جول جاۋاپكەرشىلىكتى جۇكتەيدى

ءىىم اكىمشىلىك پوليتسيا كومي­تە­تىنىڭ توراعاسى, پوليتسيا پولكوۆنيگى قايسار سۇلتانباەۆتىڭ ايتۋىنشا, زامان تالابىنا ساي ماگيسترالدىق جولداردىڭ سالىنۋى ەلدەگى جول قاۋىپسىزدىگىنە وڭ اسەرىن تيگىزىپ وتىر. ماسەلەن, 15 جىل بۇرىن ەلىمىزدىڭ جولدارىندا جىلىنا 4 مىڭنان استام ادام قايتىس بولاتىن. ال قازىر ءولىم-ءجىتىم سانى ەكى ەسەگە ازايعان.

– ماگيسترالدىق جولداردىڭ جەكەلەگەن ۋچاسكەلەرىندە ادام شىعىنى 6 ەسەگە دەيىن قىسقاردى. مىسالى, «استانا – ششۋچينسك» تاس جولىن قايتا جاڭارتىپ, جولاقتار سانىن 6-عا دەيىن كوبەيتىپ, سونداي-اق ءبولۋ جولا­عىن جاساعاننان كەيىن جول-كولىك وقي­عا­سىنداعى ءولىم-ءجىتىم سانى جىلىنا 75-تەن 12 ادامعا دەيىن تومەندەدى. «استانا – پاۆلودار – سەمەي», «استانا – قاراعاندى» باعىتتارى بويىنشا جاڭا اۆتوماگيسترالداردا دا اپات سانى ازايىپ وتىر. بۇل جۇمىستاردى جالعاستىرا بەرۋ كەرەك. الايدا قازىر 4 جانە ودان دا كوپ جولاقتى 1-ساناتتاعى جولدار تەك 2%-دى قۇرايدى. كوپشىلىگى ەسكى ستاندارتتار بويىنشا سالىنعان. ياعني ەكى جولاقتى, ەنى 7 مەتردەن اسپايدى. جولاقتار سانىن كەڭەيتە وتىرىپ, 6 مىڭ شاقىرىمنان استام جولدى قايتا جاڭارتۋ جانە ءبولۋ جولاعىن جاساۋ قاجەت, – دەدى ول.

جول-كولىك اپاتتارىنىڭ نەگىزگى سەبەبى – جولدار مەن ينفرا­قۇرى­لىم­نىڭ جاعدايى. ستاتيستيكا بو­يىن­شا ەلدى مەكەندەرگە جول-كولىك وقيعالارىنىڭ 84%-ى تيەسىلى. سونىڭ ىشىندە ادام شىعىنىنىڭ تورتتەن ءبىر بولىگىن جاياۋ جۇرگىنشىلەردى قاعىپ كەتۋ وقيعالارى قۇرايدى. باعدارشاممەن جابدىقتالماعان وتكەلدەردە اۋىر جول اپاتى 5 ەسە ءجيى بولادى. وسىعان وراي ەلىمىزدە قيىلىستارعا 600-دەن استام باعدارشام, 25 مىڭ جول بەلگىسىن ورناتۋ كۇن تارتىبىندە تۇر.

ق.سۇلتانباەۆ ءماجىلىس دەپۋتات­تا­رىنىڭ باستاماسى اياسىندا قالا سىرتىنداعى تراسسالاردىڭ كەي ۋچاسكەلەرىندە «ورتاشا جىل­دام­دىقتى» اسىرعانى ءۇشىن جاۋاپ­كەر­شى­لىكتى ەنگىزۋ جوسپارلانىپ جاتقانىن ايتتى. ويتكەنى جىلدامدىق رەجىمىن ساقتاماۋ دا كوپ اپاتتاردىڭ نەگىزگى سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى بولىپ وتىر.

– ءبىز «قازاۆتوجولمەن» بىرلەسىپ, «استانا – ششۋچينسك» اۆتوجولىندا كولىك­تەردىڭ ورتاشا جىلدامدىعىن ولشەدىك. رۇقسات ەتىلگەن جىلدامدىق مولشەرى ساعاتىنا 140 كم بولعانىنا قارا­ماستان, كولىكتەردىڭ ورتاشا جىل­دام­دىعى 151 كم/ساعاتتى قۇرايتىنىنا كوز جەتكىزدىك. تاۋ­لىگىنە كامەرالار 250-دەن استام وسىنداي دەرەكتى تىركەيدى. بۇكىل كولىكتەردىڭ 13 پايىزىنىڭ جىل­دامدىعى – 170-180 كم/ساع. 7%-ى جىل­دام­دىعىن 180 كم/ساع-تان اسىرىپ جۇرەدى, – دەدى ءىىم وكىلى.

كولىكتەردىڭ تەحنيكالىق ساپاسى دا جول ۇستىندەگى قاۋىپسىزدىككە تىكەلەي اسەر ەتەدى. وكىنىشكە قاراي, ەلىمىزدە الدەقاشان قوقىسقا لاقتىرىپ تاس­تاۋ­عا بولاتىن ەسكى كولىكتەر كوپ. ءىىم مالى­مەتىنە قاراعاندا, كەيىنگى جىلدارى ەلدەگى كولىك سانى كۇرت وسكەن, ناقتى ايتقاندا 2,5 ملن-نان 5,5 ملن-عا ءبىر-اق قار­عىعان. الايدا سونىڭ تەڭ جارتىسى – پايدالانىلعانىنا 20 جىلدان اسقان ەسكى-قۇسقى كولىكتەر. ال ولار زاما­ناۋي قاۋىپسىزدىك جۇيەلەرىمەن جاب­دىق­تالماعان جانە اقاۋلارى كوپ بولا­تىنى ءسوزسىز. ونىڭ ۇستىنە قازىر تەحني­كالىق بايقاۋدان ءوتۋ تەك «قاعاز جۇزىن­دە» ىسكە اساتىن بولىپ كەتكەن. بۇگىن­دە ءىىم وسى كەلەڭسىزدىكتىڭ الدىن الۋ ماق­سا­تىندا جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىر.

«تەحنيكالىق بايقاۋدى تەك قاعاز جۇزىندە جۇرگىزۋ ەلىمىزدىڭ جولدارىندا كوپتەگەن اۆتوكولىكتىڭ پايدالانىلعان گازدار بويىنشا تالاپتارعا, سونداي-اق قاۋىپسىزدىك تالاپتارىنا سايكەس كەلمەيتىنىنە اكەپ سوقتىردى, بۇل جول قوزعالىسى قاۋىپسىزدىگىنە قاتەر تۋدىرادى», دەپ اتاپ ءوتتى ق.سۇلتانباەۆ. ماسە­لەن, 2023 جىلى تەحنيكالىق اقاۋ سەبەبىنەن 18 جول-كولىك اپاتى تىركەل­گەن, وندا 7 ادام قازا تاۋىپ,­ 26 ادام جاراقات العان. «وسى باعىتتاعى باقى­لاۋدى كۇشەيتۋ ءۇشىن تەحنيكالىق باي­قاۋ وپەراتورلارى قىزمەتىنىڭ حابار­لاما جاساۋ تارتىبىنەن رۇقسات بەرۋ تارتىبىنە كوشۋ ءۇشىن زاڭناماعا وزگە­رىس­تەر ەنگىزىلىپ جاتىر», دەدى ءىىم وكىلى.

بۇدان وزگە دە جول-كولىك اپاتتارىنا سەبەپ بولىپ وتىرعان كەلەڭ­سىزدىكتەر از ەمەس. ءىىم دەرەك­تەرىنە قاراعاندا, وتكەن جىلى 8 مىڭعا جۋىق ماس جۇر­گىزۋشى ۇستالعان. جالعان ءنومىر تاعىپ جۇرگەن 100-دەن استام كولىك انىق­تا­لىپتى. جۇرگىزۋشى كۋالىگىنەن ايىرىلعان 700-گە جۋىق ادام كولىك ايداعان. بىلتىر جالپى سانى 7 مىڭ­نان استام ادام اكىمشىلىك قاماۋعا الىنىپ, ەرەجە بۇزعان 145 مىڭنان استام جاياۋ جۇرگىنشىگە ايىپپۇل سالىنعان.

جول قوزعالىسى قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋ ماقساتىندا تسيفرلىق قۇرىل­عى­لارعا كوپ كوڭىل ءبولىنىپ كەلەدى. ق.سۇل­تان­باەۆتىڭ مالىمەتىنشە, ەلى­مىز­دىڭ جولدارىندا 24 مىڭعا جۋىق اۆتوماتتى كامەرا ورناتىلىپتى. قازىر ولاردىڭ كومەگىمەن جول ەرەجەسىن بۇزۋ وقيعالارىنىڭ 50 پايىزى تىركەلەدى. ال استانا مەن شىمكەنتتە 70 پايىزعا دەيىن جەتىپ وتىر.

– ءبىز جول ەرەجەلەرىن ورەسكەل بۇزۋشى ازاماتتارمەن جۇمىس جۇر­گىزە­مىز. ول ءۇشىن ءتارتىپ ساقشىلارى «قور­عاۋ» باعدارلاماسىن قولدانادى. ول جالعان نومىرلەرى بار, ساقتان­دى­رۋسىز, ىزدەۋدە جۇرگەن نەمەسە جول ەرەجەلەرىن بۇزىپ, ايىپپۇل تولە­مەيتىن كولىكتەردى اۆتوماتتى تۇردە انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇعان دەيىن ءبىز بارلىق كولىكتى توقتاتىپ, قۇجاتتاردى تەكسەرۋىمىز قاجەت ەدى. ەندى جاڭا باعدارلاما كوشە كامەرالارىنىڭ دەرەكتە­رىن تالداي وتىرىپ, سول ماڭداعى پوليتسەيدىڭ پلانشەتىنە «قاۋىپتى» جۇرگىزۋشى جاقىن جەردە ەكەنى تۋرالى حابارلاما جىبەرەدى. وسىلايشا, پوليتسيا جول ەرەجەلەرىن ورەسكەل بۇزعاندارعا دەرەۋ دەن قويۋ شارالارىن قابىلدايدى, – دەدى ءىىم وكىلى.

ءباسپاسوز ءماسليحاتى بارىسىندا وقۋشىلاردىڭ جازعى دەمالىسى جاقىن­داپ قالۋىنا بايلانىستى جول­داعى بالالار قاۋىپسىزدىگى تۋرالى دا ايتىلدى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ءاربىر ءتورتىنشى جول-كولىك وقيعاسى بالالاردىڭ قاتىسۋىمەن بولادى ەكەن. اتاپ ايتقاندا, جىل باسىنان بەرى تىركەلگەن 6 مىڭ جول-كولىك اپاتىنىڭ 1,5 مىڭىندا بالالار زارداپ شەككەن. ونىڭ ىشىندە 51 بالا قايتىس بولعان. وسىعان بايلانىستى مۇنداي قايعىلى جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا 20-31 مامىر ارالىعىندا «ابايلاڭىز: بالالار!» رەسپۋبليكالىق اكتسياسى ءوتىپ جاتىر.

– اكتسيا اياسىندا مەكتەپتەر ما­ڭىنداعى جولدار مەن اۋماقتاردى زەرت­تەۋ, اتا-انالارمەن جانە مۇعا­­لىمدەرمەن جول قاۋىپسىزدىگى تاقى­رى­بىندا پروفيلاكتيكالىق ساباقتار مەن دارىستەر وتكىزۋ جوسپارلانعان. ايتا كەتۋ كەرەك, بالالاردىڭ جول­داعى قاۋىپسىزدىگى كوپ جاعدايدا اتا-انالارعا تىكەلەي بايلانىس­تى, ويتكەنى بالالار ەرەسەكتەردىڭ ءجۇرىس-تۇرىسىن قايتالايدى. سوندىقتان الدىمەن ءوزىمىز جول ەرەجەسىنە باعىنۋدى ۇيرەنۋىمىز كەرەك, سول ارقىلى ءوز بالالارىمىزعا دا دۇرىس ۇلگى كورسەتەمىز, – دەدى ق.سۇلتانباەۆ.