مۇگەدەكتىك كاسىپكەرلىككە كەدەرگى ەمەس

بۇل قىزمەتتەردىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارت­تى­رۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ارناۋ­لى الەۋ­مەتتىك قىزمەت كورسەتۋ جۇيە­سىن­دەگى الداعى وزگەرىستەر تۋرالى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمي­نيسترى سۆەتلانا جاقىپوۆا ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندەگى بريفينگتە تارقاتىپ ايتتى.

مينيستر ەلىمىزدەگى مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسار­تۋ ماسەلەسىنە كەڭىرەك توقتالدى. قازىر مينيسترلىك ساراپتاما جۇرگىزىپ, ەلدەگى مۇگەدەكتىگى بار ازاماتتاردىڭ تۇرعىلىقتى مەكەنى تۋرالى اقپاراتتى جيناپ, تسيفر­لىق كارتا جاساماق. سونداي-اق وڭالتۋ ورتالىقتارى جوق وڭىرلەردەگى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋدى ويلاستىرىپ وتىر.

«جان باسىنا شاققانداعى تولەمدەرگە الداعى جىلى 1 قاڭتاردان باستاپ كوشەمىز. سوندىقتان ءار ازاماتقا سول قىزمەتتى ءۇيدىڭ قاسىنان كورسەتۋگە تىرىسا­مىز. ول ءۇشىن الەۋمەتتىك قىزمەت­كەر­­لەر­دىڭ اراسىندا وقىتۋ جانە بىلىكتىلىگىن كو­تەرۋ جۇ­مىستارىن جۇرگىزىپ كەلەمىز. بەينە­­س­ا­­­­باق­تار مەن دارىستەر دايارلاپ, «Skills.enbek»-كە 1 تامىزدان باستاپ ەنگىزۋدى كوزدەپ وتىر­مىز. قىزمەت ۇسىنۋعا ىقىلاستى ازامات­تار­دىڭ اراسىندا بەلسەندىلەر بولسا, وقى­تۋ جۇمىسىنا تارتىپ, تاجىريبە الماسۋدىڭ مۇمكىندىگى تۋادى», دەدى مينيستر.

سونداي-اق مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانداردى جۇمىسپەن قامتۋ شارالارىن قولعا الۋ جوس­پاردا بار. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, جىلىنا وڭىرلىك كۆوتانىڭ ارقاسىندا 7-8 مىڭ ازامات قانا ەكى قولعا ءبىر كۇرەك تاۋىپ وتىر. ال كۆوتانى الىپ تاستاۋ ارقىلى مۇگەدەكتىگى بار ازاماتتاردى زياندى جۇمىس ورىندارىنان باسقا بارلىق مەكەمەگە جۇمىسقا ورنالاستىرۋعا مۇمكىندىك تۋادى.

ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى مۇگەدەكتىگى بار 725 مىڭنان استام ادامعا قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى. ولاردىڭ اراسىندا جۇمىسقا قابىلەتى بار 420 مىڭ ازامات بولسا, مۇگەدەكتىگى بار بالالار سانى 109 مىڭنان اسادى. ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار جاندار ءۇشىن ولاردى وقشاۋلاۋ, كەمسىتۋشىلىك, ينفراقۇرىلىمنىڭ جەتكىلىكسىزدىگى, ەڭبەك نارىعىنداعى تەڭ ەمەس مۇمكىندىكتەر, الەۋمەتتىك قىزمەتتەر ساپاسىنىڭ تومەندىگى جانە باسقا دا ماسەلەلەر قوعامدا ءالى دە وزەكتى. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى سۆەتلانا جاقىپوۆا وكق الاڭىندا تۇيتكىلدىڭ ءتۇيىنىن وڭتايلى شەشۋ ءۇشىن ۆەدومستۆو جۇيەلى تۇردە دايەكتى شەشىمدەر قابىلداعانىن جەتكىزدى.

ەلىمىزدە 2025 جىلعا دەيىن مۇگەدەكتىگى بار ادامدار قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ جانە ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ جونىندەگى ۇلتتىق جوسپار ىسكە اسىرىلىپ كەلەدى.

«2023 جىلى «مۇگەدەكتەردىڭ قۇقىقتارى تۋرالى» كونۆەنتسياعا فاكۋلتاتيۆتىك حاتتاما راتيفيكاتسيالاندى. الەۋمەتتىك كودەكس شەڭبەرىندە مۇگەدەكتىگى بار ادامدار الەۋمەتتىك قورعاۋدىڭ كوپدەڭگەيلى جۇيەسى ەنگىزىلدى. ونىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك كومەك جانە جاردەماقىلار مەن الەۋمەتتىك تولەمدەر تۇرىندەگى قولداۋ, الەۋمەتتىك وڭالتۋ شەڭبەرىندە اعزانىڭ جوعالعان فۋنكتسيالارىن وتەۋ, ارناۋلى الەۋمەتتىك قىزمەتتەر كورسەتۋ, جۇمىسقا ورنالاستىرۋ, سونداي-اق رەسپۋبليكادا مۇگەدەكتىگى بار ادامداردى الەۋمەتتىك قامتاماسىز ەتۋدىڭ 3 دەڭگەيلى جۇيەسى قالىپتاستى», دەدى سپيكەر.

1 دەڭگەي – بازالىق. مۇگەدەكتىگى بويىنشا مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك جاردەماقى. ونىڭ مولشەرى مۇگەدەكتىگىنىڭ توبىنا جانە سەبەبىنە, ءتيىستى قارجى جىلىنا ارنالعان «رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى» زاڭدا بەلگىلەنگەن ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىنە بايلانىستى بولادى. كۇنكورىس دەڭگەيىنىڭ وسۋىنە قاراي جاردەماقى دا جىل سايىن ينفلياتسيانىڭ قۇبىلۋىنا ساي كوتەرىلەدى.

2024 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ جاردەم­اقى مولشەرى 7%-عا ءوستى. مىسالى, جالپى اۋرۋدان مۇگەدەكتىگى بار ادامدار ءۇشىن جاردەماقى مولشەرى وتكەن جىلمەن سالىس­تىرعاندا ءبىرىنشى توپ ءۇشىن – 89,2 مىڭ تەڭگەدەن 95,5 مىڭ تەڭگەگە دەيىن; ەكىنشى توپ ءۇشىن – 71,4 مىڭ تەڭگەدەن 76,4 مىڭ تەڭگەگە دەيىن; ءۇشىنشى توپ ءۇشىن – 48,7 مىڭ تەڭگەدەن 52 مىڭ تەڭگەگە دەيىن ءوستى. 2024 جىلعى 1 ماۋسىمداعى جاعداي بويىنشا جاردەماقى الۋشىلاردىڭ سانى 541,8 مىڭ ادام, ال ولاردىڭ الاتىن ورتاشا جاردەماقى مولشەرى – 74 مىڭ تەڭگە. كەيىنگى 6 جىلدا مۇگەدەكتىگى بويىنشا جاردەماقىنىڭ ورتاشا مولشەرى 2,3 ەسەگە ارتقان.

«ەكىنشى دەڭگەي بويىنشا مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورىنان تولەنەتىن الەۋمەتتىك تولەمدەر تولەنەدى. ولاردىڭ مولشەرى قىزمەتكەردىڭ تابىسىنا, جالپى ەڭبەك ەتۋ قابىلەتىنەن ايىرىلۋ دارەجەسىنە جانە مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جۇيە­سىنە قاتىسۋ وتىلىنە تىكەلەي بايلانىستى. ۇكى­مەت­تىڭ شەشىمدەرىنە سايكەس ماسق-تان تولە­نەتىن الەۋمەتتىك تولەمدەر مولشەرى جىل سا­يىن ينفلياتسيا دەڭگەيىنە بايلانىس­تى ءوسىپ, 2024 جىلى 7%-عا ارتتى. وسى جىلعى 1 ماۋسىمداعى جاعداي بويىنشا 93,7 مىڭ ادام ەڭبەككە قابىلەتتىلىگىنەن ايىرىلۋ بويىن­شا الەۋمەتتىك تولەمدەردى الدى, ورتاشا مولشەرى 57 مىڭ تەڭگەدەن اسادى», دەدى مينيستر.

ءۇشىنشى دەڭگەي – ەگەر ەڭبەك ەتۋ قابىلەتىنەن ايىرىلۋ جۇمىس بارىسىنداعى مەرتىگۋىمەن نەمەسە سىرقاتقا شالدىعۋىمەن بايلانىس­تى بولسا جانە زارداپ شەككەن قىزمەتكەردىڭ پايداسىنا جازاتايىم وقيعالاردان مىندەتتى ساقتاندىرۋ شارتى جاسالسا, ساقتاندىرۋ ۇيىمىنان ساقتاندىرۋ تولەمدەرى اۋدارىلادى.

قازاقستاندا مۇگەدەكتىگى بار ادامدار ءۇشىن 35 وڭالتۋ ورتالىعى جۇمىس ىستەيدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا 2025 جىلعا دەيىن ەرەسەكتەر مەن بالالارعا ارنالعان تاعى 12 وڭالتۋ ورتالىعىن سالۋ جۇمىستارى قولعا الىندى. ورتالىقتار سەمەي جانە تاراز قالالارىندا اشىلعان. بيىل كەنتاۋ جانە اقتوبە قالالارىندا ورتالىقتاردىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ, پايدالانۋعا بەرىلمەك. سونىمەن قاتار التى وڭىرىندە اۋتيزم سپەكترى بۇزىلعان جانە باسقا دا مەنتالدىق بۇزۋشىلىعى بار بالالارعا (شىعىس قازاقستان, پاۆلودار, جەتىسۋ, جامبىل, قوستاناي وبلىس­تارى, شىمكەنت قالاسى) ارنالعان كۇندىزگى قابىلداۋ ورتالىقتارى جۇمىس ىستەيدى. ءبىرىنشى توپتاعى مۇگەدەكتىگى بار 29 مىڭنان استام ادامعا جەكە كومەكشىلەردىڭ, 8 مىڭنان استام مۇگەدەكتىگى بار ادامعا ىمداۋ ءتىلى مامانىنىڭ قىزمەتتەرى ۇسىنىلادى. 147 ينۆا تاكسي قىزمەتى جۇمىس ىستەيدى, ولاردىڭ قىزمەتتەرىن 25 مىڭعا جۋىق ادام پايدالانادى.

مۇگەدەكتىگى بار ادامداردى جۇمىسپەن قامتۋ ءۇش باعىتتا جۇزەگە اسىرىلىپ وتىر. ءبىرىنشىسى – اۋىر جۇمىستارداعى, ەڭبەك جاعدايلارى زياندى, قاۋىپتى جۇمىستارداعى جۇمىس ورىندارىن ەسەپكە الماعاندا, جۇمىس ورىندارى سانىنىڭ 2-دەن 4%-عا دەيىنگى مولشەردەگى جۇمىس ورىندارىنا كۆوتا ءبولۋ. 2023 جىلى 8 مىڭعا جۋىق مۇگەدەكتىگى بار ادام جۇمىسقا ورنالاستىرىلدى. 2024 جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىنداعى قورىتىندى بويىنشا 4 مىڭ ادام جۇمىسقا قابىلدانعان. ەكىنشىسى – جۇمىس بەرۋشىلەرگە ارنايى جۇمىس ورىندارىن جابدىقتاۋ بويىنشا جابدىقتاردى ساتىپ الۋ, مونتاجداۋ جانە ورناتۋ شىعىندارىن وتەۋ ءۇشىن سۋبسيديا بەرۋ. وسى جوبا شەڭبەرىندە جۇمىسقا ورنالاستىرىلعان مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ جالاقىسى ءۇش جىل بويى سۋبسيديالانادى. 2018 جىلدان باستاپ سۋبسيديالاۋ اياسىندا 600-دەن استام جۇمىس ورنى ۇيىمداستىرىلدى.

ءۇشىنشىسى – مۇگەدەكتىگى بار ادامداردى كاسىپتىك وقىتۋدى, «باستاۋ بيزنەس» جوباسى بويىنشا كاسىپكەرلىك نەگىزدەرىنە وقىتۋدى, بوس جۇمىس ورىندارىنا جانە سۋبسيديالاناتىن جۇمىس ورىندارىنا جۇمىسقا ورنالاستىرۋدى كوزدەيتىن جۇمىسپەن قامتۋعا جاردەمدەسۋدىڭ بەلسەندى شارالارىنا تارتۋ. جىل باسىنان بەرى اتالعان شارالارمەن 11,6 مىڭ مۇگەدەكتىگى بار ادام قامتىلدى, ونىڭ ىشىندە 8,3 مىڭ ادام جۇمىسقا ورنالاستىرىلدى, 1,8 مىڭ ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلدى.

بۇدان باسقا 2023 جىلدان باستاپ حالىق­تىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارىنا بيزنەستى دامىتۋعا 400 اەك-كە دەيىنگى مولشەردە گرانتتار بەرىلەدى. قازىرگى ۋاقىتتا 702 مۇگەدەكتىگى بار ادام وسىنداي قولداۋعا يە بولعانىن جەتكىزدى سپيكەر.

2023 جىلعى 1 شىلدەدە الەۋمەتتىك كودەكستىڭ قابىلدانۋىنا وراي ەلىمىزدە مۇگەدەكتىگى بار ادامداردى الەۋمەتتىك قورعاۋ, ارناۋلى الەۋمەتتىك قىزمەتتەر كورسەتۋ جانە الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ سالاسىنداعى زاڭنامانىڭ ساقتالۋىن باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرۋ قۇزىرەتىنە كىرەتىن مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك قورعاۋ ينسپەكتورلارى ينستيتۋتى ەنگىزىلدى. وتكەن جىلى الەۋمەتتىك ينسپەكتورلار بارلىعى 1 127 تەكسەرۋ جۇرگىزسە, بيىل 1 396 تەكسەرۋدى جۇزەگە اسىرعان. سالا باسشىسى وڭىرلەردەگى الەۋمەتتىك ينسپەكتورلار مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ زاڭدى قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىم وبەكتىلەرىندە بەيىمدەۋ ءىس-شارالارىن جۇرگىزۋدىڭ ناتيجەلى بولعانىن جەتكىزدى.