مەملەكەتتىك رامىزدەر كۇنى شىمكەنتتەگى «تاۋەلسىزدىك» ساياباعىندا تۋ كوتەرۋ ءراسىمى ءوتتى. سالتاناتتى ءىس-شاراعا بەلگىلى ازاماتتار, ەڭبەك ارداگەرلەرى, دەپۋتاتتار, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم مۇشەلەرى, ەرىكتىلەر, جاستار قاتىستى.
مەرەكەلىك جيىندا ساپ تۇزەگەن ساربازدار تۋىمىز بەن ەلتاڭبامىزدى شاھارداعى ەڭ الىپ تۋتۇعىر ورنالاسقان الاڭعا شەرۋلەتىپ اكەلىپ, ۇرمەلى وركەستردىڭ ورىنداۋىندا ەلىمىزدىڭ ءانۇرانى شىرقالدى. بۇدان سوڭ جاستاردان قۇرالعان كوركەمونەرپازدار توبى پاتريوتتىق اندەردىڭ سۇيەمەلدەۋىندە فلەشموب بيلەپ, حالىقتى ءسۇيسىنتتى. قالاداعى مادەنيەت ورداسىنىڭ وزگە دە ونەر ۇجىمدارى ورتاعا شىعىپ ءان سالىپ, جينالعان كوپشىلىكتىڭ كوڭىلىن ءبىر سەرپىلتتى. حالىق اسەم ءان مەن كەرەمەت ءبيدى تاماشالاپ, مەرەكەلىك جاقسى ءبىر سەزىمدى باستان وتكەردى. ءىس-شارا بارىسىندا ۇيىمداستىرۋشىلار كىشكەنتاي جالاۋشالار تاراتىپ, اينالا تەگىس كوك تۇسكە مالىنعانداي اسەرگە بولەدى. ەرىكتى جاستاردىڭ كوك تۋىمىزدى توبەگە كوتەرىپ قاز-قاتار ىلەسە ءجۇرۋى دە سونداي تاماشا كۇيگە جەتەلەدى.
جىل سايىن 4 ماۋسىم – مەملەكەتتىك رامىزدەر كۇنىنە وراي وتەتىن مەرەكەلىك ءىس-شارا «تاۋەلسىزدىك» ساياباعىنداعى بيىك تۋتۇعىرعا قونعان الىپ كوك تۋىمىزدىڭ اينالاسىندا ۇيىمداستىرىلادى. كەزىندە تاۋەلسىزدىك مەرەكەسىنە وراي اشىلعان بۇل ساياباق پەن ونداعى الىستان مەنمۇندالاپ تۇراتىن ۇلكەن كوك بايراعىمىز شاھاردىڭ مادەني, رۋحاني ماڭىزدى نىشانىنا اينالىپ ۇلگەردى. سول الىپ تۋدى تاماشالاۋعا, ساياباقتا دامىلداپ, سەرۋەن قۇرۋعا جىل سايىن قانشاما تۋريست كەلەدى. قالا قوناقتارىنىڭ بەرىسى تۇركىستان وبلىسىنىڭ, ەلىمىزدىڭ باسقا دا وڭىرلەرىنىڭ تۇرعىندارى بولسا, ارىسى الىس-جاقىن شەتەلدەردەن كەلەتىن تۋريستەر. ولاردى البەتتە التىن كۇن استىندا قالىقتاعان قىران بۇركىت بەينەسى بار كوك تۋىمىزدىڭ كوركى قىزىقتىراتىنى انىق.
ءىس-شارا كەزىندە حالىقتىڭ ءبىراۋىز جىلى لەبىزىن تىڭدايىق, مەرەكەنىڭ ماڭىزى تۋرالى ويلارىن بىلەيىك دەگەن يگى ماقساتپەن بىرنەشە ازاماتتى سۇحباتقا تارتقان ەدىك. سولاردىڭ ءبىرى قالا تۇرعىنى جاسى توقسانعا كەلگەن قاريا, ەڭبەك ارداگەرى, قوعامدىق باستامالار كوتەرىپ, سونىڭ بەلسەندى مۇشەسى بوپ جۇرەتىن اتامىز وركەن ابدىرەەۆ مۇنداي سالتاناتتى ءىس-شارانىڭ وسكەلەڭ ۇرپاق تاربيەسىنە بەرەر تاعلىمى مول ەكەنىن جەتكىزدى.
«كوك تۋىمىزدى, ەلتاڭبامىزدى, ءانۇرانىمىزدى قاستەرلەۋ, ارداقتاۋ, قۇرمەت تۇتۋ بۇل – مىندەت. سەبەبى بۇلار – دۇنيەجۇزىندە قازاقستانداي دەربەس ەلدىڭ بار ەكەنىن ايعاقتايتىن بىردەن-ءبىر بەلگىلەر. ءوزىمىزدىڭ مەملەكەتتىك نىشانداردى بيىككە كوتەرىپ, قادىرلەۋ بۇرىن-سوڭدى قازاق ەلىندە بولماعان يگى باستاما. سوندىقتان ەلىمىزدىڭ رامىزدەرىن قاستەرلەپ, ونى ارنايى مەرەكەلىك كۇندە اتاپ ءوتۋ ناعىز ازاتتىق پەن ەركىندىگىمىزدى ايعاقتايدى. ءبىز سول ءۇشىن قۋانامىز. ءوز باسىم وسى كۇنگە جەتكەنىمە قازىر قۋانىشتان جۇرەگىم جارىلايىن دەپ تۇر. ءبىز مەملەكەتتىك رامىزدەرىمىزبەن ماقتانامىز. ويتكەنى جاڭا ايتىپ وتكەنىمدەي بۇكىل شەتەل ازاماتى وسى نىشاندارىمىزعا قاراپ قازاقستاننىڭ تاۋەلسىز ەل ەكەنىن بىلەدى. مەن – ەكى قوعامدىق قۇرىلىستى كورگەن اداممىن. سانالى عۇمىرىمنىڭ كوپ بولىگى كەڭەس داۋىرىندە ءوتتى. بىراق ازاتتىق الىپ, بوستان ەلدىڭ كوك تۋىن العاش كورگەنىمدە قاتتى تولقىدىم. سەبەبى ءبارى دە ۇلتتىق بولمىسپەن, جاراتىلىسپەن ۇيلەسىپ تۇر ەدى. ال بۇرىن كەڭەستىك داۋىردە كوك جولاعى بار قىزىل تۋ بايراعىمىز بولدى. شىنى كەرەك, ونىڭ ءمانىسىن ونشا تۇسىنبەيتىن دە ەدىك. ال قازىرگى تۋىمىزدىڭ ءمان-ماعىناسى, ىشكى فيلوسوفياسى وتە تەرەڭ. بايراعىمىزعا قاراپ ونداعى بەينەلەردى كورىپ بىردەن بۇل ءبىزدىڭ تۋ دەپ قۋانا ايتا الامىز. قازاق ءۆالسىنىڭ كورولى, وسى وڭتۇستىك ولكەسىنىڭ تۋماسى, حالىق كومپوزيتورى ءشامشى قالداياقوۆ شىعارعان بۇگىنگى گيمنىمىزدىڭ ءانى قانداي كەرەمەت. مەملەكەتتىك رامىزدەردىڭ شۋاعىندا ەلىمىز قانشاما جەتىستىكتەرگە جەتتى! بۇيىرسا, الداعى ۋاقىتتا دا تالاي بەلەستەردى باعىندىرامىز. سول ءۇشىن جاستار ەلدىڭ كەلەشەگىن قۇرۋعا ۇمتىلۋى كەرەك», دەدى قاريا.
اقساقالدىڭ ايتۋىنشا, ۇلتىمىز تۋدىڭ قادىرىن ءاۋ باستان بىلگەن. سول سەبەپتى ونى قۇرمەتتەپ, ءاردايىم جوعارى ۇستاعان. ءتىپتى جاۋگەرشىلىك زامانداردا قازاق باتىرلارىنىڭ ەڭ مىقتىسى تۋۇستار دەپ اتالعان. سوندىقتان تۋدى اسقاقتاتۋ – قازاق حالقىنىڭ قانىندا بار قاسيەت.
قازاقتا ەرجۇرەك باتىرلار از بولعان با؟ سولاردىڭ ءبىرى كەشەگى كەڭەس داۋىرىندە كومپارتيانىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى ن.حرۋششەۆكە قاسقايىپ قارسى تۇرىپ, قازاق جەرىن ساقتاپ قالعان باتىل ۇلدىڭ ءبىرى – جۇمابەك تاشەنوۆ. وسى اردا ازاماتتىڭ ەسىمىن ۇلت جادىندا ماڭگى قالدىرۋ جولىندا تەر توگىپ كەلە جاتقان قاريا ۇلى قايراتكەردىڭ سۇيەگى جەرلەنگەن شىمكەنتتىڭ كورنەكتى اۋماعىنان ەڭسەلى ءبىر ەسكەرتكىش تۇرعىزىلسا دەگەن ارمانىن دا ءسوز بارىسىندا جاسىرماي ايتىپ قالدى.
قوعام قايراتكەرى تالاي جىل مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ ءتۇرلى ساتىسىندا تەر توككەن ەڭبەك ارداگەرى, وڭتۇستىك ولكەسىنە تانىمال ازامات دوسىباي شەرىمقۇلوۆ تا رامىزدەر كۇنى مەرەكەسىنە وراي ءبىراۋىز تىلەگىن ءبىلدىردى.
«مەرەكەنىڭ وتە جوعارى دەڭگەيدە ءوتىپ جاتقانىن بايقاپ وتىرمىز. مۇنداي سالتاناتتى ءىس-شارالار ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىندە ۇيىمداستىرىلىپ جاتقانى جاسىرىن ەمەس. مەملەكەتتىك رامىزدەر دەگەنىمىز – ەلىمىزدىڭ نىشانى, سيمۆولى. ءار ەلدىڭ ءوزىنىڭ دەربەس بىرەگەيلىگىن بىلدىرەتىن بەلگىسى بار. وسىنداي رامىزدەرىمىزدىڭ بولعانىنا قۇدايعا مىڭ دا ءبىر تاۋبە دەيمىز. رامىزدەردى قۇرمەتتەۋ – حالىقتى, وتاندى قادىرلەۋ دەگەن ءسوز. سوندىقتان بۇل كۇننىڭ تاعىلىمى مەن مازمۇنىنا ۇلكەن ءمان بەرىلىپ, جىلدا اۋقىمدى ءىس-شارالارمەن اتاپ ءوتىپ كەلەمىز. اسىرەسە بۇل مەرەكە جاستارىمىزعا وتە قاجەت. حالقىمىز كوك بايراقتىڭ استىندا بەيبىت ءومىر ءسۇرسىن, جاستار باقىتتى بولسىن. 1991 جىلى كەڭەس وكىمەتى تاراپ, ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العاندا مەن جوعارعى كەڭەستىڭ دەپۋتاتى ەدىم. سول كەزدە ءوزىمىزدىڭ دەربەس ءانۇران, تۋ, ەلتاڭبامىز بولۋى ايقىن ەدى. وسى رامىزدەردى قابىلداعان ۋاقىتتا مەن سول تاريحي ءساتتىڭ كۋاسى بولدىم, ۇلكەن وزگەرىستەردىڭ باسى-قاسىندا ءجۇردىم. قازاقتىڭ نەبىر شىعارماشىل ازاماتتارى رامىزدەردى بەكىتۋگە اتسالىستى. سودان بەرى وتىز جىلدان استام ۋاقىت ءوتىپ كەتىپتى. مىنە, سول ارالىقتان بەرى ءوزىمىزدىڭ ءتول رامىزدەرىمىزبەن بىرگە ءومىر ءسۇرىپ كەلەمىز», دەدى اعامىز.
سونداي-اق ەڭبەك ارداگەرى مەملەكەتتىك تۋدى قولدانۋ اياسىنا قاتىستى ەرەجەگە ءبىراز وزگەرىس ەنگەنىن دە اتاپ ءوتتى. ماسەلەن, جاڭا تالاپقا ساي كوك تۋىمىزدى پايدالانۋ اياسى دا كەڭي تۇسكەن. ەندى بۇرىنعىداي تۋىمىز تەك مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ ماڭدايشاسىندا عانا جەلبىرەمەي, باسقا دا جەرلەردە الىپ جۇرۋگە رۇقسات ەتىلدى. تۇركيادا وسى ءۇردىس كەڭ تاراعان. ءتىپتى باۋىرلاس اعايىننىڭ ءاربىر ءۇيىنىڭ بۇرىشىنان قىزىل تۋلارىنىڭ ءىلىنىپ تۇرعانىن بايقاۋعا بولادى. قوعام قايراتكەرىنىڭ پىكىرىنشە, بۇل مەملەكەتتىك ءرامىزدىڭ قادىرىن كەمسىتپەيدى, قايتا وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ پاتريوتتىق رۋحتا تاربيەلەنۋىنە ۇلكەن جول اشادى.
شىمكەنت