سەناتتىڭ كونستيتۋتسيالىق زاڭناما, سوت جۇيەسى جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى كوميتەتىنىڭ دەپۋتاتتارى «ەسىرتكى قۇرالدارىنىڭ, پسيحوتروپتىق زاتتار مەن پرەكۋرسورلاردىڭ تارالۋىنا قارسى ءىس-قيمىل سالاسىنداعى زاڭناما مەن قۇقىق قورعاۋ پراكتيكاسىنىڭ پروبلەمالىق ماسەلەلەرى» تاقىرىبىنا ارنالعان وتىرىس وتكىزدى.
كوميتەت توراعاسى نۇرلان بەكنازاروۆ ناشاقورلىق پروبلەماسى ەلىمىزدەگى قوعام دەنساۋلىعى مەن ۇلتتىڭ قاۋىپسىزدىگىنە ەلەۋلى قاتەر ءتوندىرىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. ەلىمىزدە ەسىرتكىنىڭ تارالۋى جاستاردىڭ دەنساۋلىعى مەن ار-وجدانىنا قاۋىپ توندىرەدى, بولاشاعىنا الاڭداتادى جانە قازاقستاندىق قوعامنىڭ الەۋمەتتىك تۇراقتىلىعىنا كۇمان تۋعىزادى.
«بۇگىنگى تاڭدا كوپتەگەن دامىعان مەملەكەتتە ەسىرتكىگە تاۋەلدى جانداردى وڭالتۋعا باعىتتالعان قۇقىقتىق, مەديتسينالىق, الەۋمەتتىك جانە وزگە دە قامتاماسىز ەتۋ جۇيەسى بار جانە سونىمەن قاتار ەسىرتكىگە قارسى كۇشتى ۇگىت-ناسيحات ناۋقانى جۇرگىزىلەدى. وكىنىشكە قاراي, ەلىمىزدە مۇنداي جۇيە ءتيىستى دەڭگەيدە ىسكە اسپاي وتىر. ەسىرتكىگە تاۋەلدىلەر سانىنىڭ وسە ءتۇسۋى جانە ەسىرتكىنىڭ اسەرىنەن جاسالعان قىلمىستار سانى كوبەيىپ بارا جاتقاندا مۇنداي جاعداي مەملەكەت پەن قوعام تاراپىنان شۇعىل شارا قابىلداۋدى تالاپ ەتەدى», دەدى ن.بەكنازاروۆ.
دوڭگەلەك ۇستەلگە قاتىسقان ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى, پوليتسيا گەنەرال-لەيتەنانتى مارات قوجاەۆ ەسىرتكى قىلمىسىنا قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى شارالار مەن ونىڭ قۇقىق قورعاۋ جانە ارناۋلى مەملەكەتتىك ورگاندار جۇمىسىنىڭ ناتيجەسىن جاقسارتۋعا ىقپال ەتىپ وتىرعانى تۋرالى ايتىپ بەردى. ماسەلەن, بيىلعى ءتورت ايدا ەسىرتكىمەن بايلانىستى قۇقىق بۇزۋشىلىقتارىن انىقتاۋ 7%-عا وسكەن.
ونىڭ ايتۋىنشا, ەلدەگى ەسىرتكى احۋالى ءۇش نەگىزگى فاكتورعا بايلانىستى. ولار – سينتەتيكالىق پرەپاراتتاردىڭ تارالۋى, وزىمىزدە وسەتىن كاننابيستىك شيكىزاتتىڭ بولۋى جانە «سولتۇستىك باعىت» بويىنشا اۋعان گەروينىنىڭ ترافيگى. سونىڭ ىشىندە 2015 جىلدان بەرى سينتەتيكالىق ەسىرتكى زاتتارىنىڭ تارالۋى قاتتى قارقىن العان. العاشقىدا ءبىزدىڭ زاڭنامامىز ونى قۇرىقتاۋعا قاۋقارلى بولماي, 2019 جىلى ەسىرتكى زاتتارىنىڭ ءتىزىمى زاڭ نەگىزىندە تولىقتىرىلعان.
«سول ءۇشىن ءتيىستى نورمالاردى جاساۋدىڭ ءوزى ءبىر جىلدان كوپ ۋاقىتتى الدى. بۇل كەزەڭدە نارىق باقىلانبايتىن جاڭا زاتتارمەن تولىعىپ جاتتى. ولاردىڭ قۇرىلىمى 1-2 مولەكۋلالاردى اۋىستىرۋ ارقىلى وزگەرەتىن. بۇل ەسىرتكى ساۋداگەرلەرىنىڭ زاڭدى اينالىپ وتۋلەرىنە مۇمكىندىك بەرىپ ءجۇردى. دەگەنمەن زاڭناماعا ەسىرتكى زاتتارىنىڭ «انالوگتەرى» جانە «ايىرباستاۋشىلارى» ۇعىمدارى ەنگىزىلگەننەن كەيىن بۇل كەلەڭسىزدىكتىڭ الدى الىندى», دەيدى م.قوجاەۆ.
قازىرگى كۇنى زاڭناماعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەردىڭ ارقاسىندا جاڭا سينتەتيكالىق ەسىرتكى زاتى پايدا بولسا, ونى تىزىمگە ەنگىزۋ 1 ايعا دەيىنگى ۋاقىتتى الادى. سونىڭ ارقاسىندا كەيىنگى 5 جىلدا تاركىلەنگەن «سينتەتيكالار» كولەمى جىلىنا 10 كگ-دان 1 تونناعا دەيىن ارتقان. مينيسترلىك وكىلىنىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە ەسىرتكى قىلمىسى تولىقتاي كيبەر-كەڭىستىككە كوشكەن. «كريپتو-ءامياندار», «مەسسەندجەرلەر» جانە باسقا دا يننوۆاتسيا تۇرلەرى بەلسەندى پايدالانىلادى. سوعان سايكەس ولارمەن كۇرەس تاسىلدەرى دە ۇنەمى جەتىلدىرىلىپ كەلەدى.
«وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, ەسىرتكى ساتۋشىلار اراسىندا ەڭ تانىمالى – «Telegram» مەسسەندجەرى. ولار ءبىر-ءبىرىن بىلمەيدى, ويتكەنى بارلىق بايلانىستار «بوتتار» ارقىلى جۇرەدى. مۇندا ءبىز «انتي-بوت» دەپ اتالاتىن پاراقشا قۇردىق. سول ارقىلى ينتەرنەت-دۇكەندەردى بۇعاتتايمىز», دەدى م. قوجاەۆ.
ىشكى ىستەر ورگاندارى ەسىرتكى بيزنەسى سالاسىنداعى 6 ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپتىڭ قىزمەتىنە توسقاۋىل قويىپ, 23 ەسىرتكى زەرتحاناسىن جويدى. ودان باسقا, جىل سايىن رەسپۋبليكا بويىنشا ناشاقورلىقتىڭ الدىن الۋ اياسىندا 9 مىڭنان استام پروفيلاكتيكالىق شارالار وتكىزىلەدى. وتباسىنداعى, الەۋمەتتىك احۋالى ناشار جانە ءومىرى قيىن جاعدايداعى بالالارعا, جاسوسپىرىمدەر مەن جاستارعا ەرەكشە نازار اۋدارىلادى, سونداي-اق سالاماتتى ءومىر سالتىن ناسيحاتتاۋ اياسىندا ماقساتتى تۇردە جۇمىس جۇرگىزىلەدى.
م.قوجاەۆ «سينتەتيكا» وندىرىسىنە بايلانىستى قاتەرلەردى ەسكەرە وتىرىپ, ەسىرتكى زەرتحانالارىن ۇيىمداستىرۋعا جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋدە تۇزەتۋلەر ازىرلەنگەنىن اتاپ ءوتتى. قازىرگى تاڭدا ونى ۇيىمداستىراتىن ادامدار 10 جىلدان 15 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسىنا كەسىلەدى. ال ءىىم ۇسىنعان وزگەرىستە 15 جىلدان 20 جىلعا دەيىن نەمەسە ءومىر بويىنا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسىن تاعايىنداۋ تۋرالى ايتىلىپ وتىر.
«قازىر قوعامدا ەسىرتكىنى «جاسىرىپ كەتۋشىلەرگە» قاتىستى جازانىڭ تىم قاتاڭدىعى تۋرالى ايتىلىپ كەلەدى. بۇل وسى سالاعا جاستار مەن جاسوسپىرىمدەردىڭ كوپتەپ كەلۋىنە بايلانىستى بولىپ وتىر. شىن مانىندە, كەيىنگى جىلدارى ەسىرتكى تاراتۋشىلاردىڭ «پورترەتى» ەداۋىر وزگەردى. ولاردىڭ باسىم بولىگىن كۇنكورىسى جاقسى وتباسىلاردان شىققان جاستار قۇرايدى. ولار ينتەرنەت-تەحنولوگيالاردى شەبەر قولدانادى. قۇقىقتىق ساۋاتى تومەن بولعاندىقتان جانە وڭاي ولجاعا كەنەلۋ ءۇشىن ەسىرتكى ساۋداگەرلەرىنىڭ قۇرىعىنا وڭاي ءتۇسىپ قالىپ جاتىر», دەدى پوليتسيا گەنەرال-لەيتەنانتى. قازىرگى تاڭدا وسىنداي قىلمىستارى ءۇشىن كامەلەت جاسىنا تولماعان 7 ءجاسوسپىرىم سوتتالعان. ولاردان بولەك, 20 ادامنىڭ ۇستىنەن قىلمىستىق ءىس ءجۇرىپ جاتىر.
وتىرىسقا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى, قارجى مونيتورينگى اگەنتتىگى, سوت اكىمشىلىگى, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى اكادەمياسى, عىلىمي قوعامداستىق, پارلامەنتاريزم ينستيتۋتىنىڭ وكىلدەرى, سونداي-اق ەلىمىز وڭىرلەرى ءماسليحاتتارىنىڭ دەپۋتاتتارى قاتىستى.