بۇگىنگى بيىكتەن تۇرىپ قاراساق, وتكەن جىلدارداعى جۇزەگە اسقان اۋقىمدى ىستەر ءوز كەزەگىمەن, وڭاي اتقارىلا قالعان سەكىلدى كورىنەدى. تاۋەلسىزدىكتى الا قويدىق تا, كەزدەسكەن ەكونوميكالىق قيىندىقتاردان شىعىپ, استانامىزدى سارىارقاعا كوشىرىپ, قازىرگى ەلدىك جەتىستىگىمىزگە بىردەن قول جەتكىزە قالعانداي سەزىلەدى. شىنىمەن سولاي ما ەدى؟
كەلەر جىلى قازاقستاننىڭ ەگەمەن ەل رەتىندە قالىپتاسقانىنا 20 جىل تولادى. اتا-بابالارىمىز اڭساپ وتكەن تاۋەلسىزدىكتىڭ ءوزى ءبىر-اق كۇندە كەلە قالعان جوق. 1989-1990 جىلدارى كسرو-نىڭ كۇنى باتىپ بارا جاتقانى بەلگىلى بولدى. سول كەزدەن باستاپ وزگە وداقتاس رەسپۋبليكالار سەكىلدى قازاقستان دا جەكە ەل بولۋعا ىشتەي دايىندىعىن باستاعانىن بۇگىن اشىق ايتۋعا بولادى. ول كەزدە كەڭەس وداعىنىڭ ءوز ىشىندە ساياسي تۇراقتىلىق جويىلىپ, اۋمالى-توكپەلى زامان باستالعان-تىن. بىراق ول كەزەڭ قىڭىر ساياسات ۇستاناتىن زامان ەمەس ەدى.
ءبىز ەگەمەندىك العان تۇستا قانداي ەدىك؟ اۋەلى تاۋەلسىزدىگىمىزدى جاريالاپ, ەرتەڭگى كۇنىمىزگە الاڭداۋمەن قارادىق. ۇلان-عايىر جەرىمىز بار. الايدا, ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك شەكاراسى زاڭمەن ناقتى بەكىتىلگەن جوق ەدى. ءوزىمىزدىڭ ءتول تەڭگەمىز تۇگىلى, جەكە ەكونوميكالىق جوسپارىمىز دا بولعان جوق. وداق كەزىندە كسرو قۇرامىنداعى رەسپۋبليكالار ماسكەۋدىڭ بەكىتىپ بەرگەن جوسپارى بويىنشا جۇمىس ىستەپ كەلدى.
1991 جىلدىڭ 16 جەلتوقسانىنان بەرى قاراي اتقارىلعان قىزمەتتىڭ اۋقىمى ءبىر عاسىرعا تاتيدى. نارىق ەكونوميكاسىنىڭ قيىندىقتارىن ەڭسەرە بىلۋدە, جاڭا مەملەكەت قۇرۋدا, ەلتاڭبا, ءانۇران, مەملەكەتتىك تۋدى بەكىتۋدە نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەڭبەگى وراسان زور. الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىمەن ىنتىماقتاستىق قارىم-قاتىناس ورناتىلدى. تۇراقتىلىعى ساقتالعاندىعى دالەلدەنگەن سوڭ, ەلىمىزگە ينۆەستيتسيا كەلدى. سونىڭ ناتيجەسىن بۇگىن كورىپ وتىرمىز. ودان كەيىن 1993 جىلى 15 قاراشادا ءتول تەڭگەمىز قولدانىسقا ەندى. كورشى قىتاي, رەسەي, قىرعىزستان, وزبەكستانمەن مەملەكەتتىك شەكارامىز ناقتى ايقىندالىپ, كەلىسىمدەرگە قول قويىلدى جانە ماڭگىلىك مىزعىمايتىنداي زاڭمەن بەكىتىلدى.
1997 جىلى ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن ەلوردامىز الماتىدان سارىارقا تورىنە كوشىرىلدى. ون جىلدىڭ ىشىندە جاڭا استانانىڭ نەگىزگى قۇرىلىسى تولىقتاي سالىنىپ ءبىتتى. الەم نازارىن وزىنە اۋدارعان ءححى عاسىردىڭ كەلبەتتى شاھارى پايدا بولدى.
وسىنداي يگى باستامالاردى كوتەرىپ جۇرگەن نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازىر الەمدەگى بەدەلدى ساياساتكەرلەردىڭ ءبىرى. ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تەك پرەزيدەنت قانا ەمەس, بۇگىنگى تاۋەلسىز, ەكونوميكاسى تۇراقتى دامۋ جولىنا ءتۇسكەن مەملەكەتتى – قازاقستان رەسپۋبليكاسىن قالىپتاستىرۋشى تۇلعا ەكەنى انىق. ول حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا قول جەتكىزدى جانە كۇللى وركەنيەتتى الەمگە ءوزىن مويىنداتا ءبىلدى.
ۇستىمىزدەگى جىلى قاڭتاردىڭ 29-ى كۇنى قوس پالاتانىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىن جاريا ەتتى.
الەمدى الاڭداتاتىن ماسەلە كوپ. ءبىر ەلدەردە قاقتىعىستار بولىپ جاتسا, ەندى ءبىر مەملەكەتتەردى قارجى داعدارىسى تىعىرىققا تىرەدى. كەيبىر ەلدەر ەكونوميكانىڭ شاپشاڭ دامۋىنان دا زارداپ شەگۋدە. ويتكەنى, بيۋدجەت جۇيەسى مەن قارجى اينالىمىنىڭ تەپە-تەڭدىگى بۇزىلىپ, ەكونوميكانىڭ “كۇيىپ” كەتۋى ورىن الادى. ال ارتتا قالعان ەلدەردە حالقىنىڭ اشتىققا ۇشىراپ, بالالاردىڭ شەتىنەۋى ءبىرىنشى ورىنعا شىعىپ وتىرعانىن دا الەمدىك جاڭالىقتاردان ءبىلىپ جاتىرمىز.
دۇنيە ءجۇزى ەلدەرىنىڭ ىشىندە دامىعان 50 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا قوسىلۋدى ماقسات تۇتقان قازاقستان جاھاندىق قارجى داعدارىسىنان “ات-كولىگى” امان-ەسەن شىعىپ كەلەدى. بۇل مەملەكەت باسشىسىنىڭ جەدەل شەشىم قابىلداۋىنىڭ, ۇكىمەتكە داعدارىسقا قارسى ءىس-شارالار جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋ جونىندە ناقتى تاپسىرما بەرگەندىگىنىڭ جانە سونىڭ ناتيجەلى ورىندالعاندىعىنىڭ ارقاسى ەكەنى انىق. سونىمەن قاتار پارلامەنت ەلدى داعدارىستان الىپ شىعۋعا قۇقىقتىق نەگىز جاسايتىن وتىزدان استام ماڭىزدى زاڭدى جەدەل قابىلداعانى دا بەلگىلى.
ىرگەلى ىستەرىمىزدى, بەيبىتشىلىك جولىنداعى باستامالارىمىزدى مويىنداعان الەمدىك قوعامداستىقتىڭ قازاقستانعا دەگەن جاڭاشا كوزقاراسى قالىپتاستى. سونىڭ ءناتيجەسىندە شەتەلدىڭ تانىمال ساياساتكەرلەرى, ساراپشىلارى جانە قاراپايىم ازاماتتارى دا ەلىمىزدە ۇلگى الارلىق قادامداردىڭ كوپ ەكەندىگىن ءجيى قايتالايتىنىنا كۋا بولىپ كەلەمىز. ازيا جانە تمد ەلدەرى ىشىندە ءبىرىنشى بولىپ قازاقستان ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىق ەتۋ مارتەبەلى ميسسياسىنا يە بولدى. كەلەسى جىلى قازاقستان يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمىنا جەتەكشىلىك ەتەدى. وسىنىڭ ءبارى تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ دۇنيە جۇزىنە كەڭىنەن تانىمال بولۋىنا داڭعىل جول سالىپ بەرەتىنى داۋسىز.
ەلباسى يننوۆاتسيالار عانا ەڭبەك ءونىمدىلىگىنىڭ شۇعىل ارتۋىنا جول سالىپ بەرەتىنىن ەسكەرتە كەلىپ: “مەنىڭ تاپسىرمام بويىنشا ۇكىمەت جەدەل يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن جانە ەلدى يندۋستريالاندىرۋدىڭ ەگجەي-تەگجەيلى كارتاسىن ازىرلەدى. بۇل قۇجات – تاياۋداعى بەس جىلدا ءبىز نەنى, قايدا جانە قاشان سالاتىنىمىزدىڭ تولىق ءىس-قيمىل جوسپارى”, – دەدى.
ەلىمىزدە ينۆەستيتسيالارىنىڭ جالپى كولەمى 6,5 تريلليون تەڭگەنى قۇرايتىن 162 جوبانى ىسكە اسىرۋ مىندەتى تۇر. بۇل مەملەكەتىمىز ءىجو-ءسىنىڭ 40 پايىزدان استامىن قۇرايدى. ول جوبالار تاياۋداعى ءۇش جىلدا عانا 200 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورىندارىن تىكەلەي اشۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنى جوسپارلانىپ وتىر.
ەل پرەزيدەنتى قازاقستاننىڭ تمد-داعى ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەردىڭ بەلسەندى قاتىسۋشىسى ەكەنىن ەسكەرتە كەلىپ, كەدەن وداعىنىڭ دەڭگەيىندە باسەكەگە قابىلەتتى وتاندىق ءونىم شىعارۋدى, ءوز تۇتىنۋشىلارىمىزدى ساپالى تاۋارمەن قامتۋمەن قاتار, ونى شەتەلگە ەكسپورتتاۋدا دا تابىسقا جەتۋدىڭ تىڭ جولدارىن قاراستىرۋ مىندەتىن العا قويدى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ – الەمدەگى قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋ, يادرولىق قارۋلانۋعا قارسى كۇرەسۋ جولىن ۇستانعان تانىمال قايراتكەر. جانە دە ول – ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ مۇددەسى ءۇشىن ناعىز تاريحي شەشىمدەر قابىلداپ كەلە جاتقان تۇلعا. سوندىقتان پرەزيدەنتىمىزدىڭ قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرى تەك قازاقستان حالقىنىڭ ەمەس, تۇركى تىلدەس ەلدەردىڭ دە ورتاق ماقتانىشىنا اينالىپ وتىر.
وسىدان 15-20 جىل بۇرىن وسىنداي دەڭگەيگە جەتەمىز دەپ ويلادىق پا؟ بۇگىنگى تاڭداعى قول جەتكىزگەن تابىستارىمىز, شىن مانىندە تولايىم. دەگەنمەن, ءومىر اعىسى توقتامايدى. ءبۇگىنگى جەتىستىگىمىز – ەرتەڭگى تولاعاي تابىسىمىزدىڭ ىرگەتاسى. سوندىقتان الدا تۇرعان اسقارالى مىندەتتەر بار. ونى ابىرويمەن اتقارۋ – ەلباسى باستاعان قازاقستاننىڭ بارشا ازاماتتارىنىڭ مارتەبەلى مىندەتى, جاۋاپتى قىزمەتى.
ارقاشاندا ەلدىڭ بىرلىگى مەن ىنتىماعى, ەلباسىنىڭ سارابدال ساياساتى جاس مەملەكەتىمىزدى كەمەل كەلەشەككە باستاي بەرەتىنىنە كامىل سەنەمىن.
امانكەلدى مومىشەۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ ەكونوميكالىق رەفورما جانە وڭىرلىك دامۋ كوميتەتىنىڭ مۇشەسى.