قوستاناي وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىندە تۇرعان قۇندى دۇنيەنىڭ ءبىرى – باياعىنىڭ بولىس-بيلەرى تاققان قالتالى قايىس كىسە بەلبەۋ. اتالعان كىسە 1928 جىلى بايلاردىڭ مۇلكىن تاركىلەۋ ناۋقانى كەزىندە قوستاناي وكرۋگىنىڭ سارىوي بولىسىن باسقارعان بەرمۇحامەد الدياروۆتىڭ ۇيىنەن الىنعان. كەيىن قوستاناي گۋبكومى ارقىلى مۋزەي قورىنا كەلىپ تۇسكەن.
«بەلبەۋ – قازاقتىڭ ۇلتتىق كيىمىنىڭ وتە ەرتەدەن كەلە جاتقان ءداستۇرلى قۇرامى, زەرگەرلىك ونەر تۋىندىسى. مۋزەي قورىندا تۇرعان كىسەنىڭ التىن جالاتىلعان 40 كۇمىس جاپسىرماسى بار. كىسە بەلبەۋگە قارۋ-جاراققا قاجەتتى جابدىقتاردى نەمەسە باسقا دا ۇساق-تۇيەك بۇيىمداردى سالۋعا ارنالعان قايىسباۋلى قالتالار ىلىنگەن. تىك ءتورتبۇرىش تۇرىندەگى قالتاشاعا 6 جاپسىرما بەكىتىلىپ, ۇزىن قايىسباۋدان تۇراتىن 8 ءساندى شاشاقپەن اشەكەيلەنگەن. كىسە بەلبەۋدىڭ وڭ جاق باسىنىڭ ۇشتىعى ىلگەك تۇرىندە كەلسە, سول جاق باسىندا ىلگەك ىلىنەتىن ەكى تەسىگى بار. قالتا 17 مەتالل جاپسىرمامەن ناقىشتالعان, ورتاسىندا اقىق قوندىرىلعان ۇلكەن جاپسىرماسى بار. اقىق – قازاق شەبەرلەرىنىڭ زەرگەرلىك ونەردە ءجيى قولداناتىن تاسى, ەجەلدەن دەنساۋلىق پەن بايلىقتىڭ بەلگىسى بولىپ سانالعان», دەيدى مۋزەيدىڭ عىلىمي حاتشىسى ءنازيما وتاشەۆا.
ءبىر قىزىعى, سانكت-پەتەربۋرگ كۋنستكامەراسىندا دا ءدال وسىعان ۇقسايتىن كىسە تۇر. بۇل بەلبەۋ دە سارىوي بولىسىنا تيەسىلى. ءبىرىنشىسى اتالعان بولىسقا قاراستى №10 اۋىلدان, ەكىنشىسى №4 اۋىلدان الىنعان. كۋنستكامەراداعى كىسە بەلبەۋدىڭ اراب قارپىمەن ورىلگەن «قادىرباي» دەگەن جازۋى بار. قادىرباي رۋلىق اتاۋ بولۋى مۇمكىن. ويتكەنى سارىوي بولىسىن مەكەندەگەن قارابالىق رۋىنىڭ ۇرپاقتارى قادىرباي, قارساق, قارتا, جانتىلەس, شۋماناق, تانابۇعا بولىپ ءبولىنىپ كەتەدى.
پەتەربوردا جاتقان اقىق كوزدى كىسە بەلبەۋ التىنمەن اپتالىپ, كۇمىسپەن كۇپتەلگەن. انىقتاماسىندا «ۇزىندىعى – 168 سم, ەنى – 3,5 سم. قالتاسىنىڭ بيىكتىگى – 22,5 سم. قىنىنىڭ ۇزىندىعى – 28,5 سم. بەلبەۋدىڭ تولىق سالماعى – 1543 گرامم. ەرلەر تاعاتىن بەلدىكتىڭ مەيلىنشە كونە ءتۇرى. جاسالعان ۋاقىتى – ءحVىىى عاسىردىڭ سوڭى, ءحىح عاسىردىڭ باسى. كىسە بەلبەۋ – اڭشى, قويشى, جاۋىنگەر قازاقتىڭ كيىمىندە بولاتىن مىندەتتى زاتتىڭ ءبىرى. كىسە بەلبەۋدىڭ وزگە بەلبەۋدەن ايىرماشىلىعى – ارنايى تەرىدەن تىگىلگەن قالتاسى بولادى. بۇل قالتاعا وتتىق, شاقپاق, قوسىمشا بىلتە, قارۋدىڭ مايى, وق-دارىگە ارنالعان ساۋىت, وقشانتاي سالىنعان» دەگەن جازۋ بار.
ءحىح عاسىردىڭ ورتاسىنا تامان كىسە بەلبەۋ قولدانىستان شىعىپ, دەكوراتيۆتىك ماڭىزعا عانا يە بولىپ قالادى. ياعني باي-باعلانداردىڭ كيىمىنە ءسان ۇستەپ تۇراتىن قىمبات دۇنيەنىڭ ءبىرى سانالعان. بىراق بولىس باسقارمالارى تاققان كىسە بەلبەۋدىڭ قالتاسى قۇجات, ءمور سالۋعا ىڭعايلى بولسا كەرەك.
پەتەربور مۋزەيىندەگى كىسە بەلبەۋدىڭ تۇسىنىكتەمەسىندە «جادىگەردى اكەپ تاپسىرۋشىنىڭ مالىمەتىنشە, بۇل بەلبەۋدى كەنەسارى حاننىڭ اعاسى تاققان» دەپ جازىلعان. سوندىقتان كونە جادىگەردىڭ سانجار سۇلتاندىكى بولۋى دا عاجاپ ەمەس.
قوستاناي وبلىسى