قوستاناي وبلىسىندا تابيعي اپات سالدارىنان باسپاناسىنان ايرىلعان تۇرعىندارعا جان-جاقتى كومەك كورسەتىلىپ جاتىر. ماسەلەن, 21 مامىردا 74 وتباسى وبلىس ورتالىعىندا جاڭا بوي كوتەرگەن تۇرعىن ءۇي كەشەنىنە قونىستاندى. جاڭا ۇيگە وبلىس اكىمى قۇمار اقساقالوۆ ارنايى بارىپ, تۇرعىنداردى قۇتتىقتاپ شىقتى.
باسپانالى بولعاندار سۋ تاسقىنىنا دەيىن قوستاناي, التىنسارين اۋداندارىندا تۇرىپ كەلگەن. جالپى, بۇگىنگە دەيىن ارنايى كوميسسيانىڭ ۇيعارىمىمەن باسپاناسى جوندەۋگە كەلمەيدى دەپ تانىلعان 475 وتباسىنىڭ 208-ءى جاڭا قونىسقا كوشتى. دەنى قالادان پاتەر الدى. مىسالى, قوستانايداعى ساۋلەتى ەرەكشە «كەرەمەت» تۇرعىن ءۇي كەشەنىندە 60 وتباسى تۇرىپ جاتىر. سونىڭ ءبىرى – التىنسارين اۋىلىنىڭ تۇرعىنى انجەليكا حولودكوۆا. ەكى بالانىڭ اناسى وبلىس ورتالىعىنداعى ساۋلەتى كەلىسكەن ءزاۋلىم ۇيدەن ەكى بولمەلى پاتەر العانىنا سەنە الار ەمەس.
«اسىرەسە, بالالارىمنىڭ قۋانىشىندا شەك جوق. ءۇيىمىزدى سۋ باسىپ قالعاندا جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرى مەملەكەت كومەكتەسەدى دەپ جۇباتقان. بالكىم, توبەسى ورتاسىنا تۇسكەن ەسكى ءۇيىمىزدى ءسۇرىپ تاستاپ, ورنىنا جاڭا ءۇي تۇرعىزىپ بەرەر دەپ ۇمىتتەنگەنبىز. بىراق قوستانايدىڭ تورىنەن مىناداي كەڭ پاتەر الامىز دەگەن وي ءۇش ۇيىقتاساق تۇسىمىزگە كىرمەپتى. وبلىس باسشىلىعىنا, مەملەكەت باسىنداعى ەل ازاماتتارىنا العىسىمىز شەكسىز!» دەيدى ا.حولودكوۆا.
وبلىس اكىمى قۇمار اقساقالوۆ كەشە عانا «كەرەمەتكە» كەلىپ قونىستانعان ىنتىقباەۆتار وتباسىنا باس سۇقتى. اكىمدى اۋلەتتىڭ ۇلكەندەرى قارسى الدى.
«مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا زارداپ شەككەندەردىڭ بارىنە جان-جاقتى كومەك كورسەتىلىپ جاتىر. مەملەكەت بار جاعدايدى جاساپ بەرىپ جاتقانىن وزدەرىڭىز دە سەزىنىپ جاتقان بولارسىزدار. شىعىندارىڭىز وتەلدى, الەۋمەتتىك تولەم الىپ جاتىرسىزدار. قازىر سۋ باسقان ۇيلەردىڭ جوندەۋگە كەلەتىندەرى قالپىنا كەلتىرىلىپ, جاڭا ۇيلەر سالىنىپ جاتىر. پرەزيدەنت كەلىپ, سىزدەرمەن كەزدەسكەندە «زارداپ شەككەن بارلىق ازاماتتارعا ءتيىستى كومەك بەرىلۋى كەرەك. بىردە-ءبىر ادام كومەكسىز قالماسىن» دەپ قاداپ تاپسىرعان ەدى. الاپات سۋ تاسقىنىنان كەيىن جالپى وبلىس بويىنشا 475 ءۇي جارامسىز دەپ تانىلعان. بۇگىنگە دەيىن 208 ءۇي ساتىپ الىندى. بۇل 43,7%-دى قۇرايدى. بۇل – جوندەۋگە كەلمەيتىن ۇيلەردىڭ ءدال جارتىسى. سوندىقتان بىرتىندەپ حالىقتى جاڭا قونىسقا ورنىقتىرىپ جاتىرمىز. وسى اپتادا تاعى بىرنەشە ءۇيدى ساتىپ الامىز. وسىلاي تەز ارادا, ارى كەتسە ءبىر ايدىڭ ىشىندە جاعدايسىز قالعان وتباسىلاردىڭ دەنى جاڭا ۇيلەرگە قونىستانادى», دەدى ايماق باسشىسى.
ىنتىقباەۆتار وتباسىنا بۇيىرعانى – ءۇش بولمەلى پاتەر. باستاپقىدا اۋىلدان ءۇي سالدىرتساق دەگەن جوسپارى بولعان ەكەن, كەيىن اقىلداسا كەلە قالاعا كوشكەندى ءجون كورگەن.
«باستاپقىدا اۋىلدى قيمادىق. سودان بالالار قايتا-قايتا «ماما, مەملەكەت بارىنە قالادان ءۇي بەرىپ جاتىر عوي. ودان دا قالاعا كوشەيىك, ءبىز دە ءبىر ءۇي الىپ قالايىق. ول جەردە جەدەل جاردەم, اۋرۋحانا, مەكتەپ, بالاباقشا قاسىمىزدا بولادى» دەي بەردى. سودان كوشسەك, كوشەيىك دەگەن شەشىمگە كەلدىك. جاڭا قونىسىمىز وتە ۇناپ وتىر. ساپالى, وزدەرىڭىز دە كورىپ وتىرسىزدار عوي, قانداي ادەمى ءۇي ەكەنىن», دەيدى قوستاناي قالاسىنىڭ تۇرعىنى كۇلباعىش ىنتىقباەۆا.
قوستاناي اۋدانىندا تاسقىننان زارداپ شەككەن تۇرعىنداردىڭ م ۇلىك شىعىنى وتەلىپ, الەۋمەتتىك كومەك تۇرىندە وتەماقى بەرىلدى. تولەمدەردىڭ جالپى سوماسى 191,3 ملن تەڭگە بولادى. قازىر قالپىنا كەلتىرۋگە بولاتىن ۇيلەر جوندەۋدەن ءوتىپ جاتىر, جوندەۋ جۇمىستارى وسى جىلدىڭ 15 ماۋسىمىنا دەيىن اياقتالۋعا ءتيىس.
تاياۋدا عانا «قازاقستان حالقىنا» قوعامدىق قورىنىڭ قاراجاتى ەسەبىنەن قوستاناي, امانگەلدى جانە جانگەلدين اۋداندارىندا 88 جەكە تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسى باستالدى. ماسەلەن, «BAZIS-A» كومپانياسى ارقالىق قالاسىندا 50 پاتەرلى تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزىپ جاتىر. بۇل ۇيگە ارقالىق قالاسىنىڭ, امانگەلدى جانە جانگەلدين اۋداندارىنىڭ تۇرعىندارى قونىستانادى.
جالپى, ارقالىق قالاسىنىڭ اۋماعىنداعى سۋ باسقان اۋىلداردا 87 ءۇي تۇرۋعا جارامسىز دەپ تانىلعان. بۇگىنگە دەيىن ارقالىقتا باسپاناسىز قالعان وتباسىلارعا ارنالعان 65 پاتەر ساتىپ الىندى. تەحنيكالىق ساراپتاما قورىتىندىسى بويىنشا, ەكىدىڭ اۋىلىندا 38 ءۇي تۇرۋعا جارامسىز دەپ تانىلعان. سونىڭ ءبىرى – ءمولدىر تىلەۋقابىلوۆانىڭ باسپاناسى. تاياۋدا ۇكىمەت قورى ەسەبىنەن جاڭا ۇيدەگى ءۇش بولمەلى پاتەرگە قونىستانعان التى بالانىڭ اناسى ءۇيسىز-كۇيسىز قالعاندا قاتتى كۇيزەلگەنىن ايتادى.
«كوپتىڭ كومەك-قولداۋىنىڭ ارقاسىندا ەسىمىزدى تەز جيىپ الدىق. ارقالىق قالاسىنان بالالارىمنىڭ بولاشاعى ءۇشىن جاڭا ۇيدەن ءۇش بولمەلى پاتەر الدىم. بالالارىم مەكتەپتە وقيدى. قاي جاعىنان بولسا دا, بارلىق كومەكتى الىپ جاتىرمىز. ازعانتاي مالىمىز سۋعا كەتىپ ەدى. ونىڭ ءوزىن مەملەكەت قارجىلاي قايتارىپ بەردى», دەيدى كوپبالالى انا.
بۇگىنگە دەيىن باسپاناسى جارامسىز دەپ تانىلعان 87 وتباسىنىڭ 65-ءى ارقالىقتان پاتەر الدى. ون جەتى وتباسى جاڭا سالىنىپ جاتقان كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيگە قونىستانباق. مۇنىڭ سىرتىندا قىستاقتاردا جاڭا جەكە ۇيلەر تۇرعىزىلادى.
«بەس قىستاقتا قۇرىلىس جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. ول بەس قىستاقتىڭ مەردىگەرى انىقتالىپ, سالىناتىن ورىندارى بەلگىلەندى. جاقىن ارادا قۇرىلىس جۇمىستارىن باستايدى. بۇعان قوسا سۋعا كەتكەن مالدار بويىنشا تولەمدەر تولەنىپ جاتىر. ارقالىقتا دۇنيە-م ۇلىك شىعىنى دا وتەلىپ جاتىر. وسى كۇنگە دەيىن 42 وتباسىنىڭ زاقىمدانعان تۇرمىستىق تەحنيكاسى مەن جيھازدارى ءۇشىن ءتيىستى تولەم جاسالدى», دەيدى ارقالىق قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ابزال ءتاشىموۆ.
امانگەلدى اۋدانىنىڭ امانگەلدى, امانتوعاي, اعاشتىكول, بايعابىل, ەسىر جانە قاراسۋ اۋىلدارىندا دا سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەن تۇرعىندارعا ارنالىپ, باسپانا سالىنا باستادى. بۇل وڭىرگە اۋليەكول اۋدانى مەن رۋدنىي قالاسى بىرلەسىپ, 27 ءۇي سالىپ بەرەدى. ونىڭ 18-ءى امانگەلدىنىڭ ءوز باسىندا, قالعانى ەسىر, اعاشتىكول, قاراسۋ, بايعابىل اۋىلدارىندا بوي كوتەرەدى.
«قۇرىلىس باستالىپ كەتتى. جەر ازىرلەۋ جۇمىستارىنىڭ ءبارى اياقتالدى. ءتورت ءۇيدىڭ ىرگەتاسى دايىن. قالعاندارىنا مونتاجداۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. قۇرىلىس ماتەريالدارى جەتكىلىكتى. ءبارى ۋاقتىلى كەلىپ تۇر», دەيدى امانگەلدى اۋداندىق قۇرىلىس ءبولىمىنىڭ باسشىسى نۇرلان قويشىعۇلوۆ.
جانگەلدين اۋدانىنا قاراستى ءتاۋىش جانە كولقامىس اۋىلدارىندا 41 تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسى قارقىندى ءجۇرىپ جاتىر. بۇل جۇمىستارعا 5 قۇرىلىس كومپانياسى جۇمىلدىرىلعان. سالىناتىن ءۇيدىڭ ورنى اۋىل تۇرعىندارىمەن الدىن الا كەلىسىلگەن. جول شالعاي بولعاندىقتان, بۇل وڭىردە تۇرعىزىلاتىن ءبىر ءۇيدىڭ قۇنى شامامەن 29,5 ملن تەڭگەگە بارادى. ءار ءۇيدىڭ اۋدانى – 80 شارشى مەتر. مۇنىڭ سىرتىندا, زارداپ شەككەن تۇرعىندار ءۇشىن قوستاناي قالاسىنىڭ قوناي شاعىن اۋدانىندا دا 15 ءۇي سالۋ جوسپارلانىپ وتىر. قازىر 8 ءۇيدىڭ ىرگەسى قالانىپ جاتىر.
جالپى, وڭىردە تابيعي اپات سالدارىنان جالعىز ۇيىنەن ايرىلعانداردى باسپانامەن قامتۋ ماسەلەسى ەكى ءتۇرلى جولمەن شەشىم تاۋىپ جاتقانىن ايتا كەتۋ كەرەك. قاي جولدى تاڭدايتىنىن تۇرعىنداردىڭ وزدەرى شەشەدى. كەيبىر تۇرعىندارعا مەملەكەت اۋىلدان ءۇي سالىپ بەرىپ, ال كەيبىر وتباسىلار ءوز قالاۋى بويىنشا قالاداعى دايىن پاتەرلەرگە قونىستانىپ جاتىر.
زالالدى باعالاۋ جونىندەگى كوميسسيانىڭ مالىمەتىنشە, الاپات تاسقىن كەزىندە سۋ استىندا قالعان 475 ءۇي جوندەۋگە كەلمەيدى. بۇگىنگە دەيىن 208 تۇرعىن جاڭا باسپانامەن قامتاماسىز ەتىلدى. بۇل زارداپ شەككەندەردىڭ 43,7%-ىن قۇرايدى. حالىق قونىستانىپ جاتقان پاتەرلەردىڭ ءبارى تۇرعىنداردىڭ ءوز مەنشىگىنە وتەدى.
تەحنيكالىق ساراپتامانىڭ قورىتىندىسىنا سايكەس, وبلىس بويىنشا سۋ باسقان 876 ءۇيدى قالپىنا كەلتىرۋگە بولادى. قازىر جوندەۋ جۇمىستارى قىزۋ ءجۇرىپ جاتىر. ول الداعى ماۋسىمنىڭ 15-ىنە دەيىن اياقتالۋعا ءتيىس.
قوستاناي وبلىسى