستىرۋشىلاردىڭ ءۋاجى قانداي؟

جۇمىس توبى اۋەلى جەرگىلىكتى ماشينا جاساۋ كاسىپورىندارىن ارالاپ كوردى. وڭىردە قازىر اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىنا قوسالقى بولشەك شىعاراتىن كاسىپورىنداردى قوسپاعاندا, «بەلارۋس» تراكتورىن قۇراستىرىپ جاتقان «متز-قازاقستان» ماشينا جاساۋ زاۋىتى, «ەسىل» كومباينىن قۇراستىراتىن «اگروماش» زاۋىتى, «Kia Cerato», «Kia Sportage», «Chevrolet Onix» جانە «JAC S3» اۆتوموبيلدەرىن شىعارىپ جاتقان «الليۋر» زاۋىتى جۇمىس ىستەپ تۇر. «KamLitKZ», «كيا» زاۋىتتارىنىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر.

2018 جىلى ىسكە قوسىلعان «متز-قازاقستان» زاۋىتى باستاپ­قىدا تەك سىرتتان كەلگەن دايىن بولشەكتەردەن تراكتور قۇراس­تىراتىن. بۇگىندە «بەلارۋس» تراك­تورىنىڭ كابيناسى تولىقتاي قوستانايدا جاسالادى. كاسىپورىن باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, العاشقى جىلى نەبارى 20 شاقتى تراكتور قۇراستىرعان زاۋىت بىلتىر 1 500 «بەلارۋس» شىعارعان.

«اۋەلدە جۇمىسشى سانى وتىزعا دا جەتپەيتىن. بۇگىندە 100-دەن اس­تام ادام ەڭبەك ەتەدى. ءونىمنىڭ جەر­گىلىكتى ۇلەسى دە ارتىپ كەلەدى. مىسالى, بيىل كابينالاردى ءوزى­مىز جاساپ شىعارا باستادىق. كا­بينانىڭ مەتالىن كەسۋ, دانەكەر­لەۋ, بوياۋ جۇمىستارىنىڭ ءبارى وسى جەردە جۇزەگە اسىرىلادى. كابينانىڭ قاڭقاسى, پانەلى, ءرۋلى, باسپالداعى, سالماق تەڭەستىرگىشى, تەرەزەسى, اينەگى, تاعى دا باسقا تولىپ جاتقان بولشەكتەرى بار, سونىڭ ءبارى وسى جەردە جاسالىپ جاتىر. ءبىز بىردەن قوزعالتقىش جاساپ كەتە المايمىز. ويتكەنى قازىرگى نارىقتا 6 مىڭ تراكتورعا عانا سۇرانىس بار. قوزعالتقىشتى ءوزىمىز جاساپ شىعارۋ ءۇشىن جىلىنا 15 مىڭ تراكتورعا سۇرانىس بولۋ كەرەك. دەگەنمەن ءونىمنىڭ جەرگىلىكتى ۇلەسىن ارتتىرۋ باعىتىندا ىلگەرىلەۋ باي­قالادى. مىسالى, شىعارعان كابينالارىمىز ەلىمىزدەگى وزگە دە تراك­تور جاساۋ زاۋىتتارىنا جىبە­رىلەدى. كەلەشەكتە پلاستيك بول­شەكتەر جاساۋ جوسپاردا تۇر», دەيدى زاۋىتتىڭ باس ديرەكتورى ۆالەنتين داشكەەۆيچ.

جالپى, ەلىمىزدە تراكتور قۇ­راس­تىراتىن 8 زاۋىت بار. سوقا, تىرما, ءدان سەپكىش ءتارىزدى اگرەگاتتاردى شىعاراتىن ون شاقتى زاۋىت جۇمىس ىستەپ تۇر. ىشكى نارىقتاعى سۇرانىستىڭ باسىم بولىگىن وسى كاسىپورىندار وتەيدى. ەلىمىزدە جىلىنا ساتىپ الىناتىن 6 000 تراكتوردىڭ 5 500-ءى – وتاندىق ءونىم. سونداي-اق جىلىنا 1 500 كومباين ساتىپ الىنسا, ونىڭ دا مىڭعا جۋىعىن ءوزىمىز وندىرەمىز. بۇعان اتالعان ءوندىرىس ورىندارىندا ەڭبەك ەتىپ جاتقان مىڭداعان ادامدى قوسىڭىز. بيۋدجەتكە دە ميلليونداپ سالىق ءتۇسىپ جاتىر. جۇمىس توبى وكىلدەرىنىڭ پايىمىنشا, ۋتيلالىم جويىلسا, وسى تىرشىلىكتىڭ ءبارى تۇرالاپ قالادى.

وندىرىستىك ينۆەستورلار ودا­عىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى ءالىبي سۇلتاننىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەت ينۆەستوردى قوسىمشا قۇن سالىعىنان جانە يمپورتتىق الىمنان بوساتادى. ءوز كەزەگىندە ينۆەستورعا دا 15 جىلدىق مىن­دەت­تەمە جۇكتەلەدى. مىسالى, «متز-قازاقستان» زاۋىتى كابينا جاساۋعا 2025 جىلى كوشۋ كەرەك ەكەن, الايدا ونى ءبىر جىل ەرتە باس­تاپ كەتتى. بۇل دا – ينۆەستورمەن جاسال­عان شارتتا قاراستىرىلعان دۇنيە.

«قازىر ەڭ ارزان تراكتور 8 ملن 700 مىڭ تەڭگە تۇرادى. ونىڭ 30%-دىق سۋبسيدياسى بار. بىزدە شىعىپ جاتقان تراكتورلارعا ۋتيلالىم جوق. تەك شەتەلدەن كەلەتىن تراكتور مەن كومباينعا عانا الىم بار. قازىر ەلىمىزدە ساتىلىپ جاتقان تەحنيكانىڭ 90%-ى

قازاقستاندا شىعادى. مۇنىڭ ءبارى – ۋتيلالىمسىز ساتىلعان تەحنيكا. سوندىقتان ۋتيلالىمدى الىپ تاس­تاسا, ونىڭ شارۋاعا ەش پايداسى بولمايدى. ويتكەنى ول الىپ جاتقان تەحنيكادا ۋتيلالىم جوق. بىزگە شەتەلدەن اكەلىنىپ جاتقان كوكونىس, كارتوپ, پياز جينايتىن تەحنيكالارعا دا ۋتيل­الىم جوق. ۋتيلالىمنىڭ باس­تى ماقساتى – وتاندىق ءوندىرىستى قولداۋ. ال ونى الىپ تاستاساق, شەتەلدىڭ كولىگى قاپتايدى دا, وسى زاۋىتتاردا جۇمىس ىستەپ جات­قاندار جۇمىسسىز قالادى. وسى ۋتيلالىمدى ەنگىزۋدىڭ ناتيجە­سىندە قىزىلجارعا «Class» كومباينى كەلىپ, قازىر ءدان سەپكىش كەشەندەر وزىمىزدە قۇراستىرىلىپ جاتىر. ياعني ۋتيل­الىم شەتەلدىك كومپانياعا ءوزىنىڭ ساپالى تەحنيكاسىن بىزگە كەلىپ قۇراستىرۋعا ىقپال ەتتى», دەيدى ءالىبي سۇلتان.

جۇمىس توبىنىڭ قۇرامىندا جۇرگەن ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ۆيتسە-ءمينيسترى جومارت اليەۆ ۋتيلالىمنان تۇسكەن قار­جى اۆتوكولىك شىعارۋشىلار مەن اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىن قۇراستىرۋشىلارعا جۇمسالادى دەگەندى جوققا شىعاردى.

«مۇنىڭ ءبارى ناقتى ماسەلەلەر­دى شەشۋگە جۇمسالىپ جاتىر. ماسە­لەن, ەكولوگيالىق كودەكستىڭ ءبىر باعى­تى شەڭبەرىندە قوقىس وڭدەۋ جانە قوقىس سۇرىپتاۋ زاۋىتتارىن سالۋعا, ارنايى تەحنيكا ساتىپ الۋعا 185 ملرد قارجى كوزدەلگەن. بۇل بارلىق ءوڭىردى قامتيدى. شا­ما­مەن 200 ملرد تەڭگە قارجى قات­تى تۇرمىستىق قالدىقتاردى وڭ­دەۋ جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋعا جۇم­سالدى. ۋتيلالىمنىڭ نەگىزگى وپە­راتورى «جاسىل دامۋ» اق-عا ەكى جىل ىشىندە 447 ملرد تەڭگە الىم جينالعان. الدىڭعى «وكم وپەراتورى» اكتيۆىنەن تاعى 219 ملرد تەڭگە الىنعان. ەكولوگيا كودەكسىنىڭ 388-بابىندا بۇل قارجى جۇمسالۋعا ءتيىس 14 باعىت ناقتى كورسەتىلگەن. ونىڭ ءبارى قورشاعان ورتانى جاقسارتۋدى كوزدەيدى. قازىر وسى باعىتتاعى 94 جوبانىڭ 22-ءسى ماقۇلداندى. ولار جۋىردا قارجىلاندىرىلا باستايدى», دەيدى جومارت اليەۆ.

جۇمىس توبى «الليۋر» ماشينا جاساۋ زاۋىتىنا دا باردى. بىلتىر 90 مىڭنان اسا اۆتوكولىك شىعارعان كاسىپورىن بيىل ءونىم سانىن 110 مىڭعا جەتكىزۋدى كوزدەپ وتىر.