اقىن, كوسەمسوزشى, اۋدارماشى, زەرتتەۋشى, ءرامىزتانۋشى مارقۇم ەربول شايمەردەن ۇلىنىڭ جەتپىس جىلدىق بەلەسىندە ەلەۋلى ەڭبەگىن ەسكە الۋدى پارىز سانايمىز.
قامشىنىڭ سابىنداي قىسقا عۇمىرىندا ەل اعالارىمەن ەمەن-جارقىن ارالاس-قۇرالاس ءجۇرىپ, ەلدىڭ ەرتەڭىنە بايلانىستى تاعدىرشەشتى ماسەلەلەردى بىرىگىپ اقىلداسىپ, ونىڭ جۇزەگە اسۋىنا بويىنداعى قايرات-جىگەرىن اياماي, ىلعي الدىڭعى قاتاردان كورىنسە دە, جيىرمادان استام كىتاپ شىعارىپ, پرەزيدەنتتىڭ تۇڭعىش ءباسپاسوز حاتشىسى, قازاق ەلىنىڭ تۇڭعىش ءرامىزتانۋشىسى, قازاق ءافوريزمىنىڭ تولىققاندى جيناعىنىڭ تۇڭعىش اۆتورى اتانسا دا, ەربولدىڭ بىردە-ءبىر تۇستا كەۋدە كەرىپ, كوسەمسىپ سويلەگەنىن كورمەپپىز. ول تۋرالى قالام تەربەگەندەرگە كوز سالىڭىزدارشى: ءا.نۇرپەيىسوۆ, ت.ابدىكوۆ, ك.سالىقوۆ, ءا.كەكىلباەۆ, و.ابدىكارىموۆ, ق.سۇلتانوۆ, ءا.تارازي, ف.وڭعارسىنوۆا, ا.سەيدىمبەك, ز.قادىروۆا, س.اقتاەۆ, ءو.ايتباي ۇلى... ءتىزىم ءارى قاراي جالعاسا بەرەدى.
ەربول اتاق-ابىروي ىزدەگەن جوق, ال ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ ماڭدايىنا جازىلا بەرمەيتىن اتاق-دارەجە ونىڭ ءوزىن ىزدەپ تاپتى. وسى تۇستا شەگەلەپ ايتۋعا سۇرانىپ تۇرعان ءبىر جايت – ونىڭ ونەگەلى ءومىربايانى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ەلەڭ-الاڭ شاعىمەن تۇسپا-تۇس كەلدى. ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ ىرگەتاسىن قالاسۋعا ەڭبەك سىڭىرگەن زامانداستارىمىزدىڭ اتى-ءجونىن اتاۋ كەرەك بولسا, اۋزىمىزعا الدىمەن ەربول شايمەردەن ۇلى تۇسەر ەدى. باسقاسىن ايتپاي-اق, الدىمەن «قازاق ەلىنىڭ رامىزدەرى», «ەلتانۋ الىپپەسى» ەڭبەكتەرىنە از-كەم توقتالايىقشى. ەل رامىزدەرىنىڭ ۇلتتىق بولمىسى انىق, ءارى تۇسىنىكتى, ءارى ايشىقتى بولۋىن مەملەكەت باسشىسىنان باستاپ, قاراپايىم حالىق تا اڭسارى اۋىپ, اسىعا كۇتتى. بۇل ءبىزدىڭ تاريحىمىزدا بۇرىن-سوڭدى بولماعان تاڭعاجايىپ قۇبىلىس ەدى. رامىزدەردى ازىرلەۋ وڭاي بولماعاندىعى بەلگىلى. سول ەلدىك رامىزدەردى ازىرلەيتىن جۇمىس توبىنىڭ بەل ورتاسىندا بىلەك سىبانىپ, جالىنداي جارقىلداپ ءبىزدىڭ دوسىمىز ەربول ءجۇردى. جاي جۇرگەن جوق, مۇندايدا ايتىس-تارتىستىڭ, اركىم ءوز ويىن العا وزدىرۋ ءۇشىن ەرەكشە بەلسەندىلىك تانىتاتىندىعى دا بەسەنەدەن بەلگىلى عوي. سوندىقتان ەربولعا الدىمەن ەل تاريحىنا, ودان قالدى دۇنيەجۇزىنىڭ الدىڭعى قاتارلى مەملەكەتتەرىنىڭ وسى ورايداعى وزىق ءىس-تاجىريبەلەرىنە, حالىقارالىق تۋتانۋ (ۆەكسيولوگيا) جانە ەلتاڭباتانۋ (گەرالديكا) سالالارىنا قاتىستى سان ءتۇرلى ادەبيەت پەن جۇزدەگەن عىلىمي-كوپشىلىك ەڭبەكپەن ءجىتى تانىسۋىنا تۋرا كەلدى. وسى ءبىر تاريحي ساتتەردىڭ شەجىرەشىسى بولا بىلگەن ەربول سول تياناقتى ءبىلىمى, جان-جاقتى ەرۋديتسياسى, ومىردەن جيناقتاعان ءتالىم-تاجىريبەسى ارقاسىندا جينالعان توپتىڭ اراسىنان سۋىرىلىپ شىعىپ, ءوز پايىمى مەن ءوز شەشىمىن دالەلدەي ءبىلدى, جەرىنە جەتكىزە ايتا ءبىلدى. ونى قۇر ايتىلعان ءسوز كۇيىندە قالدىرعان جوق, ۇلتتىق رامىزدەردى قابىلداۋداعى سان ءتۇرلى ايتىس پەن قيان-كەسكى پىكىرتالاستى جۋرناليستىك شەبەرلىكپەن اق قاعازعا ورنەكتەي ءبىلدى. ونىسى كەيىن كىتاپ بولىپ باسىلدى. ەربول شايمەردەن ۇلىنىڭ اۆتورلىعىمەن دۇنيەگە كەلگەن «قازاق ەلىنىڭ رامىزدەرى» سان ءتۇرلى باسپادان, سان ءتۇرلى تىلدە, سان ءتۇرلى بەزەندىرۋمەن كۇنى بۇگىنگە دەيىن ءۇزىلىسسىز باسىلىپ كەلەدى. ەربول ەسىمىن ەل جادىندا قالدىراتىن ناقتى دالەلدىڭ ءبىرى وسى.
بۇل – مەن اشقان جاڭالىق ەمەس. بۇل ەپيزود تا تالاي مارتە ايتىلعان, تالاي مارتە جازىلعان. وتكەن عاسىردىڭ 80-جىلدارىنىڭ ەكىنشى جارتىسىندا قازاقستاندا عانا ەمەس, كەشەگى كەڭەس وكىمەتىن ءدۇر سىلكىندىرگەن 86-نىڭ داڭقتى كوتەرىلىسىنەن كەيىن قازاق بالاسىنىڭ ۇلتتىق ساناسىندا رۋحاني ورلەۋ كەزەڭى بەلەڭ الدى. ۇلتتىق نامىس وياندى, باياعىشا ءومىر ءسۇرۋدىڭ كەلمەسكە كەتكەندىگىنە كوزدەرى جەتتى. وتباسى-وشاق قاسىندا عانا قاۋقارى قالعان انا ءتىلىمىزدىڭ تاعدىرى ۇلكەندى دە, كىشىنى دە تولعاندىرا باستادى. بۇل ۇلتتىق وزەكتى ماسەلەگە عالىمدار مەن قالامگەر-جازۋشىلار عانا ەمەس, قاراپايىم حالىقپەن بىرگە مەملەكەت قىزمەتكەرلەرىنىڭ اراسىندا دا ءتىل تاعدىرىنا جانى اۋىراتىن قايراتكەرلەر ءدۇر ەتە كوتەرىلىپ, ءۇن قوستى. قازاق ەلىندە قازاق ءتىلى مەملەكەتتىك ءتىل بولماي, ۇلت تاعدىرى وڭالمايتىندىعىنا كوپتىڭ كوزى جەتتى. حالىق قولداعان يدەيانى وكىمەت تە, پارلامەنت تە قۋاتتاپ, ناتيجەسىندە تىلدەر تۋرالى زاڭ قابىلدانىپ, قازاق ءتىلى مەملەكەتتىك ءتىل بولىپ جاريالاندى.
سول 1989 جىلدىڭ زاڭ قابىلدانعان قىركۇيەك ايىنان كەيىن ىلە-شالا قازان ايىندا رەسپۋبليكالىق «قازاق ءتىلى» قوعامى قۇرىلدى. قوعامنىڭ العاشقى تىزگىنىن اكادەميك ءا.قايدار اعامىز ۇستادى. ناعىز ءدۇمپۋ سول كەزدە بولىپ ەدى عوي شىركىن! ءوزىمىزدى بىلاي قويعاندا, وزگە ۇلت وكىلدەرى دە قازاق تىلىنە دەگەن قۇرمەتىن ءبىر-ەكى اۋىز ءتىل سىندىرعاندى مىسە تۇتپاي, قازاقشا كىتاپتاردى دا تۇپنۇسقادان وقۋعا قۇلشىنىس تانىتىپ ەدى-اۋ. ال ەربولدىڭ مەملەكەتتىك ءتىل ماسەلەسىن قولدانۋ مەن دامىتۋعا بايلانىستى ايتقان ويلارى مەن پىكىرلەرىنە ءتانتى بولماسقا شاراڭ قايسى. انا ءتىلىمىزدى تاققا وتىرعىزدىق, ۇلكەن مارتەبە اپەردىك دەپ توقمەيىلسۋگە ءالى ەرتە ەدى. ەربول دوس تاعى ءبىر تۇستا ءتىل ماسەلەسىن شەشەتىندەي لاۋازىم يەسى بولا ءجۇرىپ, بۇكىل تۇركى دۇنيەسىندەگى ەڭ ومىرشەڭ, ەڭ قۋاتتى ءتىلدى ەلدىگىمىزدىڭ, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تىرەگى رەتىندە تولىق پايدالانا الماي وتىرعاندىعىمىزدى دا اشىنا ايتا بىلگەن-ءدى.
ءبىر عاجابى, قاي ورتادا بولسىن ءوزىن بارىنشا سالماقتى ۇستايتىن, وزگەنىڭ تۇشىمدى پىكىرلەرىنە دە قۇلاق قويىپ, اقىرىنا دەيىن تىڭداي بىلەتىن, ءتىل تاعدىرى كۇن تارتىبىنە قاتاڭ قويىلعان ساتتە الماس قىلىشتاي سۋىرىلىپ العا شىعاتىن ەربول دوستىڭ «كوكبەتتىگىنە» سىرتتا وتىرىپ قايران قالۋشى ەدىك. ول كوتەرگەن وتكىر پروبلەمالاردىڭ تاقىرىپتارى بىلايشا جالعاسۋشى ەدى: ء«تىلدى قاستەرلەۋ – ىزگىلىك پەن مادەنيەتتىلىكتىڭ بەلگىسى», ء«تىل رەفورماسىنىڭ تاعدىرىن اششى-تۇششى تەلەگەي-تەڭىز ءسوز ەمەس, تەگەۋرىندى ءىس شەشەدى», «قازاق ءتىلى جانە قازاق دياسپوراسى», «قوعامداعى تىلدىك احۋال جانە الەۋمەتتىك رەفورما», «كەڭسە ءتىلى قاي ءتىل؟», «مەملەكەتتىك ءتىل جانە كومپيۋتەر», «تاعى دا مەملەكەتتىك تىلدە ءىس جۇرگىزۋ پروبلەمالارى حاقىندا», ء«تىلدى قولداۋ – بىرلىكتى قولداۋ, ەلدىكتى قولداۋ», «مەملەكەتتىك ءتىل – ەل حالقىن توپتاستىرۋدىڭ اسا ماڭىزدى فاكتورى», «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى قازىرگى ونوماستيكالىق جۇمىستىڭ جاي-كۇيى», ت.ب... وسى ماقالالاردى ە.شايمەردەن ۇلى ءتىل قوميتەتىنىڭ توراعاسى بولىپ تۇرعان ۋاقىت بەدەرىندە جازدى. يۋنەسكو-نىڭ مادەني مۇراعا ارنالعان سەسسياسىنا قاتىسىپ, بايىپتى بايانداما جاسادى. ەكى تىلگە بىردەي جۇيرىك-ءتى, تىلگە كەلگەندە قامشى سالدىرمايتىن.
«جۇرەكتەگى جازۋلار» جىر كىتابىندا ءبۇي دەيدى: «جانىم وتان, سىرىڭ – سان, ولشەمىڭ – مىڭ, سەن – ءبىر عارىش, مەن – سەنىڭ جەر سەرىگىڭ. سەن دەپ سوققان جۇرەگى, جانى – سەندە, پەرزەنتىڭمىن – ءبىر ءتۇيىر بولشەگىڭمىن!..» ەرەكەڭنىڭ ء«از استانا», «كوڭىل سۋرەتى», «اقىل-وي انتولوگياسى», «دانالىق ديدارى», «اقيقات ايناسى», ت.ب. كىتاپتارى – ۇلتتىق رۋحانياتقا قوسىلعان مول قازىنا. «ارمان قالا – استانا», «توگەدى جاڭبىر», «اسىل جار», «كولساي» سەكىلدى اندەرگە جازىلعان ولەڭدەرى ونەرسۇيەر قاۋىمنىڭ جادىندا. العىسوزىن جازىپ, قازاق افوريزمدەرىنىڭ 25 عاسىرعا سوزىلاتىن تاريحىن سانا سۇزگىسىنەن وتكىزىپ, جۇيەلەپ, قىزدىڭ جاساۋىنا جارايتىنداي قۇندى كىتاپتى دۇنيەگە اكەلگەن ەربول شايمەردەن ۇلى ءومىرىنىڭ سوڭعى ساتىندە «الماتىكىتاپ» باسپاسىنان جارىق كورگەن «قازاق افوريزمدەرىنىڭ» العاشقى داناسىن قولىنا ۇستاپ, كورىپ كەتتى... تاۋىپ ايتىلعان ۇشقىر ويدىڭ جەردە قالعان جەرى جوق, كەرىسىنشە سو-ناۋ ەسكى زاماندا دا جالعىز اۋىز سوزبەن جاۋدىڭ بەتىن قايتارعان, سول ءبىر اۋىز ءسوزدىڭ ارقاسىندا ءبىر ءدۇيىم ەلدىڭ ابىرويىن اسىرعان وت اۋىز شەشەندەردىڭ تاپقىرلىعى بۇگىنگى ۇرپاققا اڭىز كۇيىندە جەتىپ وتىر. قالاي دەگەندە دە افوريزم – وي تامىزدىعى, ادامعا وي سالادى, تىنىسىن اشادى, ونىڭ تانىم كوكجيەگىن كەڭەيتەدى. ادامزات وركەنيەتى مەن مادەنيەتتەگى رۋحاني ساباقتاستىقتى قامتاماسىز ەتەتىن شاعىن فيلوسوفيالىق وي, تاجىريبەلىك ءتۇيىن, لوگيكالىق قيسىن, الەۋمەتتىك-ساياسي, مورالدىق-ەتيكالىق جانە ەستەتيكالىق كوزقاراس, كوركەم كەستەلەنگەن ناقىل ءسوز كەشەگى كۇنى ۋاقىت جۇگىن قالاي كوتەرسە, بۇگىنگى ءبىزدىڭ ومىرىمىزگە دە اۋاداي قاجەت. باسقا ماماندىقپەن نان تاۋىپ جۇرگەن باۋىرلارىمىزدا نەمىز بار, كەيدە ميدىڭ مىڭ گرادۋستىق «دومناسىندا» بۇرق-سارق قايناعان شاشىراندى ويلاردىڭ باسىن ءبىر نوقتاعا سىيعىزىپ, وقۋشىسىن ويلاماعان جەردەن «سولق ەتكىزەتىن» تاپقىر شەشىمدى وڭايلىقپەن قولعا تۇسىرە الماعان سوڭ, ءبىزدىڭ دە امالسىز قاناتتى سوزدەرگە جۇگىنەتىندىگىمىزدى نەسىنە جاسىرايىق. قىلداي قياناتى جوق, سوندايدا افوريزمدەر «قيىن وتكەلدەن» قۇتقارىپ جىبەرەدى.
قازاق افوريزمدەرىن ءبىر جۇيەگە جيناقتاپ, عىلىمي اينالىمعا ءتۇسىرۋ جولىندا ايانباي ەڭبەك ەتكەن ەربول شايمەردەن ۇلى قاناتتى سوزدەر تۋرالى مىناداي تۇجىرىم جاسايدى: «بۇل جۇيەدە, ادەتتە, وبرازدان گورى ويعا كوبىرەك سالماق سالىنادى, سۋرەتتەۋدەن گورى سالىستىرۋعا, ورنەكتەۋدەن گورى ويلاسۋعا باسىمىراق كوڭىل بولىنەدى». ناقىل سوزدەردى جيناقتاۋ اركىمنىڭ-اق قولىنان كەلەر. بىراق ول ەل كادەسىنە جارارلىق ۇسىنىلىپ وتىرعان انتولوگياداي بەلگىلى دارەجەدە حرەستوماتيالىق ءرول اتقارا الا ما؟ مىنە, وسى تۇستان قۇراستىرۋشىنىڭ ينتەللەكتىسى, تەرەڭ ءبىلىمى مەن پايىمى, ءاربىر قاناتتى سوزگە دەگەن ءوزىنىڭ كوزقاراسى, ومىرلىك تاجىريبەسى اتويلاپ الدىڭعى پلانعا شىعا كەلەدى. ءبىز بىلەتىندە ەربول شايمەردەن ۇلى مەملەكەتتىك قىزمەتكە جەگىلگەن التىن ۋاقىتىنىڭ ءاربىر ساعاتىن بارىنشا ءتيىمدى پايدالانىپ, قولدان كەلسە جەكە قالىپ, جان دۇنيەسى – ىشكى الەمىمەن ءوزى سىرلاسىپ, ءتىرى جانعا كولەڭكەسىن تۇسىرمەي, تىنىش جۇرگەندى ۇناتاتىن ۇلكەن جۇرەكتى ازامات ەدى. اتتەڭ-اي, «ۇلكەن جۇرەكتى ازامات ەدى عوي» دەگەندى وتكەن شاقپەن ايتۋعا تۋرا كەلگەندىگىن قايتەرسىڭ!
ونىڭ اقىن جۇرەگى ۇنەمى تولعانىس پەن تەبىرەنىس ۇستىندە, ۇنەمى تىنىمسىز ءدۇرسىل قاعۋمەن بولدى. ول انا ءبىر جىلدارى مەملەكەتتىك قىزمەتكە باعىشتالعان قايران ۋاقىتىنىڭ قايتا اينالىپ سوقپايتىندىعىنا وكىنەتىن. سول وكىنىشى دە وزىمەن بىرگە كەتتى. ءتۇننىڭ ءبىر ۋاعىنا دەيىن «شىنجىرلاپ» ۇستايتىن مەملەكەتتىك قىزمەت تىرلىگى اراسىنان جىلت ەتىپ ءبىر «ساڭىلاۋ» تابىلا قالسا ءبىتتى, جالما-جان جازۋ ۇستەلىنە وتىراتىن. قازاق توپىراعىندا افوريزم جانرىندا العاش شىعارما قالدىرعان بارىمىزگە بەلگىلى ەسىم, ول – اسان قايعى ءسابيت ۇلى (حV) عاسىر. ودان كەيىنگى اقىندار مەن جىراۋلار پوەزياسىندا دا افوريزم تۇرلەرى بارىنشا مولىنان كەزدەسەدى. اسىرەسە بي-شەشەندەر سوزدەرىنىڭ تابيعاتىندا بۇل جانر بيىك شىڭعا كوتەرىلەدى, جاي اۋىزەكى تىلدە ايتىلىپ قانا قويماي, ۇرپاقتان-ۇرپاققا جالعاسىپ, بۇگىنگى كۇنى ءبىزدىڭ رۋحاني مۇرامىزعا اينالىپ وتىر. بۇل – نەگىزىنەن العاندا بارشامىز بولىپ قۋاناتىن قۇبىلىس. افوريستيكا جانرىندا ولمەستەي تۋىندىلار قالدىرعان جازبا اقىن-جازۋشىلار اراسىنان, ارينە, ۇلى ابايدىڭ تۇلعاسى اسقاقتاپ كورىنەدى. اباي – ءافوريزمنىڭ كلاسسيكالىق تالاپتارىن تەرەڭ مەڭگەرگەن, سول ۇلگىدەگى وي جاۋھارلارىن جاساپ قالدىرعان اقىل-وي الىپتارىنىڭ دەڭگەيىندەگى ۇلى عۇلاما ويشىل. شاكارىم افوريزمدەرىنەن دە سونداي تەرەڭدىك پەن تەكتىلىك سەزىلەدى.
حح عاسىر افوريزم اۆتورلارىنىڭ اراسىندا س.تورايعىروۆ, ع.مۇسىرەپوۆ, ب.مومىش ۇلىنىڭ ورنى ەرەكشە. «مۇسىرەپوۆتى ماقتاۋدىڭ كەرەگى جوق, مۇسىرەپوۆپەن ماقتانۋ كەرەك» دەگەن قاناتتى ءسوز اۆتورى ز.قابدولوۆ, ناقىلمەن ويلاۋ ماشىعى قالىپتاسقان م.الىمباەۆ, ق.مىرزاليەۆ, ءا.كەكىلباەۆ, ا.سۇلەيمەنوۆ شىعارمالارىنان الىنعان افوريزمدەر انتولوگيا ابىرويىن ودان ءارى ايشىقتاي تۇسەدى.
«قازاق افوريزمدەرى» – اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي تۇرلاۋلى ەڭبەك. ەربول شايمەردەن ۇلىنىڭ ءتۇن ۇيقىسىن ءتورت ءبولىپ, كوز مايىن تاۋىسىپ, بويىنداعى بار قايرات-جىگەرىن ارناپ, ۇرپاققا اماناتتاپ قالدىرعان سوڭعى ەڭبەگى. قاناتتى سوزدەردەن تۇزەلگەن بۇل كىتاپتىڭ ۋاقىت وتكەن سايىن قۇنى قىمباتتايدى, قايتا باسىلادى, جاڭارىپ, تولىعادى. وسى رۋحاني قۇندىلىقتىڭ قاينار باستاۋىندا ءار كەز ەربول شايمەردەن ۇلىنىڭ ەسىمى قۇرمەتپەن اتالاتىندىعىنا ءبىز كۋا. ءبىر قۇپتارلىعى, «Egemen Qazaqstan» سوڭعى ۋاقىت بەدەرىندە ارا-تۇرا سول افوريزمدەردەن ۇزىندىلەر جاريالاپ ءجۇر. جاراسىمدى-اق.
ەربول باردا ءبىزدىڭ ورتامىز ءان-كۇي مەن ولەڭ-جىرعا تولى ەدى. ءبىر كەشتى ەرەكەڭنىڭ ءوزى-اق اۋىرسىنباي اتقارىپ شىعاتىن. ءبىز دەگەنىمىز: ەرجۇمان-جاقان, ەربول-كۇلاش, قۇدايبەرگەن-دامەجان, ءادىل-زاۋرەش, قوجاحمەت-ءاسيا, سۇلەيمەن-ازات, قۇدياربەك-ءرازيا, قۋانىش-اتىركۇل-ءدى. ارامىزدىڭ سيرەي باستاعانى وكىنىشتى-اق. ەربولدىڭ ارتىندا قالعان مول رۋحاني دۇنيە تولىعىنان جارىق كوردى دەپ ايتا المايمىز. ونىڭ ا.كاميۋ, ف.نيتسشە, ح.ورتەگا-ي-گاسسەت, ك.ياپەرس, م.حايدەگگەردەن اۋدارعان دۇنيەلەرى مۇرتى بۇزىلماستان ءۇنسىز جاتىر. جاريالانباعان جىرلار شە؟..
اقىن, ءرامىزتانۋشىنىڭ التىتومدىق ەڭبەگى جارىق كوردى. ونى بار ىقىلاس-نيەتىمەن بەرىلىپ, جۇيەلەپ, ءاربىر ولەڭدى, ءاربىر ماقالانى وزىنىكىنەن بەتەر قاداعالاپ وقىپ, ەشكىمگە مىندەت ارتپاي باسپاعا تاپسىرعان جارىقتىق ەرجۇمان سمايىل دوسىمىز-تۇعىن. ول ءۇشىن ينەنىڭ جاسۋىنداي قينالعان جوق, بالكىم دوستىق پارىزدىڭ وتەۋى دەگەن دە وسى بولار. ەربولدىڭ سۇيىكتى جارى كۇلاشقا, بالالارى – ءلاززات, گۇلشات, باقىتقا, نەمەرەسى اليحانعا ارناعان ارناۋ ولەڭدەرى دە ءبىر توبە. رەتى كەلگەندە ايتپاعىمىز, ەلگە سىڭىرگەن ەڭبەك اقتالۋعا ءتيىس, جۇرتشىلىقتىڭ ەسىندە جۇرۋگە ءتيىس. استاناعا العاش قونىس اۋدارۋشىلاردىڭ ءبىرى ەربولعا قالادان ءبىر كوشە اتى بەرىلسە, تۇرعان ءۇيىنىڭ قابىرعاسىنا ەسكەركىش-تاقتا ورناتىلسا, قىزىلجاردان مەكتەپ, كوشە اتى ەربول ەسىمىمەن اتالسا, قانداي كەرەمەت بولار ەدى!
«سۋرەتكەر الەمى»... مىنا قۇبىلىسقا تاڭعالماي كورىڭىز, ءابىش اعامىز ايتپاقشى, «باسقاسىن بىلمەيمىن, ال ادەبيەتتىڭ ماسەلەسىنە كەلگەندە «الدىنا كەلگەندى تىستەپ, ارتىنا كەلگەندى تەبەتىن» اسا كىرپياز, اسا تالعامپاز كلاسسيك جازۋشى ابەڭ, ءابدىجاميل نۇرپەيىسوۆ انا جىلى «قان مەن تەردى» ء«داستۇرلى» سۇزگىدەن تاعى ءبىر وتكىزىپ, الەم تانىعان روماننىڭ كەيبىر تۇستارىن قىرناپ-سۇرنەگەن سوڭ, «سوڭعى ءسوزدى» جازۋ ماشاقاتىن جانىندا جۇرگەن اتاقتى ءسوز زەرگەرلەرىنىڭ ءبىرىن دە كوزگە ىلمەي, كوپشىلىككە ءالى تولىق تانىلا قويماعان جاس تالانت وسى ەربول دوسىمىزدىڭ موينىنا جۇكتەگەن-ءدى. نەگە؟ باسە نەگە, ەربولدىڭ توسكە ۇرعىلاماسا دا, ىشىندە داۋىلدى كۇنگى تەڭىزدەي قايناپ جاتاتىن ەرۋديتسياسى, ارعى-بەرگى ادەبيەت الەمىنەن مول حابارى بارلىعى, شىعارما گەرويلارىن تالداۋداعى شەبەرلىگى ابەڭنىڭ دە دىتتەگەن دەڭگەيىنەن شىقتى بىلەم. «قان مەن تەردىڭ» ەكى توم بولىپ جاريالانعان جاڭا باسىلىمى ەربولدىڭ «سوڭعى سوزىمەن» ودان ءارى سۇلۋلانىپ, ودان ءارى ارلەنە ءتۇستى. ابەڭ مەن ەربولدىڭ اراسىنداعى جاس ايىرماشىلىعى وتىز جىل. بيىل نۇرپەيىسوۆكە – 100, ەربولعا – 70 جىل. مارقۇم ەربولدىڭ قىرىق كۇندىگىندە قاڭتاردىڭ قاقاعان ايازىندا جاسى توقساننان اسقان كلاسسيكتىڭ الماتىدان ارنايى كەلىپ, نيەتىن بىلدىرگەنى كوپشىلىكتىڭ ءالى ەسىندە.
مانادان بەرى ايتىلعان ويدىڭ توبىقتاي تۇيىنىنە توقتالايىق. ءجا, ەربولدىڭ سۇڭعىلا اۋدارماشىلىعىن, توگىلىپ تۇسكەن جىر-شۋماقتارىن, تىلگە قاتىستى تولاعاي تولعامدارىن ايتپاعاننىڭ وزىندە, «قازاق ەلىنىڭ رامىزدەرى» مەن «قازاق افوريزمدەرى» نەگە تۇرادى دەسەڭىزشى! تورتكۇل دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشىنداعى ەلشىلىكتەر تورىندە «قازاق ەلىنىڭ رامىزدەرى» جارقىراپ تۇر, ەلتانۋ باعدارلاماسى نەگىزىندە وقۋلىقتارعا ەنگىزىلگەندىكتەن مىڭداعان جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرى مەن مەكتەپ وقۋشىلارى اتالعان كىتاپتى كۇن سايىن پاراقتايدى. ال قولىنا قالام الىپ, اق قاعازبەن ديدارلاسقان ءاربىر قازاق ويىن «وندىققا» ءدال تيگىزۋ ءۇشىن تۇزدىق ءۇشىن اتالى ءسوز, قازاق ءسوزىنىڭ قايماعى – «قازاق افوريزمدەرىن» كۇن سايىن اشىپ وقيدى. مىنە, قالىڭ ەلىنىڭ بۇگىنگى ءھام ەرتەڭگى قاجەتىنە جارايتىن, جىل سايىن باسىلاتىن, كۇن سايىن وقىلاتىن قوس كىتاپتىڭ اۆتورى – ەربول شايمەردەن ۇلىنىڭ ەسىمى ەشقاشان ۇمىتىلمايدى. ولمەيدى!..
قۋانىش جيەنباي,
جازۋشى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى