موگيكانداردىڭ سوڭعى تۇياعى

ابىز اقساقالدىڭ عا­سىرلىق مەرەيتويىن دەسانتتىق-شا­بۋىلداۋ اسكەرلەرى قولباس­شى­سىنىڭ ورىنباسارى پولكوۆ­نيك رادجان جانىسوۆ, مەدەۋ اۋدانىنىڭ قورعانىس ىستەرى جو­­نىندەگى باسقارماسىنىڭ باس­­­تىعى پودپولكوۆنيك بەك­مىرزا ءجۇسىپ جانە «قارۋلى كۇش­­تەردىڭ ارداگەرلەرى» رقب ال­ماتى فيليالىنىڭ توراعاسى وتستاۆ­كاداعى پولكوۆنيك تولەگەن مۇستافين قۇتتىقتاپ باردى, قورعانىس ءمينيسترى مەن دەسانت­تىق-شابۋىلداۋ اسكەرلەرى قول­باس­شىلىعىنىڭ قۇتتىقتاۋىن جەتكىزىپ, مىقتى دەنساۋلىق پەن اماندىق تىلەپ, ەڭبەگى ءۇشىن شىن جۇرەكتەن العىس ايتتى.

شاڭگەرەي جانىبەكوۆ قوس­تاناي وبلىسى دەنيسوۆ اۋدانى قارپىق اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. اتا-اناسىنان ەرتە ايىرىلىپ, تۋىستارىنىڭ تاربيەسىندە ءوستى. سوعىسقا شاقىرتۋ قاعازى كەلگەن كەزدە, بوزبالا شاق, نەبارى 18 جاستا ەدى. سوعىس ورىمدەي بوز­بالانىڭ ءومىر اعىسىن كەنەتتەن وزگەرتتى, جوسپارىن باسقا ارناعا بۇرىپ جىبەردى. كيروۆوگراد ارتيللەريالىق ديۆيزياسىنىڭ قۇرا­مىندا متسەنسك, ورەل باعى­تىنداعى شابۋىلدارعا قاتىسىپ, بەلگورود پەن ۋكراينانىڭ وڭ جاعالاۋىنداعى بىرقاتار قالا­لاردى ازات ەتتى. كورسۋن-شەۆ­چەنكوۆ وپەراتسياسىنا قاتىستى. 12 شىلدەدە بريانسك مايدانىنىڭ اسكەرلەرى ورەل قالاسى تۇبىندە ءىرى شابۋىلداۋ وپەراتسياسىن باستاعانى تاريحتان بەلگىلى. 1945 جىلعى 5 شىلدەدە ش.جانىبەكوۆ قۇرامىندا بولعان 16-ارت­دي­ۆي­زيانىڭ اتىنا جوعارعى باس قولباسشى, كەڭەس وداعىنىڭ مارشالى ي.ءستاليننىڭ العىسى جاريالاندى.

شاڭگەرەي جانىبەكوۆتىڭ ودان كەيىنگى جاۋىنگەرلىك جولى مولداۆيا جەرىندە ءوتتى. كوپ ۇزاماي 2-ۋكراينا ماي­دا­نىنىڭ العا جىلجىپ كەلە جات­قان بولىمدەرىمەن بىرگە ونىڭ بولىمشەسى كسرو-نىڭ مەم­­لە­كەتتىك شەكاراسىنا ءوتتى. جە­ڭىس تۋرالى حاباردى اۋس­تريا-چەحوسلوۆاك شەكاراسىندا ور­نالاسقان لاا قالاسىنا جاقىنداعان كەزدە ەستىدى. سول قۋانىشتى كۇندەردى ارداگەردىڭ ءوزى بىلايشا اڭگىمەلەيدى: «تۇن­دە ءبىزدىڭ پولك اۋستريانىڭ پويسدورف اۋىلىنىڭ جانىن­داعى ورمان ساياباعىندا بولدى. جەڭىس كۇنىن مەرەكەلەۋگە ءتۇنى بويى قىزۋ دايىندىق جۇر­گىزىلدى. كەلەسى كۇنى تاڭەرتەڭ پولك جاساقتالىپ, سالتاناتتى جيىن ءوتتى. تۇسكى اس كەزىندە وفيتسەرلەر مەن ساربازدارعا مە­رەكەلىك داستارحان جايىلدى. پولك كومانديرى پودپولكوۆنيك گو­رۋپپا بارشامىزدى جەڭىس كۇ­نىمەن تاعى دا قۇتتىقتاپ, تىلەك ايتتى. مەن وتكەن سوعىس تۋرالى كينولاردى كوپ كوردىم. بىر­اق ولاردىڭ بىردە-ءبىرى ءدال وسىنداي جايلى اتموسفەرا مەن ادامداردىڭ جۇزىنەن شىنايى قۋانىشتى كورسەتە العان ەمەس», دەيدى شاكەڭ.

شاڭگەرەي جانىبەكوۆ – كەڭەس ءداۋىرىنىڭ پەرزەنتى. اۋدان­دىق, وبلىستىق پارتيا ۇيىم­دا­رىندا سىننان وتكەن ازامات رەسپۋبليكامىزدىڭ مي­نيسترلەر كەڭەسى توراعاسىنىڭ ورىن­باسارىنا دەيىنگى باس­پالداقتاردان ءوتتى. ءومىر-تا­ري­حىنا قاراپ وتىرىپ, مو­گي­كانداردىڭ سوڭعى بولماسا دا سيرەك تۇياعى ما دەرسىڭ. قى­لىشىنان قان تامىپ تۇر­عان كەڭەس جۇيەسى كەزىندە دە انا سۇتىمەن بىرگە دارىعان بول­مى­­­سىنان اتتاپ كەتپەدى. دىنمۇحامەد قوناەۆ باس­تاعان, بايكەن ءاشىموۆ قوستاعان كور­نەكتى كەمەلدەر شوعىرىنىڭ قاتارىنان تابىلدى, وقۋ-اعارتۋ, مادەنيەت, دەنساۋلىق ساقتاۋ, الەۋ­مەتتىك قامسىزداندىرۋ, دەنە تاربيەسى مەن سپورت, باس­پا قىز­مەتى, شىعارماشىلىق وداقتار مەن قوعامدىق ۇيىمدار ماسەلەلەرىمەن اينالىستى. ال­ماتىدا مۋزىكالىق اسپاپتار مەن كىتاپ مۇراجايلارىنىڭ, تۇر­­كىستانداعى قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسى مەن جاركەنت مەشىتى, التىن ەمەلدەگى شوقان ءۋا­­ليحانوۆ كەشەنىنىڭ مۋزەي­لەندىرىلۋىنە كوڭىل ءبولدى. 1980 جىلعى ماسكەۋ وليمپياداسىنا ءبىز­دىڭ سپورتتىق دەلەگاتسيانى ۇلتتىق كيىممەن بارۋىنا ىق­پال ەتتى. جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارىنا بىرتىندەپ ۇلتتىق كيىم ۇلگىلەرىن, وزىق حالىقتىق داس­تۇرلەر مەن ۇلتتىق سپورتتىق ويىنداردى جاڭعىرتۋ جونىندە نۇس­قاۋلار بەرىلدى. ءتىپتى 1984 جىلى قازاقتىڭ مادەني داستۇرلەرىن بار تاراپتا جاڭعىرتۋ جونىندە ارنايى كەڭەس وتكىزدى. مۇنداي شارالار قازىر ايتۋعا عانا وڭاي.

قىسقاسى, ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىز وسىنداي ماسەلەلەردە با­تىل­دىقتىڭ, ۇلتىنا ادال­دىق­تىڭ الا جىبىنەن اتتاپ كەتپەدى, ۇلت­تىق دۇنيەلەردى ۇلىقتاۋعا بۇي­رەگى بۇرىپ تۇردى. قازاقستان كومپارتياسى سەزدەرىنىڭ دەلەگاتى, قازاق كسر جوعارى كەڭەسىنىڭ VII-X شاقىرىلىمىنىڭ دەپۋتاتى, 1987-1991 جىلدارى كسرو حالىق دەپۋتاتى بولدى. 1987-1990 جىلدار ارالىعىندا رەس­پۋبليكالىق سوعىس جانە ەڭبەك ارداگەرلەرى كەڭەسىنىڭ توراعاسى بولعان كەزىندە دە ارداگەرلەردىڭ ماسەلەسىن شەشۋگە اتسالىسىپ, رەسپۋبليكا كولەمىندە ءىرى جۇمىستار اتقاردى. ءوزى دە مايدان شەبىندە ءجۇرىپ, جەڭىستىڭ قانداي قيىندىقپەن كەلگەنىن كوزىمەن كورگەن ازامات رەتىندە ارداگەرلەردىڭ ماسەلەلەرىنە قا­­رايلاسىپ, ولارعا دەگەن قۇر­مەتتىڭ جوعارى بولۋىن ويلاپ, تولعاندىرعان مۇڭ-مۇقتاج­دارىنىڭ وڭ شەشىم تابۋىنا ىق­پال ەتتى. ارداگەر «و پرويدەننوم پۋتي ي پوپۋتچيكاح» كىتابىنىڭ اۆ­تورى. وندا ءوزىنىڭ ءومىر جولى مەن مەملەكەتتىك ماڭىزى بار ماسەلەلەردى شەشۋدە قىزمەتتەس بولعان ادامدار تۋرالى ەگجەي-تەگجەيلى بايانداپ بەردى.

دانا اباي «ادامنىڭ ادام­دىعى ءىستى قالاي باستاعان­دىعىنان بىلىنەدى» دەيدى. «ادامنىڭ قان­داي ەكەنىن بىلگىڭ كەلسە, وعان بەلگىلى ءبىر دارەجەدە مانساپ پەن قىزمەتتىڭ تۇتقاسىن ۇستاتۋ كە­رەكتىگىن» ەسكەرتكەن ەستى ءسوز بار. ومىردە ماڭدايىنا, تاعدىر تالايىنا جازىلىپ قويعان بيىگىنەن استە ءپاس تارتپايتىن تۇلعالار بار. زامان, ۋاقىت, ساياساتتىڭ ىقپالى بولمىسىنا ىقپال ەتىپ, بەدەلىنە نۇقسان كەلتىرمەدى. جادىندا ەستەلىك – قازىنا قاتتا­لىپ جاتسا دا بايىرقالى قال­پىنان تانبادى. كەشەگى اسىل الىپتارىمىزدىڭ سىنىعىنداي ار­داقتى اقساقالدارىمىزدىڭ كوزىندەي بولىپ عاسىرلىق مەرەي­تويىن ابىروي بيىگىندە قارسى الدى. ءىى دارەجەلى «وتان سوعىسى» وردەنىمەن, ەكى مارتە «ەرلىگى ءۇشىن» مە­دالىمەن, چەحوسلوۆاكيانىڭ «انتيفاشيستىك كۇرەسكە بەلسەندى قاتىسقانى ءۇشىن», «قازان رەۆوليۋتسياسى» وردەنىمەن, ءتورت مەدالمەن ما­راپاتتالعان. ەڭبەك قىزىل تۋ, حالىقتار دوس­تىعى وردەندەرىمەن, قازاق كسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ ەكى قۇر­مەت گرامو­تاسىمەن, قازاق­ستان رەس­پۋبليكاسىنىڭ «قۇر­مەت»,«پاراسات» وردەندەرىمەن مارا­پاتتالعان.

وتكەن عاسىردىڭ وت پەن وعىن كورگەن قارت مايدانگەر نەمەرە-شوبەرەلەرىنىڭ قىزىعىنا, قۋا­نىشىنا كەنەلىپ, ءار كۇنىنە, ارايلاپ اتقان تاڭىنا شۇكىرلىك ەتتى. تامىرىن تەرەڭگە تارتقان بايتەرەككە اينالعان تۇلعاعا جاراتقان كۇش-قۋات پەن اماندىق بەر­سىن دەگىمىز كەلەدى.

الماتى