شەگىرتكە نەگە شامادان تىس كوبەيدى؟

جەرگىلىكتى جاۋاپتى ورگاندار سوعان وراي قام جاساپ, مامىر ايىنىڭ سوڭىنان باستاپ  حيميالىق وڭدەۋ جۇمىستارىنا كىرىسىپ كەتكەن ەدى. بۇگىندە شارۋاشىلىق قۇرىلىمدارى مەن مەملەكەتتىك قورداعى جەرلەرگە پرەپاراتتار سەبىلىپ جاتىر.

«بيىل وڭىردە ساياق شەگىرتكەگە قارسى ­99,8 مىڭ گەكتار جەرگە حيميالىق پرەپارات ­شاشىلادى. بۇل جۇمىستارعا 138,7 ملن تەڭ­گە بولىنگەن. زيانكەستەردى جويۋعا ارنالعان ­3 033 ليتر سۇيىق پرەپارات ساتىپ الىندى. نەگىزگى قاۋىپ باياناۋىل, اققۋلى, شارباقتى اۋداندارىندا بولۋى مۇمكىن, سوعان وراي وڭدەلەتىن اۋماقتاردىڭ دەنى اتالعان وڭىرلەرگە تيەسىلى. وڭدەۋ جۇمىستارىنا جەلدەتكىشى بار 16 بۇرىككىش جانە 8 ارنايى قوندىرعى جۇمىلدىرىلعان. بيىلعى كوكتەمنىڭ سالقىن ءارى جاڭبىرلى بولۋىنا وراي شەگىرتكەنىڭ جەتىلۋى ۇزاققا سوزىلدى», دەيدى وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى وسىمدىك شارۋاشىلىعى ءبولىمىنىڭ باسشىسى ەسەنتاي ءمۇرسالىموۆ.

بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پرو­فەسسور قانات احمەتوۆتىڭ پىكىرىنشە, شەگىرتكەنىڭ شەكتەن تىس كوبەيۋىنە وتكەن جازدىڭ اسا قۇرعاق بولعانى اسەر ەتىپ وتىر.

«بىرەۋلەر كورشى ەلدەر ۋلامايدى, سودان كەلىپ جاتقان زالال دەيدى. ەندى بىرەۋلەر بۇل كوكتەمدە بولعان سۋ تاسقىنىنىڭ زاردابى دەپ قارايدى. العاشقى ايتىلعان پىكىرمەن ءسال دە بولسا كەلىسۋگە بولاتىن شىعار. الايدا شەگىرتكەنىڭ شامادان تىس كوبەيۋ قۇبىلىسىنىڭ سۋ تاسقىنىنا قاتىسى جوق. سەبەبى كوكتەمدە ىلعال كوپ بولعان جىلدارى شەگىرتكەنىڭ دەرناسىلدەرى ازايادى. مەنىڭشە, وتكەن جىلعى قۇرعاقشىلىق بيىلعى جاعدايعا سەبەپ بولىپ وتىر. عىلىمي نەگىزدە تۇسىندىرسەم, شەگىرتكەلەر كوبىنە ءوز جۇمىرتقالارىن جازىق القاپتاردا, تەرەڭگە سالىپ كەتەدى. جۇمىرتقالار ساقتالاتىن ار­نايى قالتاشالار بولادى. ەگەر كۇز بەن كوك­تەم جاڭبىرلى بولسا, الگى قالتاشالارداعى جۇ­مىرت­قالارعا سۋ ءتيىپ, ولاردىڭ باسىم بولىگى ءشىرىپ كەتەدى. ەسەسىنە كەلەر جىلى ودان ءونىپ شى­عاتىن دەرناسىلدەر سانى ازايادى. ال كۇز بەن كوك­تەمدە ىلعال از تۇسسە, ول جۇمىرتقالاردىڭ قال­تاشالاردا جاقسى ساقتالىپ قالۋىنا وڭ اسەر ەتەدى. ءبىر قالتاشادا بولاتىن جۇمىرتقا سانى ءارتۇرلى, 20–30, ءتىپتى ودان دا كوپ بولۋى مۇمكىن. كوكتەمنىڭ جىلى كۇندەرى جەتىسىمەن بۇل جۇمىرتقالاردان دەرناسىلدەر جەتىلەدى. بۇلاردىڭ تۇرقى, ءپىشىنى كادىمگى ءۇيىرلى شەگىرتكەلەردەن اۋمايدى. بىراق ولاردىڭ قاناتى جوق. ولاردى ساياق نەمەسە جاياۋ شەگىرتكەلەر دەپ اتايمىز. بۇلار توپتانىپ الىپ, بەلگىلى ءبىر باعىتقا شىعادى دا, تولاسسىز جۇرە بەرەدى. جولىندا كەزدەسكەن وسىمدىك بىتكەندى تىپ-تيپىل ەتۋگە قۇمار كەلەدى. اكەمنىڭ ماماندىعى اگرونوم بولاتىن. بالا كەزىمدە ەسىمدە, شەگىرتكەنىڭ ساياق تۇرلەرىنە ەگىن وسىرەتىن شارۋاشىلىقتار ەرتە باستان قامدانىپ, ورلار قازاتىن. ءالى قاناتى شىعىپ ۇلگەرمەگەن شەگىرتكەلەر الگى ورعا كەلىپ, ۇيمەلەپ قۇلايدى. سول كەزدە ولاردى ورتەپ جىبەرەدى. سوندىقتان شەگىرتكەنىڭ وسى ءبىر ساياق كەزەڭىن وتكىزىپ الماۋ كەرەك. ول قاناتتانىپ ۇلگەرگەنشە كۇرەسىپ, كوزىن جويعان دۇرىس. ساياق شەگىرتكە جەتىلۋ بارىسىندا بىرنەشە رەت تۇلەيدى, ياعني داميدى. ءسويتىپ, سوڭعى ساتىدا قاناتى ءوسىپ شىعادى. بۇل جاعدايدا ونى توقتاتۋ وتە قيىن», دەيدى قانات قامبار ۇلى.

شەگىرتكەلەر تۋرا قاناتتىلار وتريادىنا جاتادى. دەنەسى باس, كوكىرەك جانە قۇرساقتان تۇرادى. باسى ۇلكەن, جاقتارى جاقسى جەتىلگەن, اۋىز اپپاراتى – كەمىرگىش. شەتەلدىك عالىمدار ساياق شەگىرتكەنىڭ كەيبىر توپتارى ءتىپتى تەڭىزدەن دە ءوتىپ كەتەتىنىن دالەلدەگەن.

ايتىپ وتەيىك, بيىل پاۆلودار وبلىسىندا شەگىرتكەنىڭ بەلسەندىلىگى اسا بايقالىپ وتىرعان جوق. دەي تۇرعانمەن, قازىرگى ۋاقىتتا باياناۋىل ۇلتتىق پاركى, «ەرتىس ورمانى» رەزەرۆاتى اۋماقتارىندا حيميالىق وڭدەۋ جۇمىستارى قىزۋ جۇرگىزىلىپ جاتىر.

پاۆلودار وبلىسى