تاۋەلسىزدىك العان جىلدان بەرى قازاق ەلى الەمدىك ارەنادا بەيبىتشىلىك بەسىگى رەتىندە تانىلىپ كەلەدى. اينالامىزداعى ەلدەردىڭ كوپشىلىگىندە ءتۇرلى قاقتىعىستار مەن سوعىس ءورتى تۇتانعاندا ءبىز سارى مايدان قىل سۋىرعانداي سالماقتى ديپلوماتيانىڭ, وزگە مەملەكەتتەرمەن مامىلەگەر قارىم-قاتىناسىمىزدىڭ, ۇلتتىق بىرلىگىمىز بەن ەلدەگى ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك تۇراقتىلىقتىڭ ارقاسىندا شاڭىراعىمىزدى شايقالتپاي, تىنىشتىعىمىزدىڭ تۇنىعىن لايلاۋعا جول بەرمەدىك.
قازاق ەلى الەمدە بەيبىتشىلىكتىڭ ورناۋىنا رۋحاني تۇرعىدا دا, ءىس جۇزىندە دە ءوز ۇلەسىن قوسىپ جاتىر. رۋحاني تۇرعىدا دەيتىن سەبەبىمىز – 2003 جىلدان بەرى ەلوردا تورىندە الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ جەتى بىردەي سەزى ءوتىپ, ءبىر ۇستەل باسىندا وتىرمايتىن, ءبىر-ءبىرىنىڭ قولىن الۋعا ارلاناتىن ءتۇرلى ءدىن وكىلدەرىنىڭ باسىن توعىستىرىپ, ءوزارا دوستىققا شاقىردى. قازىر كەلەسى جىلى وتەتىن سەگىزىنشى سەزگە دايىندىق ءجۇرىپ جاتىر. ال ناقتى ءىس جۇزىندەگى مىسالعا كەلسەك, ءبىز 1992 جىلدان بەرى الەمنىڭ ءار تۇكپىرىندەگى قاقتىعىس نۇكتەلەرىنە بىتىمگەرلىك كۇشتەرىمىزدى جىبەرىپ, تىنىشتىق ورناتۋعا ۇلەس قوسىپ كەلەمىز.
جۋىردا سينگاپۋرعا جاساعان مەملەكەتتىك ساپارى كەزىندە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ قازىرگى كۇنى الەم ەلدەرى ەكسترەميزم, تەرروريزم, كيبەرنەتيكا, كليماتتىڭ وزگەرۋى, جاپپاي ميگراتسيا جانە ەپيدەميا سەكىلدى كەلەڭسىزدىكتەردەن زارداپ شەگىپ وتىرعانىن ايتا كەلە, استانا مەن سينگاپۋر دامىپ كەلە جاتقان ورتا دەرجاۆالار رەتىندە مۇنداي ءبولىنۋ مەن جىكتەلۋگە كوز جۇمىپ قاراي المايتىنىن جەتكىزدى. «قاۋىپ-قاتەر وتە زور. ەگەر شارا قابىلداماسا, تاعى ءبىر قىرعيقاباق سوعىس زوبالاڭىنا تاپ كەلۋىمىز ابدەن مۇمكىن. قازاقستاننىڭ زاڭدى قۇقىقتارى مەن ماقساتىن قورعاۋ ىسىندە تارتىنىپ قالمايمىز, ەلىمىزدىڭ باستى مۇددەسىن قۇربان ەتۋگە ەشقاشان جول بەرمەيمىز. كەيدە ءبىزدىڭ ۇستانىمىمىزعا كۇمانمەن قارايدى, بەيتاراپتىعىمىز ءۇشىن سىنايدى. بىراق مۇنى ءوز كوزقاراسى, سەنىمى جوق دەپ قابىلداماعان ءجون. كەرىسىنشە, ونى قاقتىعىس پەن ماجبۇرلىكتىڭ ورنىنا سانالى تۇردە ديپلوماتيا مەن ديالوگتى تاڭداۋ دەپ تۇسىنگەن ابزال», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ەلىمىزدىڭ بۇۇ شاقىرۋى نەگىزىندە وتتى نۇكتەلەردەگى جانجالداردى توقتاتۋعا ءوز اسكەرىن جىبەرىپ ۇلەس قوسۋى دا – ءتۇرلى قاقتىعىستاردان بەيتاراپ بولعانىمىزبەن, الەمدە قالىپتاسقان جاعدايعا بەي-جاي قارامايتىنىمىزدىڭ بەلگىسى. 1992 جىلى 7 قىركۇيەكتە سول كەزدەگى قورعانىس ءمينيسترى, ارميا گەنەرالى ساعادات نۇرماعامبەتوۆتىڭ بۇيرىعىمەن ەلىمىزدىڭ 35-جەكە گۆارديالىق اۋە-دەسانت بريگاداسىنىڭ 300 جاۋىنگەرى تاجىك-اۋعان شەكاراسىنداعى تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە اتتانعان ەدى. 2001 جىلدىڭ اقپانىنا دەيىن 10 مىڭنان استام قازاق ساربازى تمد مەملەكەتتەرىنىڭ وڭتۇستىك شەكاراسىن قورعاۋعا قاتىستى. بۇلار ەلىمىزدىڭ العاشقى بىتىمگەرلەرى رەتىندە تاريحتا قالدى.
ال 2017-2018 جىلدارى ەلىمىز بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە تۇراقتى ەمەس مۇشە رەتىندە قابىلدانعاننان كەيىن بىتىمگەرلىك باعىتىندا كوپتەگەن اۋقىمدى جۇمىس اتقاردى. 2018 جىلى ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى اراسىندا ءبىرىنشى بولىپ بۇۇ ميسسياسى اياسىندا ليۆانعا قۇرامىندا 500 ساربازى بار ءوزىمىزدىڭ بىتىمگەرلىك بولىنىستەرىمىزدى اتتاندىردىق.
اسكەرىمىزدىڭ كوپ جىلدان بەرگى تاجىريبەسى نەگىزىندە اتقارىلعان شارالار, وسى سالاداعى بەلسەندى ۇستانىمى قاۋىپسىزدىك كەڭەسى مەن ونداعى جۇمىس ورگاندارى تاراپىنان جوعارى باعالانىپ ءجۇر. دەگەنمەن مۇنىمەن توقتاپ قالماي, ەلىمىز بىتىمگەرلىك ميسسياسىنا قاتىسۋ جاعراپياسىن ءالى دە كەڭەيتۋگە بەيىل. بۇل تۋرالى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ 2021 جىلى شۆەيتسارياعا ساپارى بارىسىندا ايتقان بولاتىن. ال 2022 جىلى مەملەكەت باسشىسى پارلامەنتتە ءوز اسكەري قىزمەتكەرلەرىمىزدەن قۇرالعان شەكتەۋلى كونتينگەنتتى بۇۇ ميسسياسى اياسىندا بىرقاتار مەملەكەتكە جىبەرۋدى ۇسىندى. بۇل ەلدەر قاتارىندا وڭتۇستىك افريكا رەسپۋبليكاسى, كونگو دەموكراتيالىق رەسپۋبليكاسى, مالي جانە ليۆان بار.
كوپ وتپەي پارلامەنت قارۋلى كۇشتەرىمىزدىڭ بۇۇ-نىڭ بىتىمگەرلىك ميسسيالارىنا قاتىسۋ اۋقىمىن كەڭەيتۋ تۋرالى شەشىم قابىلداپ, 2022 جىلى جازدا ەكى اسكەري قىزمەتشىمىز ورتالىق افريكا رەسپۋبليكاسىنا (وار) جىبەرىلدى. ولار ءبىر جىل بويى بۇۇ-نىڭ وار-داعى جاعدايدى تۇراقتاندىرۋ جونىندەگى كوپسالالى كەشەندى ميسسياسىنىڭ قۇرامىندا شتاب وفيتسەرلەرى رەتىندە قىزمەت ەتتى. بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ قارارىنا سايكەس بىتىمگەرلىك ميسسيا ءارى قاراي جالعاسىپ جاتىر. بىلتىر قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ تاعى ەكى وفيتسەرى ورتالىق افريكا رەسپۋبليكاسىنا اتتاندى.
ال ءبىز ءۇشىن بۇۇ ميسسياسى اياسىندا گولان جوتالارىندا قاقتىعىسقا تۇسكەن تاراپتار اراسىنداعى كيكىلجىڭدى توقتاتۋ ءۇشىن دەربەس اسكەري كونتينگەنتىمىزدى جىبەرۋىمىزدى تاريحي قادام دەپ اتاۋعا نەگىز بار. وسى جىلدىڭ باسىندا پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ بىتىمگەرلىك كونتينگەنتىن بۇۇ ميسسيالارىنا قاتىسۋعا جىبەرۋ تۋرالى ۇسىنىسىن قولداپ, داۋىس بەرگەن بولاتىن.
سول جيىندا قورعانىس ءمينيسترى, گەنەرال-لەيتەنانت رۋسلان جاقسىلىقوۆ: «اسكەري قىزمەتشىلەردى بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى قولداۋ جونىندەگى حالىقارالىق مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋ ءۇشىن بۇۇ بىتىمگەرلىك ميسسياسىنا جىبەرۋ پارلامەنتتىڭ بۇرىن قابىلداعان بىرنەشە قاۋلىسىنا سايكەس جۇرگىزىلەدى. 2014 جىلدان باستاپ 57 قازاقستان وفيتسەرى بۇۇ-نىڭ باتىس ساحاراداعى, كوت-د’يۆۋارداعى, ماليدەگى, ورتالىق افريكا رەسپۋبليكاسىنداعى جانە ليۆانداعى ميسسيالارىنا اسكەري بايقاۋشى جانە شتابتىق وفيتسەر رەتىندە قاتىستى. 2017 جىلدان باستاپ 538 اسكەري قىزمەتشىمىز بىتىمگەرلىك بولىمشە قۇرامىندا «بۇۇ-نىڭ ليۆانداعى ۋاقىتشا كۇشتەرى» ميسسياسىنا تەر توكتى. ۇيىم باسشىلىعى وفيتسەرلەردىڭ جاۋىنگەرلىك ماشىعىنا جوعارى باعا بەرىپ, ۇيىمنىڭ ميسسياسىندا قازاقستان بىتىمگەرلەرىنىڭ سانىن ۇلعايتۋدى قولداۋعا دايىن ەكەنىن ءبىلدىردى. كونتينگەنتتى ميسسياعا جىبەرۋ حالىقارالىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋعا ايتارلىقتاي ۇلەس قوسىپ, ەلىمىزدىڭ جاھاندىق ارەناداعى ءرولىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدى», دەدى.
الەم مەملەكەتتەرىنىڭ قورعانىس الەۋەتى جانە گەوساياسي ماسەلەلەردى زەرتتەۋشى امەريكالىق ساراپشى ۋيلدەر الەحاندرو سانچەس بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ ليۆانداعى ۋاقىتشا بىتىمگەرلىك اسكەرى قۇرامىندا (UNIFIL) قازاق ساربازدارىنىڭ دا تۇراقتىلىقتى ساقتاۋعا ۇلەس قوسقانىن جانە جوعارى ناتيجە كورسەتكەنىن ايتادى. «قازاقستان – ورتالىق ازياداعى باسقا ەلدەرگە قاراعاندا بىتىمگەرشىلىك ميسسياسىندا كوپ قىزمەتكەرى بار مەملەكەت. ماسەلەن, قىرعىزستان نەبارى 12 ادام عانا جىبەرگەن. قازاق ساربازدارى UNIFIL اياسىنداعى ميسسياسىن ءساتتى ورىندادى دەۋگە تولىق نەگىز بار», دەدى ول «Egemen Qazaqstan» گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا.
ءيا, شىن مانىندە, ءبىزدىڭ ەلىمىز ورتالىق ازياداعى قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋدە جەتەكشى ءرولدى وينايدى. كورشىلەرىمىزبەن جانە حالىقارالىق سەرىكتەستەرمەن بەلسەندى تۇردە ىنتىماقتاسا وتىرىپ, كيكىلجىڭدەردى جويۋ جانە ايماقتىق بەيبىتشىلىكتى نىعايتۋعا ۇلەس قوسىپ كەلەمىز. ەلىمىزدىڭ بىتىمگەرلىك كۇشتەرى ءوز ايماعىمىزداعى قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋعا دا ءوز ۇلەسىن قوسىپ ءجۇر.
ءبىز بىتىمگەرلىك سالاسىنداعى الەۋەتىمىزدى ۇنەمى ارتتىرۋ ۇستىندەمىز. بىتىمگەرلەردى وقىتۋ مەن دايىنداۋ, ول ءۇشىن مامانداندىرىلعان ورتالىقتار مەن باعدارلامالار اشۋ جۇمىستارى ۇنەمى جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇنىڭ ءبارى ءبىزدىڭ اسكەري قىزمەتكەرلەرىمىزگە ەڭ كۇردەلى ءارى قيىن تاپسىرمالاردى ءساتتى ورىنداۋعا, وزىندە بار ءبىلىمدى شەتەلدىك ارىپتەستەرىنە بەرۋگە مۇمكىندىك اشادى. ويتكەنى ءبىز وزىمىزدە سالتانات قۇرعان تۇراقتىلىق پەن بەيبىتشىلىكتى الەمنىڭ باسقا دا جەرلەرىنە جايۋعا مۇددەلىمىز.
وتكەن ايدا گولان جوتالارىنداعى فاۋار بىتىمگەرلىك بازاسىندا ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك تۋىن كوتەرۋ سالتاناتتى ءراسىمى وتكەن بولاتىن. وتان قورعاۋشى كۇنى ورىن العان بۇل تاريحي وقيعا رامىزدىك ماڭىزعا يە. ەلىمىزدىڭ بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ بىتىمگەرلىك ميسسياسىن ءوز بەتىنشە ورىنداۋعا ماندات الۋى – ەل اسكەري قىزمەتشىلەرى دايىندىعىنىڭ جوعارى دەڭگەيىن جانە الەمدىك ارەناداعى بەدەلىن مويىنداۋدىڭ دالەلى.
سالتاناتتى ءىس-شاراعا قاتىسقان ميسسيا كومانديرى, گەنەرال-لەيتەنانت كۋرمال نيرمال مەن ميسسيا قۇرامىنداعى بىتىمگەرلىك كونتينگەنتتەردىڭ باسشىلارى بۇل تاريحي ءساتتىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى. ۇلتتىق بىتىمگەرلىك كونتينگەنتتىڭ كومانديرى, پودپولكوۆنيك جىگەر ايپوۆ تا بۇل ءىس-شارا بەيبىتسۇيگىش وتانىمىزدى سىرت جەردە تانىستىرۋدىڭ ۇلكەن مارتەبە جانە جاۋاپكەرشىلىك ەكەنىن ايتتى.
قازىرگى تاڭدا وتاندىق بىتىمگەرلىك كونتينگەنت قۇرامىنداعى 139 ساربازىمىز گولان جوتالارىندا ميسسيا قولباسشىسىنىڭ رەزەرۆتىك روتاسى رەتىندە جاۋاپكەرشىلىك ايماعىندا پاترۋلدەۋ, بلوك-بەكەتتەرىن كۇزەتۋ جانە جارىلىس قاۋپى بار زاتتاردى تازارتۋ جونىندەگى مىندەتتەردى ورىنداپ جاتىر. ونىڭ جەكە قۇرامى ميسسيا شتابى ورنالاسقان فاۋار بازاسىندا شوعىرلانعان. وزدەرىنە جۇكتەلگەن مىندەتتەردى ءتيىمدى ورىنداۋ ءۇشىن بارلىق قاجەتتىلىكتەرمەن قامتاماسىز ەتىلگەن.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بىتىمگەرلىك قىزمەت – ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساياساتىنىڭ بولىنبەس بولشەگى ەكەنىن ۇنەمى ايتىپ كەلەدى. جوعارعى باس قولباسشىنىڭ تىكەلەي ۇيىتقى بولۋىنىڭ ارقاسىندا ەلىمىزدىڭ بۇل سالاداعى بەدەلى ارتىپ, وزگە مەملەكەتتەرگە ۇلگى بولىپ كەلەدى. تۇراقتىلىعى شايقالىپ, وزگە ەلدەرگە قول جايىپ, كومەك كۇتەتىن ەمەس, كەرىسىنشە, الەمگە بەيبىتشىلىك نۇرىن شاشاتىن, ءوز اسكەرىن باسقا ايماقتارداعى جانجالدى توقتاتۋ ءۇشىن جىبەرەتىن ەلگە اينالۋىمىز ءبىز ءۇشىن ۇلكەن ماقتانىش. عالامدىق قاتەرلەرگە قارسى تۇرۋ باعىتىنداعى ميسسيامىز الداعى ۋاقىتتا دا سەنىمدى تۇردە جالعاسا بەرمەك.