سانانى سەرگىتەر ستارتاپتار

«BilimBer» ءبىلىم بەرەدى

2021 جىلى ەراسىل وسپانوۆ پەن بوتا مۇسا «BilimBer» ستارتاپىن ىسكە قوستى. بۇل – ماتەماتيكا, بيولوگيا جانە قازاقستان تاريحىنان ۇبت سىناقتارىنا دا­­يىنداپ, تەست تاپسىرۋعا مۇم­كىن­دىك بەرەتىن پلاتفورما. ارادا كوپ ۋاقىت وتپەي, پاندەر قاتارى كەڭەيىپ, قوسىمشا فۋنكتسيالار دا پايدا بولدى. پىكىر قالدىرۋ مۇمكىندىگى, سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەۋ, تانىمال «Kahoot» وقۋ ستي­لىندەگى زياتكەرلىك تۋرنير قو­­سىلدى. بۇگىندە ءموبيلدى قو­سىم­شا «Play Market» پەن «App Store» دۇكەندەرىندە 500 مىڭ رەت جۇكتەلىپ, حالىق ريزا­شى­لى­عىن الىپ وتىر. جاقىندا عانا قوسىمشادا مەكتەپ وقۋشى­لا­رىنا ارنالعان اعىلشىن ءتىلىن ۇي­رەنۋدىڭ ويىن ەلەمەنتتەرى مەن «Clubhouse» فيشكالارى بار كۋرس اشىلدى.

– العاشقى وي ءبىز ۋنيۆەرسيتەتتە وقىپ جۇرگەندە كەلگەن ەدى. ال كوروناۆيرۋس پاندەمياسى باستالعان كەزدە ەسكى يدەياعا بىردەن ورالدىق. سەبەبى تەستىلەۋدەن ونلاين ءوتۋ ول كەزەڭدە وزەكتى ەدى. اۋەلى ءموبيلدى قوسىمشانىڭ العاشقى MVP-ءىن جازدىق. وعان 3 ءپان بويىنشا 1,5 مىڭ سۇراق قوستىق, ولار ازدى-كوپتى سوڭعى ۇبت تەستىلەرى جاريالانعان سايتتاردان تابىلدى. سودان كەيىن «BilimBer»-ءدى «Play Market» پەن «App Store»-عا جۇكتەدىك. ءبىرىنشى ايدا 7 مىڭ جۇكتەلىم الدىق, – دەيدى ەراسىل.

باعدارلاماشىلار باسىندا جوباعا ءوز اقشاسىن قۇيعان. «BilimBer»-گە جالپى سوماسى 15 مىڭ دوللار كەتىپتى. كەيىن ينۆەستور تارتاتىن بولىپ شەشكەن. ول كەز­دە مەكتەپ وقۋشىلارى تەستىلەر مەن باسقا دا فۋنكتسيالاردى تەگىن پايدالانىپتى. قانشاما ەڭبەك پەن ىزدەنىستەن كەيىن سينگاپۋرلىق بيزنەس-پەرىشتەدەن جوباعا 50 مىڭ دوللار ينۆەستيتسيا تارتقان.

– ءبىزدى پرەزيدەنت الدىندا سويلەۋگە اقورداعا شاقىردى. جوبانى تانىستىرىپ بولعاننان كەيىن مەملەكەت باسشىسى ماعان جاقىنداپ, «يدەياڭ جاقسى ەكەن» دەدى. ساتتىلىك تىلەدى. پرەزيدەنتتىك گرانت العاندا ءبىز ءۇشىن ماڭىزدىسى اقشا ەمەس, بەدەل ەدى. ودان كەيىن شىنىمەن دە وقۋشىلارعا پايدالى بولعىمىز كەلدى. مىسالى, 9-سىنىپ وقۋشىسى كەشكە فيزيكادان تەست شەشىپ وتىرىپ, قينالدى دەلىك. اتا-اناسى كومەكتەسە المايدى, مۇعالىمگە جازايىن دەسە, كەش بولىپ قالدى. ال عالامتوردا تەك جالپى اقپارات بار. ءبىز وقۋ­شىنى چاتتا سۇراق قويۋعا شا­قىرامىز, مۇعالىم 5 مينۋت ىشىندە وعان ونلاين رەجىمدە حات الماسۋ نەمەسە بەينەقوڭىراۋ ارقىلى كومەكتەسەدى. بۇل فۋنكتسيانى ماتەماتيكا, فيزيكا, حيميا, بيو­لوگيا, تاريح جانە اعىلشىن ءتىلى بويىنشا ىسكە قوستىق, – دەپ ءتۇسىندىردى بوتا.

ەراسىل مەن بوتا اتا-انا­لار­­­دى الاڭداتاتىن باس­تى ما­سە­لەنى شەشكەن. ءبىزدى وسى قى­زىقتىردى. ماسەلەن, قان­شا­ما وقۋشى اعىلشىن ءتىلىن ۇيرە­تەتىن كۋرستارعا قاتىسىپ, ءبىر­تالاي اقشا جۇمساپ جاتىر. با­لالارعا ارنالعان كۋرستاردىڭ كوپشىلىگىنىڭ باستى ماسەلەسى – ەرەسەكتەردىڭ اقشا تولەيتىنى, بىراق پايداسى بار-جوعىن بىل­مەيتىنى ەمەس پە؟ اتا-انا كوبى­نە بالالارىنان ۇلگەرىمى تۋرالى سۇراعاندا, ولار ء«بارى جاقسى» دەيدى. شىن مانىسىندە نە بولىپ جاتقانى بەيمالىم. مىنە, قوسىمشا ارقىلى بۇل ماسەلە دە شەشىمىن تاپقان. كۋراتورلا­رى ولاردىڭ ۇلگەرىمىن باقىلاپ, اتا-اناسىنا ەسەپ بەرەدى. ەگەر بالا ءبىر-ەكى كۇن پلاتفورماعا كىر­مەسە, دابىل قاعىلادى. ودان بو­لەك, ادىسكەرلەرمەن بىر­لەسە وتى­رىپ, قازاق تىلىندەگى وقۋ باع­دارلامالارىن دا قۇراس­تىر­عان. وعان بەينەلەر مەن ءۇش دەڭگەي­دەگى beginner, elementary, interme­dia­te تەستىلەرى كىرەدى. ۇدەرىس ويىن رەتىندە قابىلدانۋى ءۇشىن بار­لىق گەيميفيكاتسيا ەلەمەنت­تەرى نازارعا الىنعان.

– ءبىز الدىمەن ەلىمىزدە بەلگى­لى ءبىر ناتيجەگە قول جەتكىزگى­مىز كەلەدى. وسىعان جەتسەك, ءارى قاراي جىلجيمىز. ەڭ الدىمەن وزبەكستان مەن قىرعىزستاندى قاراستىرىپ جاتىرمىز. وڭتۇس­تىك-شىعىس ازياعا دا شىققى­مىز كەلەدى. مىسالى, يندونە­­زيا مەن مالايزيادا اعىلشىن ءتىلىن ۇيرەنۋگە سۇرانىس بار. دەگەن­­مەن بىزدەگىدەي ءموبيلدى قوسىم­شا­لار جوق. بۇگىندە جوباعا بار­­لى­عى 300 مىڭ دوللار ينۆەستي­­­تسيا تارتتىق. جاقىندا گرۋزيادا اكسەلەراتوردان وتكەن «500 Glo­bal» امەريكالىق ۆەنچۋرلىق قو­رى, سونىمەن قاتار قازاقستان, سين­گاپۋر, ءۇندىستاننىڭ بيز­نەس-پەرىشتەلەرى ينۆەستور بول­دى. بىزگە جاڭا نارىقتار­عا شى­عۋعا كومەكتەسەتىن سەرىكتەس­تەر جەت­كىلىكتى. قا­زىرگى ۋاقىتتا جوبا 3 ميلليون دول­لار­عا باعالانىپ وتىر, – دەپ ناتي­جە­لەرىن ايتتى ە.وسپانوۆ.

ماتەماتيكا مايتالمانى

«Qalan.kz» – ماتەماتيكانى قا­زاق, ورىس تىلدەرىندە وقى­تاتىن ونلاين پلاتفورما. مۇن­دا مەكتەپ وقۋشىلارى ەسەپتەر­دى مەنتوردىڭ جانە جاساندى ينتەللەكت نەگىزىندەگى چات-بوت كومە­گىمەن شەشەدى. تاپسىرمانى ءسات­تى ورىنداعانى ءۇشىن وقۋشىلار اقشالاي سىيلىق الادى. جوبا­نى قازىر بىرنەشە ەلدە 600 مىڭ­نان استام ادام قولدانادى. ونى قۇراستىرعان – مەكتەپ مۇعالىمى اسقار بولات پەن باعدارلاماشى قۋانىش نابيەۆ.

– مەكتەپكە جۇمىسقا بار­عان كەزدە وقۋشىلاردىڭ ۇنەمى ءبىر-بىرىنەن كوشىرىپ جۇرەتىنىن كوردىم. بالالاردىڭ كوپشىلىگى ءپاندى تۇسىنبەيدى. ال مۇعالىمدەر ءار بالانىڭ ماتەريالدى قان­شا­لىقتى مەڭگەرگەنىنە ءمان بەرمەي, جوسپارمەن جۇمىسىن جالعاستىرادى. سىنىپتاعى 3-4 ادام تاقىرىپتى جاقسى مەڭ­گە­رەدى. قالعانى كوشىرەدى. ال ۇبت تاپ­سىرۋعا ءبىر جىل قالعاندا ولار رەپەتيتور جالداپ, 5-سىنىپتان باستاپ بۇكىل وقۋ باعدارلاماسىن «قۋىپ جەتۋگە» تىرىسادى. كوبى ءساتسىز. وكىنىشكە قاراي, ماسەلە جۇيەدە بولىپ تۇر, – دەيدى اسقار.

ولار ماتەماتيكانى وقىتۋ­دىڭ بىرەگەي ادىستەمەسىن دايىن­داپ, ونى جەتىلدىرە تۇسكەن. جو­با­نى دايىنداۋعا ءۇش جىل ۋاقىت كەتىپتى. بارلىق ەسەپتى وز­دەرى جاساعان. اۋەلدە «Qalan.kz» الەۋ­مەتتىك ستارتاپ رەتىندە ىسكە قوسىلعان. كوپ ۇزاماي اسقار­­دىڭ ۋنيۆەرسيتەتتەگى دوسى قۋا­نىش نابيەۆ جوباعا قوسى­لىپ, باعدارلامالاۋ جاعىن قولعا الدى. سولاي 2018 جىلدىڭ كۇزىن­دە پلاتفورما يدەياسى پايدا بولىپ, نەگىزى قالانا باستادى. وقۋشى­لار پلاتفورماعا تىركەلمەس بۇرىن ءوز ءبىلىم دەڭگەيىن انىقتاۋ ءۇشىن مىندەتتى تۇردە دياگنوستيكا­دان وتەدى. ءارى قاراي جۇيە وقۋشى­نىڭ قابىلەتى مەن ەسەپتەردى شە­شۋ جىلدامدىعىن ەسكەرىپ, تاپسىرمالاردى اۆتوماتتى تۇردە تاڭدايدى.

– وقۋشىلار اراسىنداعى جۇيەلى ولقىلىقتاردى قالاي جويۋعا بولاتىنىن ويلاي باستادىم. ويتكەنى بالالار ءار ساباق­تى 100 پايىز تۇسىنسە ەكەن دەپ ارماندايتىنمىن. پەداگوگي­كا­عا قاتىستى كىتاپتاردى وقىپ, مامان­داردان كەڭەس الىپ, ءتۇرلى ءادىس-تاسىلدەردى قاراستىرا باستا­دىم. ماقساتىم بالاعا تاقىرىپتى ­تەز تۇسىنۋگە كومەكتەسەتىن جۇيە قۇرۋ بولدى. اباي قۇنانباي ۇلى­­نىڭ ولەڭىندەگى «سەن دە ءبىر كىر­پىش دۇ­نيەگە, كەتىگىن تاپ تا, بار قالان» دەگەن جولعا نازار اۋداردىم. ماعان بۇل جەردە «قالان» دەگەن ءسوزدىڭ ماعىناسى ۇنادى. جال­پى, ماتەماتيكادا مىقتى ىر­گە­­تاس قۇرۋ ماڭىزدى. ءبىزدىڭ ونلاين ترەناجەرىمىزدىڭ ماقساتى – وقۋ­شىعا ماتەماتيكانىڭ نە­گىزىن قالاۋ, – دەپ نيەتىن ءبىلدىر­دى اسقار.

قوسىمشادا باقىلاۋ ۇشجاق­تى جۇرەدى: مۇعالىم, وقۋشى, اتا-انا. قاتەسى بولسا نەمەسە قوسىمشا ەسەپتەرى شەشىلمەگەن بولسا, تاپسىرمالاردى ورىنداماي ءوتىپ كەتۋ مۇمكىن ەمەس. كۇندەلىكتى ەسەپتى شەشكەن وقۋشىعا «كەشبەك» وپتسياسى ارقىلى اقشالاي سىيلىق بەرىلەدى. مىسالى, قۇرىلعالى بەرى تاپسىرمانى تىڭعىلىقتى ورىنداعان وقۋشىلار جالپى سوماسى 470 ميلليون تەڭگەگە جۋىق كەشبەك الىپ, تابىس تاپقان.  تاڭعالارلىق دۇ­نيە. ال قولدانۋشىلارىنىڭ كۇندەلىكتى ءۇي تاپسىرماسىن ورىنداۋ كورسەتكىشى – 92 پايىز. وقىتۋ جۇيەسى قاراپايىم­­نان كۇردەلىگە دەيىن سان الۋان ­تاپسىرمادان, العان ءبىلىمدى,­­ ما­تە­ريال­دى بەكىتۋدەن تۇرادى.

– پلاتفورماعا جاساندى ين­تەللەكت نەگىزىندەگى چات-بوت, اۋديوبايلانىس پەن ونلاين تاق­تانى قوستىق. ولار بالا مەن مۇعالىمنىڭ ونلاين قا­رىم-قا­تى­ناسىنا قاجەت. بوت مۇعا­لىم­دەرگە حابارلامالاردىڭ 43 پايى­زى اۆتوماتتى تۇردە جاۋاپ بەرۋگە كومەكتەسەدى. بۇل – ءبىزدىڭ كومان­دانىڭ جەكە جاساقتاما­سى. ايتپاقشى, ول قازاقشا تۇسىنە­دى. ءبىز چاتقا جاۋاپ بەرۋ قىزمە­تىن, قوڭىراۋلاردى وڭدەۋدى, وقى­تۋدى جەكەلەندىرۋدى ودان ءارى اۆتوماتتاندىرۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. وسىلايشا, AI ءار­بىر وقۋشىنىڭ ءالسىز تۇسىن ءتۇ­سىنىپ, جەكە دايىندىق تاپسىر­مالا­رىن جاسايدى. بۇل وقۋشىلاردى كوبىرەك قامتۋعا جانە قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا مۇم­كىندىك بەرەدى, – دەيدى قۋانىش.

جاناشىر جاستار قازىر ءار­تۇرلى نارىقتى زەرتتەۋمەن, كاسى­بي ماماندار تارتۋمەن, جاڭا ءونىم ازىرلەۋمەن اينالىسىپ جا­تىر. ولار پلاتفورماعا قو­سىمشا «اعىلشىن ءتىلىن» وقىتۋ فۋنكتسياسىن قوسۋدى جوسپارلاپ وتىر.ء «ال-ءجابىردىڭ اتاسى» اتتى جۋرنال شىعارىپ, عىلىم-ءبىلىمدى ناسيحاتتاۋعا ۇلەس قوسۋدا. 2023 جىلى «Qalan.kz» ورىس جانە وزبەك تىلدەرىنە اۋدارىلىپ, رەسەي مەن وزبەكستان نارىعىنا شىقتى. بيىل قىرعىزستان جانە اراب تۇبەگى ەلدەرىن باعىندىر­عىسى كەلەدى.

شەتەلگە وقۋعا تۇسىرەدى

لاۋرا ۆايگوروۆا نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنە ءتۇسىپ, ەكى مارتە ستۋدەنتتىك الماسۋ باعدارلاما­سى­مەن اقش-قا وقۋعا بارىپ كەلدى. ءسويتىپ ءجۇرىپ باسقالار­عا شەتەلگە وقۋعا تۇسۋگە كومەك­تەس­تى. كەيىن بۇل ءىسى دامىپ, 2021 جىلى شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورىن­­­دارىنا تۇسۋگە دايارلاي­تىن ون­لاين-الاڭ «Smartestprep» پلات­فور­ماسىن ىسكە قوستى.

– ۋنيۆەرسيتەت تاڭداۋ جۇيە­سىن قۇرىپ, باسقا ەلدەردىڭ وقۋ ورىندارىنىڭ ەمتيحا­نىنا دا­­يىندالۋ ءۇشىن وقۋ كۋرس­تا­رىن جاسايتىن بولىپ شەش­تىك. ولار: SAT (اقش-تىڭ جو­عارى وقۋ ورىندارىنا ءتۇسۋ ءۇشىن ستان­دارتتالعان تەست), IELTS (اعىل­شىن ءتىلىن مەڭگەرۋ سى­نا­عى) جانە NUET (نازارباەۆ ۋني­ۆەر­­سيتەتىنىڭ ما­تەماتيكا جانە سىني ويلاۋدان ­ەمتيحانى). سونداي-اق ەۋروپا, ازيا نە­مەسە ايۆي (پليۋشش) لي­گاسى وقۋ ورىندارى سياقتى ءار­تۇر­لى ايماق­تاعى ۋنيۆەرسي­تەت­تەر­دىڭ ەرەكشەلىكتەرىنە قاراي مو­تي­ۆاتسيالىق ەسسەنى دۇرىس جازۋ دا بار. ءبىز ۋنيۆەرسيتەت دە­­رەكتەرىن پايدالانىپ, ۇمىت­كەر­دىڭ بەلگىلى ءبىر ۋنيۆەرسيتەتكە ءتۇسۋ مۇمكىندىگىن باعالاي الاتىن ML الگوريتمىن جاسادىق. سودان كەيىن جۇيە مۇمكىندىكتى قالاي جوعارىلاتۋعا بولاتىنىن كورسەتەدى. مىسالى, سىزگە IELTS بالىڭىزدى جاقسارتۋ كەرەك نەمەسە ۇسىنىس حاتىڭىزبەن جۇمىس ىستەۋ قاجەت دەگەن كەڭەس بەرىپ, جول كورسەتەدى, – دەيدى لاۋرا.

بۇعان قوسا جۇيە تالاپكەرگە ونىڭ قاجەتتىلىگىنە سايكەس كەلە­تىن وقۋ ورىندارىن ۇسىنادى. ولار­دى 3 سانات بويىنشا تاڭداي­دى: Dream, Target جانە Safety. ءبىرىنشىسى – ءسىز قالاعان نۇسقا, بىراق مۇمكىندىكتەر سونشالىقتى كوپ ەمەس. ەكىنشىسى – ستۋدەنتتىڭ بەيىنى مەن دايىندىق دەڭگەيىنە سايكەس كەلەتىن ۇتىمدى نۇسقا. ءۇشىنشىسى – ادام ەش قيىندىقسىز گرانت الا الاتىن نەمەسە شاكىرتاقى الاتىن سەنىمدى نۇسقا. شاكىرتاقى بەرەتىن 5 مىڭعا جۋىق ۋنيۆەرسيتەت جانە ءتۇرلى باعدارلاما بار. بارلىعى – ەۋروپادان. اسىرەسە گەرمانيا, يتاليا جانە نيدەرلاند وقۋ ورىندارى سۇرانىسقا يە, ولار ستۋدەنتتەرگە جاقسى شاكىرتاقى مەن گرانتتار بەرۋگە دايىن. ازيا­دان وڭتۇستىك كورەيا, سين­گا­پۋر, گونكونگ, مالايزيا, ين­دو­نە­زيا, قىتاي ەلدەرى بار. ءۇندىستان­نان دا بىرنەشە ۋني­ۆەرسيتەت تىزىم­دە تۇر. ءتىپتى اۋستراليا, كانا­دا, اقش-پەن جۇمىس ىستەيدى. وعان قوسا, نازار­باەۆ ۋنيۆەرسي­تەتى نەمەسە باكۋ­دەگى حازار ۋني­ۆەر­سيتەتى سياق­تى ايماقتاعى جە­تەك­شى ۋنيۆەر­سيتەتتەرگە تۇسۋگە كومەكتەسەدى.

– باستاپقىدا اقپاراتتى عا­لامتوردان جيناپ وتىردىق, بىراق كوبىنە ەسكىرىپ كەتكەن دەرەك بولاتىن. ونى بىرتىندەپ تەكسەرۋگە تۋرا كەلدى. مۇنىمەن بىرنەشە اي بويى 7-8 ادامنان تۇراتىن كوماندا اينالىستى. قازىر ءبىز تانىمال باعدارلامالارمەن دەرەكتەردى جاڭارتۋ ءۇشىن تۇ­راقتى تۇردە ۋنيۆەرسيتەتتەرگە حات جولداپ نەمەسە قوڭىراۋ شالىپ تۇرامىز. مۇنداي تەكسەرۋدى التى اي سايىن جاسايمىز. SAT, IELTS جانە باسقا تەستىلەرگە دا­يىندايتىن, موتيۆاتسيالىق ەس­سە­نى دۇرىس جازۋعا ۇيرەتەتىن تو­لىق باعدارلاما اقىلى. ايت­پاق­شى, ءبىز مۇنىڭ ءبارىن تەكسە­رە­تىن, ءالسىز تۇسىن جاقسارتۋعا ۇسىنىس بەرە الاتىن الگوريتم جاسادىق. تالاپكەرگە تالىم­گەر­لەر, ياعني ءتۇرلى شەتەلدىك ۋني­ۆەر­سيتەتتەردىڭ تۇلەكتەرى كومەك­تەسەدى. ولار سۇراقتارعا جاۋاپ تاۋىپ, كەڭەس بەرەدى. قولدانۋشى­لار پلاتفورمانىڭ قىزمەتىنە التى ايعا نەمەسە ءبىر جىلعا جازى­لا­دى, – دەيدى ستارتاپشى.

بۇل ستارتاپ جاستاردىڭ ساپالى ءبىلىم الۋى مەن وسۋىنە جول اشادى. مىسالى, اقش-تاعى Williams College-دە وقۋ قۇنى جى­لىنا 50 مىڭ دوللار. 4 جىلدا 200 مىڭ دوللار كەتەدى. نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىن الساق, 12 اي وقۋ قۇنى 25 مىڭ دوللار. وسى ستار­تاپتىڭ كومەگىمەن ۋنيۆەرسيتەتكە 10 ادام تۇسسە, ناتيجەسىندە 1 ملن دوللار ۇنەمدەلەدى. قازاق جاستارى تەگىن وقيدى. كەيىنگى 2 جىلدا دايىندالعان ستۋدەنتتەر­دىڭ شامامەن 87 پايىزى جار­تىلاي نەمەسە تولىق گرانت يەگەرى ­بولىپ, كەيبىرى شاكىرتاقى دا العان. بۇل – 4,5 مىڭ ادام. جوبا الداعى ۋاقىتتا RPI-روبوتتارى ارقى­لى قۇجات تاپسىرۋدى جوسپار­لاپ وتىر. مىسالى, ءسىز قۇجاتتار­­دى بىرنەشە ەلدىڭ ۋنيۆەرسيتە­تى­نە جىبەرگىڭىز كەلەدى دەلىك. اركىم­نىڭ ءوتىنىشى ءارتۇرلى, بىراق قاجەت دەرەكتەر بىردەي. سوندا بىرىڭ­عاي قۇجات تاپسىرۋ جۇيەسى جاسالىپ, وقۋعا تاپسىرۋ تىپتەن جەڭىلدەيدى.