پاۆلودار قالاسىنداعى س.تورايعىروۆ ۋنيۆەرسيتەتى تەاتر اكتەرلەرىنىڭ ۇستاحاناسىنا اينالاتىن ۋاقىت الىس ەمەس. وسىدان بىرەر جىل بۇرىن جەرگىلىكتى وقۋ ورنىندا اكتەرلىك ونەر ماماندىعى اشىلعان ەدى. بيىل العاشقى ءۇش تۇلەگىن ۇشىرىپ, بولاشاق اكتەرلەر مەملەكەتتىك ەمتيحانعا دايىنداعان چەحوۆتىڭ «شاعالا» سپەكتاكلىن ساحناعا ءساتتى الىپ شىقتى.
تورايعىروۆ ۋنيۆەرسيتەتىندەگى ورىنداۋشىلىق ونەر كافەدراسىنىڭ نەگىزىندە 2021 جىلى اشىلعان اكتەرلىك ماماندىقتىڭ قازاقشا بولىمىندە بۇگىندە 25 جاس ءبىلىم الىپ جاتىر. بۇل ماماندىقتىڭ اشىلىپ, اياعىنا تۇرىپ كەتۋىنە ج.ايماۋىتوۆ اتىنداعى قازاق تەاترىنىڭ اعا بۋىن اكتەرلەرى جۇماحان دوسپاەۆ پەن گۇلجانات وماروۆا كوپ تەر توكتى. ەرلى-زايىپتى قوس اكتەر تەاترداعى قىزمەتتەرىنەن قولدارى قالت ەتىپ بوساي قالسا, ۋنيۆەرسيتەتكە جۇگىرەدى. الا تاڭنان قارا كەشكە دەيىن جاستارعا ونەر ءنارىن ءسىڭىرىپ, شار قايراققا سالىپ جانىعانداي جىگەرلەندىرىپ كەلەدى. جەرگىلىكتى جاستاردى اكتەرلىككە باۋلىساق دەگەن ماقساتتارىنىڭ العاشقى جەمىسىن ۇلكەن ساحنادان كورىپ, كوڭىلدەرى مارقايعان قوس مايتالمان ەڭبەكتەرىنىڭ اقتالا باستاعانىنا كوزدەرى جەتكەندەي.
«اعاڭ كەزىندە ساحنا ساڭلاقتارى ىدىرىس نوعايباەۆ پەن فاريدا ءشارىپوۆانىڭ, ءوزىم حاديشا بوكەەۆا مەن تۇڭعىشباي جامانقۇلوۆتىڭ سىنىبىن بىتىردىك. وسى ەكى مىقتى مەكتەپتىڭ وكىلدەرى بىرلەسىپ, كەرەكۋ جەرىندە اكتەرلىك ماماندىقتىڭ نەگىزىن قالاۋعا تالپىنىپ جاتقان جايىمىز بار. بۇگىندە مۇندا ءوزىمىزدىڭ وبلىستىڭ باياناۋىل, اقسۋ, ۋسپەن, اقتوعاي اۋداندارىنان جانە استانا قالاسى مەن موڭعوليادان جاستار كەلىپ ءبىلىم الىپ جاتىر. وڭىرىمىزدەگى قازاق ونەرىنىڭ قارا شاڭىراعى – ج.ايماۋىتوۆ اتىنداعى قازاق مۋزىكا-دراما تەاترىندا تالانتتى ءارى دارىندى اكتەرلەر كوپ. ولاردىڭ باسىم بولىگى – الماتى مەن استانا قالالارىنداعى بەلگىلى وقۋ ورىندارىن ءبىتىرىپ كەلگەندەر. وكىنىشكە قاراي, جاس اكتەرلەر ەكى-ءۇش جىل ەڭبەك ەتىپ, تاجىريبە جيعان سوڭ, رەسپۋبليكا ورتالىقتارىنا, تۋعان وڭىرلەرىنە تارتىپ تۇرادى. سەبەبى ولاردى مۇندا تۇراقتى باسپانامەن قامتۋ قيىن, جاتاقحانادا تۇرادى, ەڭبەكاقىلارى دا ءماز ەمەس. وسىنىڭ كەسىرىنەن جاستار تۇراقتامايدى. تەاتردا ۇنەمى اكتەرلەر تولقىنى اۋىسىپ جاتاتىنى سودان. بۇل كەمشىلىكتى اعاڭ ەكەۋىمىز بۇرىننان ايتا-ايتا كەلىپ, اقىرى ۋنيۆەرسيتەت باسشىلىعىمەن كەلىسە وتىرىپ, وسى ءبىر ماماندىقتى اشقان ەدىك. وقۋ ورنىنىڭ باسشىلىعى, ورىنداۋشىلىق ونەر كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ميحايل پوپوندوپۋلو, وزگە دە ونەر ازاماتتارى ۇنەمى قولداۋمەن كەلەدى», دەيدى گۇلجانات وماروۆا.
جۇماحان اعانىڭ ايتۋىنشا, ستۋدەنتتەر مۇندا 4 جىل وقىپ, باكالاۆر ماماندىعىن الىپ شىعادى. وكىنىشتىسى, بۇگىندە اكتەرلىك ونەر ماماندىعىنىڭ تولىق جۇيەسى قۇرىلىپ بولماعان. ەڭ اۋەلى بازا جوق, پراكتيكالىق ساحنا دا جوق. ەكىنشىدەن, دەكوراتسيا جاساپ, كوستيۋم تىگەتىن ارنايى تسەح تا جوق. ستۋدەنتتەر ساحنا قۇدىرەتىن سەزىنۋى ءۇشىن بازالىق تۇرعىداعى مۇنداي ماتەريالدىق قاجەتتىلىكتەر اسا ماڭىزدى.
«الدىڭعى جىلى اكتەرلىك ماماندىق بويىنشا رەسپۋبليكادا 33 گرانت بولىنسە, سونىڭ 3 گرانتىن ءبىزدىڭ ستۋدەنتتەرىمىز ۇتىپ الدى. ال ءۇشىنشى كۋرسقا كوشكەن جاستاردىڭ تورتەۋى گرانتپەن ءبىلىم الىپ جاتىر. اكتەرلىك شەبەرلىك, ساحنا ءتىلى, ساحناداعى قوزعالىس, ساحنالىق جەكپە-جەك, ت.ب. اكتەرگە ەڭ قاجەت ساباقتاردى ءوزىمىز ۇيرەتەمىز. ارىپتەسىمىز داۋرەن ءادىل اكتەر پسيحولوگياسىنان ءدارىس وقيدى. مۇنىڭ سىرتىندا بي ونەرىنە, پلاستيكالىق قوزعالىسقا باۋليتىن ۇستازدارى بار. ارنايى ساباقتارعا ۋاقىت از بولىنەتىنىنە بايلانىستى ستۋدەنتتەردىڭ ساباعى اياقتالعان سوڭ, تۇستەن كەيىن جوسپاردان تىس كەلىپ, قوسىمشا ۇيرەتەمىز. پوەزيا تىلىنە ۇيرەتۋ, ءتىلدىڭ مۇكىستىگىن جويۋ, ءتۇرلى اكتەرلىك جاتتىعۋلار جاساتۋ, تاعىسىن تاعى تولىپ جاتقان ىستەردى كۇندەلىكتى ىجداعاتتىلىقپەن جۇرگىزەمىز. ءبىر بالامىز «ڭ» ءارپىن ايتا الماي كەلىپ ەدى, كوز ۇزاماي تۇزەتىپ الدىق», دەپ قوستى جۇماحان رىسقۇل ۇلى.
جۋىقتا اكتەرلىك ماماندىقتى تامامداعان ءۇش تۇلەك – اقمارجان ابراەۆا, زاۋرا كەنجەباەۆا, سايلاۋ تولەپبەرگەن ج.ايماۋىتوۆ اتىنداعى وبلىستىق مۋزىكا-دراما تەاترىنىڭ كىشى زالىندا چەحوۆتىڭ «شاعالا» سپەكتاكلىن وزگە كۋرستىڭ ستۋدەنتتەرىمەن, ۇستازدارىمەن بىرگە ساحنالاپ, مەملەكەتتىك ەمتيحاننان سۇرىنبەي ءوتتى. كەيىپكەرلەر سەزىمدەرىنىڭ شيەلەنىسكەن كورىنىستەرىن بەينەلەيتىن ءتورت پەردەلى تراگيكومەديا سوناۋ 90-جىلداردىڭ سوڭىندا كەرەكۋلىك تەاتردىڭ نەگىزگى ساحناسىندا قويىلعان ەكەن. كلاسسيكالىق شىعارمانى اراعا 26 جىل سالىپ بولاشاق اكتەرلەر ساحناعا قايتا شىعارىپ, تەاتر مايتالماندارىنىڭ ۇلكەن باعاسىن الدى. ۋنيۆەرسيتەت ۇجىمى كوستيۋم, بەزەندىرۋ, رەكۆيزيت پەن گريمدەۋ كوپ قاراجاتتى تالاپ ەتەتىندىكتەن, تەاتر باسشىلىعىنا ءوتىنىش بىلدىرگەن ەكەن. تەاتر باسشىسى ارمان تەمىربەك قولدان كەلگەن بار كومەگىن جاساپ, ەمتيحاننىڭ ءوز دەڭگەيىندە وتۋىنە سەبەپشى بولىپتى.
«شاعالاداعى» اركادينانىڭ ءرولىن ويناعان زاۋرا كەنجەباەۆا ديپلومدىق جۇمىسقا ءبىر جىلداي دايىندالعاندارىن جەتكىزدى. زاۋرانىڭ ارمانى – ۇلكەن ساحناعا شىعىپ, اكتريسا بولۋ. العاشقى العان جوعارى ءبىلىمى اعىلشىن ءتىلىنىڭ مامانى بولعانىمەن, بالالىق شاقتاعى ارمانى اقىرى ونى اكتەرلىك ماماندىققا جەتەلەپ اكەلگەن. «بالا كەزىمدە اۋدان ورتالىعىنا تەاتر كەلسە, انامنان بيلەت ساتىپ الۋعا اقشا سۇراپ, كورۋگە باراتىنمىن. ساحناداعى اكتەرلەردىڭ قيمىل-قوزعالىسىن كىرپىك قاقپاي باقىلاپ, مەن دە سونداي بولسام دەگەن ارمان-قيالىم شارىقتاپ كەتەتىن. مەكتەپ بىتىرگەن سوڭ, ۇلكەن قالالاردىڭ بىرىنە بارىپ, ونەر سالاسىنا قۇجات تاپسىرعىم كەلگەنىمەن اتا-انام رۇقسات بەرمەدى. ەندى, مىنە, اراعا جىلدار سالىپ ءوزىمىزدىڭ وبلىس ورتالىعىندا اشىلعان اكتەرلىك ماماندىقتى ءتامامداپ وتىرمىن. ءوزىمدى باقىتتى سەزىنەمىن. قازىرگى ۋاقىتتا ايماۋىتوۆ تەاترىنا جۇمىسقا تۇرۋعا ۇمىتكەر رەتىندە قۇجاتتارىمدى تاپسىرىپ قويدىم», دەپ ءوزىنىڭ جوسپارىمەن ءبولىستى جاس مامان.
«جاس سانانى ساحناعا باۋلۋدا قانداي ءادىس-تاسىلدەرگە جۇگىنەسىزدەر؟» دەگەن ساۋالعا جۇماحان اعا: «اكتەرلىك ونەر – تۋما تالانتتاردىڭ ءىسى. ال ونى ءارى قاراي جەتىلدىرۋ تالانتتى كورە بىلگەن ۇستازدىڭ مىندەتى بولماق. جاستاردى ۇلكەن ساحناعا باۋلۋدا كلاسسيكالىق شىعارمالاردىڭ ماڭىزى زور. سەبەبى اكتەر ادام جان-جاقتى, سىرت ەلدەردىڭ مادەنيەتى مەن سالت-ساناسىنان, تۇرمىسى مەن داستۇرىنەن حاباردار, پوەزياسىن, ءسوز ونەرىن بىلەتىن جان بولۋى كەرەك. وزگە حالىقتىڭ مەنتاليتەتىن, مىنەز-قۇلقىن, سويلەۋ مانەرىن مەڭگەرمەي تۇرىپ, كلاسسيكالىق دۇنيەلەردى ساحناعا الىپ شىعۋ مۇمكىن ەمەس. وسى سەبەپتى ءبىز قازىرگى ۋاقىتتا جاستارعا شىعارمالاردى كوبىرەك وقىتۋعا تىرىسىپ ءجۇرمىز. جالپى, اكتەردىڭ كورۋ, ەستۋ, ءيىس سەزۋ قابىلەتتەرىنىڭ ءوزى جۇرتتان ەرەكشە بولۋى كەرەك. مۋزىكا ونەرىن جاقسى ءبىلىپ, الەم ەلدەرىنىڭ تاريحىنان ماعلۇماتى بولۋىن دا ەسكەرەمىز. وسى قاسيەتتەردى تاۋلىك بويى بويلارىنا سىڭىرە بەرسە, ونداي ادامنان شەبەر اكتەر شىعادى», دەپ جاۋاپ بەردى.
بۇعان دەيىن اكتەرلىك ونەر ماماندىعىنىڭ ستۋدەنتتەرى م.شاحانوۆتىڭ «تاناگوزىن», م.ماقاتاەۆتىڭ «اققۋلار ۇيىقتاعاندا» قويىلىمدارىن كورسەتكەن. ەندىگى رەتتە بۇل قورجىنعا ا.چەحوۆتىڭ «شاعالاسى» قوسىلدى. بولاشاقتا اكتەرلىك ونەر ءبولىمىنىڭ رەپەرتۋارى تاماشا تۋىندىلارمەن تولىعىپ, مازمۇندى بولا تۇسەدى دەگەن سەنىم زور.
ج.ايماۋىتوۆ اتىنداعى وبلىستىق قازاق مۋزىكا-دراما تەاترىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى, رەجيسسەر ادىلەت اقانوۆتىڭ پىكىرىنشە, جەرگىلىكتى جوعارى وقۋ ورنىندا مۇنداي ماماندىقتىڭ اشىلۋى ابدەن قۇپتارلىق.
«تۇلەكتەر تاپسىرعان «شاعالا» قويىلىمىندا قازىلىق ەتىپ, ونەرلەرىنە باعا بەردىك. سونىڭ ىشىندە زاۋرا دەگەن بولاشاق ماماننىڭ اكتەرلىك قىرىن ەرەكشە اتاپ وتۋگە بولادى. كەلەشەكتە بۇل قىزدى ءوزىمىزدىڭ اكتەرلىك قۇرامنان كورىپ قالامىز دەگەن ويدامىن. ال جالپى اكتەرلىك ءبولىمنىڭ جۇمىسى جولعا قويىلعانىن بايقادىق. جۇماحان اعا مەن گۇلجانات اپامىز ءوز ءىسىنىڭ ماماندارى, ولاردىڭ شاكىرت باۋلۋداعى قادامى قۇپتارلىق. دەي تۇرعانمەن, جىل سايىن شاكىرت جيناۋ قيىنعا تۇسەدى ءارى وقۋ ورنىن بىتىرگەن جاستارعا جۇمىس ورنىن تابۋ ماشاقات بولادى دەپ ويلايمىن. سوندىقتان بولىمگە ءار ءتورت جىلدا ءبىر رەت تالاپكەرلەردى قابىلداسا دۇرىس بولار. بۇل ءارى كادرلاردى ساپالى دايارلاۋعا دا مۇمكىندىك بەرەدى. اۋىلداردا قانشاما جاس تالانتتىڭ بارى انىق. سولار بىلەتىندەي ەتىپ, اۋدان-قالالاردا جارناماسىن جاساسا دا دۇرىس بولار ەدى», دەگەن ۇسىنىسىن جەتكىزدى ءا.اقانوۆ.تەاتر مايتالماندارىنىڭ ايتۋىنشا, اكتەردىڭ جۇمىس قۇرالى – ءوزى, اسەم ءجۇرىسى, شيراق قيمىلى, مىڭ ءتۇرلى ميميكاسى, اۋەزدى ءۇنى, داۋىسى جانە وزىنە ءتان حاريزماسى. اكتەر ادام قاشاندا ءوزىن توقتاۋسىز دامىتىپ, قيمىل ەپتىلىگىن, داۋىس مۇمكىندىگىن ۇنەمى جەتىلدىرۋمەن قاتار, ىشتەي تۇرلەنۋگە تىرىسادى. وسىنىڭ بارلىعىن ءبىر ارنادا يگەرىپ توعىستىرا بىلسە, ءوز ورنىن كەز كەلگەن ورتادا ايشىقتايتىنى ايقىن.
وسىلايشا, كەرەكۋ جەرىندە قازاق تەاتر ونەرىنىڭ جاس اكتەرلەرىن دايارلايتىن جاڭا ءبىر ۇستاحانا پايدا بولىپ كەلە جاتىر. كەلەشەك جاس دارىندار جۇماحان دوسپاەۆ, گۇلجانات وماروۆا مەكتەپتەرىنىڭ وكىلدەرىمىز دەپ ماقتانىشپەن ايتىپ جۇرەر بولسا, بار ىنتا-جىگەرىن بۇل ىسكە ارناپ كەلە جاتقان قوس ساحنا مايتالمانىنىڭ ەڭبەگىنىڭ اقتالعانى بولار ەدى.
پاۆلودار وبلىسى