ەلىمىزدەگى ورمانداردىڭ جالپى اۋدانى 13,5 ملن گەكتاردى قۇرايتىن بولسا, ونىڭ جارتىسىنا جۋىعى سەكسەۋىلدى القاپتارعا تيەسىلى. قازىرگى كەزدە جەرىمىزدىڭ باسىم بولىگى ءارتۇرلى دەڭگەيدە توزىپ بارادى. سوندىقتان پرەزيدەنتتىڭ باستاماسىمەن ىسكە اسىپ جاتقان «تازا قازاقستان» ەكولوگيالىق اكتسياسىنىڭ ماڭىزى اسا زور.
قازىر اتموسفەراداعى كومىرقىشقىل گازىنىڭ مولشەرى (XIX عاسىرداعى 270-280 ppm كورسەتكىشتەن بيىل مامىر ايىندا 426.90 ppm-گە) شىرقاۋ شەگىنە جەتتى دەسەك بولادى. ياعني 1880-جىلدان بەرگى ارالىقتا جەردىڭ تەمپەراتۋراسى شامامەن 1,6ºC ءوسىپ وتىر. سونىڭ سالدارىنان عالامدىق جىلىنۋ, بيوالۋانتۇرلىلىكتىڭ ازايۋى, توپىراق قۇنارلىلىعىنىڭ تومەندەۋى, شولەيتتەنۋ, سۋ تاپشىلىعى, مۇحيت سۋىنىڭ قىشقىلدانۋى, تاۋداعى مۇزدىقتاردىڭ ەرۋىنەن تۋىنداعان جەر سىلكىنىسى, سۋ تاسقىنى سياقتى بۇرىن بولماعان توسىن, توتەنشە جاعدايلار بولىپ جاتىر. بۇگىندە جەر بەتىندەگى اۋا رايىنىڭ شاپشاڭ وزگەرىسىنىڭ الدىن الۋ ادام بالاسى بۇۇ دەڭگەيىندە تۇراقتى دامۋ ماقساتتارى مەن پاريج كەلىسىمدەرىن قابىلدادى. قۇجاتتا جەر بەتىندە جۇزدەگەن, مىڭداعان جىل بويى قالىپتاسقان بيوسفەرالىق گومەوستازدى مەيلىنشە ساقتاۋعا ۇمتىلىس جاساي وتىرىپ, جاسىل ەكونوميكا, اينالمالى ەكونوميكا جانە بيوەكونوميكا نەگىزدەرىنە كوشۋ ارقىلى تۇراقتىلىققا جەتۋ كوزدەلگەن.
ادام وركەنيەتى دامىعان سايىن ورماندار ىعىسىپ بارادى. قازىر قۇرلىقتىڭ 31 پايىزىن ورماندى القاپتار قۇرايدى. وندا وسىمدىكتەر مەن جانۋارلاردىڭ 80 پايىزى تىرشىلىك ەتىپ جاتىر. ال ورمانداردى شابۋ – جالپى بيوماسسانىڭ باسىم بولىگى شوعىرلانعان مىڭداعان تىرشىلىك كوزىنىڭ جويىلۋىنا سوقتىرادى. جالپى, جەردەگى بيورتا جانە توپىراقتاردا 2 000-2 300 گيگاتوننا كومىرتەگى قوردالانعان دەسەك, ول اتموسفەراداعى كومىرقىشقىل گازىنداعى كومىرتەگىدەن 3 ەسەدەن كوپ. سوندىقتان كومىرتەگىنى اعاشتار مەن توپىراق بويىندا ساقتاۋ اسا ماڭىزدى. سەبەبى عالامدىق جىلىنۋ مەن اۋىل شارۋاشىلىعى القاپتارىنىڭ قارقىندى قولدانىسىنان تۋىنداپ وتىرعان جەردىڭ توزۋى جىل سايىن ميللياردتاعان توننا جىلىجايلىق گازداردىڭ بولىنۋىنە اكەلەدى.
وسى ورايدا اعاش ەگۋدىڭ ەكولوگيالىق, الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق پايداسى ۇشان-تەڭىز. اعاش ەگىپ, ورماندى القاپتارعا اينالدىرۋ ارقىلى ەلىمىزدەگى كومىرتەگىنىڭ اۋاعا تارالۋىن بارىنشا جەڭىلدەتۋگە بولادى.
كورشى قىتاي ەلى سوڭعى 40 جىلدا 78 ملرد اعاش ەككەن بولسا, 2050 جىلعا قاراي بۇل كورسەتكىشتى 100 ملرد-قا جەتكىزبەكشى. موڭعوليادا وسى كەزەڭگە دەيىن 1 ملرد اعاش ەگۋدى كوزدەيدى. جالپى, بۇۇ تاراپىنان 2021-2030 جىلدارى كەم دەگەندە 350 ملن گەكتار توزعان جەرلەر مەن سۋ ايدىندارىن قالپىنا كەلتىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. كەيىنگى كەزدەرى قالپىنا كەلتىرۋ اۋماعىن 1 ملرد گەكتارعا جەتكىزەمىز دەگەن باتىل باستامالار دا ايتىلىپ قالۋدا. ءبىز دە وسى ۇردىستەن قالىسپاي, ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىندە جاسىل جەلەكتى كوبەيتۋگە اتسالىسۋعا ءتيىسپىز.
باقىتجان ەلىكباەۆ,
بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور