ەلىمىزدى قالاي ساقتاندىرامىز؟

«Freedom Insurance» باسقارما تور­اعاسى ازامات كەرىم­باەۆ­تىڭ ايتۋىنشا, ساقتاندىرۋ ءپوليسى سۋ تاس­قىنى نەمەسە جەر سىلكىنىسى سياق­­تى تاۋەكەلدەردى قامتى­مايدى. بۇل باعىت وتە قىم­بات. قايتا ساقتاندىرۋ باعدار­لامالارى بىرنەشە ءجۇز مىڭ, ءتىپتى ميلليونداعان دول­لار­­دان باستاپ 5 ميلليون, 25 ميل­ليون دوللار جانە باسقا دا تا­ۋەكەلدەردى وتەيدى. بىراق جىل­جىمايتىن مۇ­لىكتى ساق­تان­دىرۋ پوليس­تەرىنە سۇ­رانىس جوعارى ەمەس. جينال­عان اقشا قايتا ساقتان­­دىرۋ سىيلىقاقىسىن ساتىپ الۋعا جەتپەيدى. سول سەبەپتى, ساق­تان­دىرۋشىلار مۇنداي نىسانداردى جاپپاي ساقتاندىرمايدى.

ساراپشىلاردىڭ اي­تۋىنشا, تابيعي اپات بولعاندا مەملەكەتتىڭ كومەگىنە يەك ارتۋ – نارىق زاڭىنىڭ دامۋىن تەجەيتىن كونسەرۆاتيۆتى باعىت. دامىعان ەلدەردە تابيعي اپات كەزىندەگى شىعىن ساقتاندىرۋ كومپانيالارى ەسەبىنەن وتە­لە­دى. بۇل – ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سو­عىس كەزىنەن باستاپ قولعا الىن­عان, ابدەن جۇيەلەنگەن ءداستۇر.

ازىرگە شىعىن مەملەكەت ەسەبىنەن وتەلەدى دەگەن قۇرعاق اقپارات پايدا بولىپ جاتىر. مىسالى, «ەۋرازيا» ساقتاندىرۋ كومپانياسىنىڭ اپات شىعىنىن 6 ملرد تەڭگە دەگەن پايىمىنا تاۋەلسىز ساراپ­شىلار كۇمانمەن قا­رايدى. سۋ تاسقىنى كەزىندە تو­پان سۋدىڭ استىندا قالعان اۆتوجول, تەمىرجول, كوپىر, سۋ قويمالارىنىڭ قانشالىقتى جارامسىز بولىپ قالعانىن باعامداۋ وڭايعا سوقپايدى. بۇدان باسقا دا شىعىن تۇرلەرى جەتىپ-ارتىلادى. وسى تۇستا ء«بىز نەگە ساقتاندىرۋ قىزمەتى ارقىلى الەۋمەتتىك پروبلەمانى شەشە الاتىن ەلگە اينالا الماي وتىرمىز» دەگەن كوپتەن بەرى ايتىلىپ كەلە جاتقان سۇراق تاعى دا الدىمىزدان شىعادى.

قارجىگەر راسۋل رىس­مام­بەتوۆ­­تىڭ ايتۋىنشا, ساق­تان­دىرۋ سەگمەنتىندە ول­قىلىق كوپ.

ء«بىز ورتالىقتان شال­عاي ايماقتار عانا ەمەس, ءبىر الماتىنىڭ ءوزىن ساقتاندىرا الماي وتىرمىز. سەبەبى ەلدە ساقتاندىرۋ مادەنيەتى قالىپتاسقان جوق. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ مالىمەتى بويىنشا الماتىدا تۇرعىن ءۇي قورىنىڭ جالپى اۋدانى 52 ميلليون شارشى مەتر ەكەن. 1 شارشى مەتردىڭ ورتاشا باعاسى – 700 مىڭ تەڭگە. سوندا تەك باسپانانىڭ ءوزى 36 تريلليون تەڭگە تۇرادى دەگەن ءسوز. سالىستىرۋ ءۇشىن ايتساق, بۇكىل قازاقستاننىڭ 2024 جىلعا ارنالعان بيۋدجەتى 24 تريل­ليون تەڭگەنى قۇرايدى», دەيدى.

ونىڭ ايتۋىنشا, ءبىر پاكەت بويىنشا جەر سىلكىنىسى نەمەسە وزگە دە اپاتتاردان ساقتاندىراتىن ونىمدەردى ساتىپ الۋعا بولادى. ساقتاندىرۋ باعاسى ساقتاندىرۋعا كىرە­تىن تاۋەكەلدەر سانىمەن انىق­تالادى. وسى رەتتە ساراپ­شى ساقتاندىرۋ نارى­عىن­داعى ويىن ءتارتىبىن وزگەر­ت­­پەسەك, جاعدايدىڭ وزگەرمەي­تىنىن اشىق ايتىپ وتىر. ءىرى مەگا­پوليستەردەگى ءىرى نىسان­داردى عانا ساقتاندىرۋ­مەن اينالىساتىن كومپانيالار ءۇشىن ايماقتاعى ينف­را­قۇرى­لىمدار دا, اۋىلدىڭ مال-جانى دا تارتىمسىز.

ر.رىسمامبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, تاجىريبەسى بار كومپانيالاردىڭ مۇمكىن­دىگىن اۋىلدىڭ مۇمكىندىگىنە بەيىمدەۋ كەرەك دەگەن ءسوز ايتۋعا عانا وڭاي. ول ءۇشىن مەملەكەتتىڭ قولداۋى كەرەك.

ء«بىزدىڭ گەوگرافيالىق ەرەك­­شەلىگىمىزدە سۋ تاسقىنى ءتارىز­دى اپاتتاردىڭ باسىم كوپ­شى­لىگى سىرت ەلدەرگە بايلانىستى. وتكەن اپتادان بەرى رەسەي­دەگى تاسقىن سۋدىڭ قازاق­ستانداعى 5 وزەنگە تىكەلەي اعاتىنى ايتىلدى. سۋدان كەلەر قاۋىپ تەك رەسەي ەمەس, قىرعىزستان مەن وزبەكستان جاقتان دا سەيىلگەن جوق. بۇل جاعدايدىڭ مەملەكەتارالىق سيپات الىپ كەتكەنىن باي­قاتىپ تۇر. ەلىمىزدى مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك نەگىزدە عانا ەمەس, ساقتاندىرۋ كومپانيالارىنىڭ ارالاسۋىمەن ساقتاندىرا الامىز. سوندىقتان ۇكىمەت ساقتاندىرۋ كومپانيالارىنىڭ دا­مى­عان ەلدەردىڭ كومپانيا­لارى­مەن ينتەگراتسيالانۋى­نا مۇمكىندىك بەرىپ, ساقتاندىرۋ تولەمدەرىنە سۋبسيديا جاساپ, جالپىعا بىردەي ساقتاندىرۋ تولەمدەرىن ەنگىزۋ قاجەت. سول كەزدە عانا اۋىل­داعى اعايىن مال-جانى مەن قورا-قوپسىسىنا, اكىمى ينف­را­قۇ­رىمى مەن سۋ قويما­لارى­نىڭ جاعدايىنا الاڭدا­ماي­دى», دەيدى ساراپشى.