قۇلسارىعا كەشەندى كومەك كەرەك

جىلىوي اۋدانىنىڭ اكىمى جۇما­بەك قاراجانوۆتىڭ ايتۋىنا قارا­عاندا, قازىر مونوقالادا تاسقىن سۋ­دىڭ زاردابىن جويۋ ءۇش باعىتتا ءجۇرىپ جاتىر. بۇل – تاسقىن سۋدى سورۋ, دەزينفەكتسيا جۇرگىزۋ, ب ۇلىنگەن ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق جۇيەلەردى قالپىنا كەلتىرۋ.

«تابيعي اپات سالدارىنان جىلى­وي اۋدانىنا كەلتىرىلگەن شىعىن كولە­مىن ناقتى ايتۋ وتە قيىن. سەبەبى تەح­ني­كالىق باعالاۋشى كومپانيا­لار شى­عىندى ءالى ەسەپتەپ جاتىر. تاس­قىننان بۇ­لىن­گەن ۇيلەردىڭ يەلە­رىنەن قۇجاتتار قابىل­دانىپ جاتىر. تۇر­عىن ۇيلەردىڭ كەيبىرىنىڭ قۇ­جاتى بار. يەلەرى تۇرعىن ءۇيدىڭ كەيبى­رىن تىركە­تىپ ۇلگەرمەگەن. مۇنداي جاعداي­دا ءوتىنىمدى تۇرعىنداردىڭ جەكە تول­قۇجا­تىمەن قابىلداۋ ۇيعارىلدى», دەيدى ج.قاراجانوۆ.

اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمى سەرىك شاپكەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, قۇلسارى قالا­سىنداعى سۋ باسقان اۋماقتى تازارتۋدى مامىرعا دەيىن اياقتاۋ جوسپارلانعان ەدى. وسى كەزگە دەيىن قۇلسارى قالاسىندا 1 821 ۇيدە سۋدى قۇرعاتۋ جۇمىسى جۇرگى­زىلدى. وعان 200-دەن اسا ادام, 69 تەحنيكا تارتىلعانىمەن, بۇل جۇمىستىڭ باياۋ ءجۇرىپ جاتقانى بەلگىلى.

مۇندا سۋ باسقان تۇرعىن ۇيلەرگە تەح­نيكالىق باعالاۋ جۇرگىزۋ ءىسى قار­قىن الماي تۇر. ويتكەنى باعالاۋشى كومپا­نيانىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى المات بايداۋلەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, سۋ كىرگەن ءۇيدى باعالاۋ وتە قيىن. مۇنداي ۇيدە تاس­قىننىڭ زاردابىن تولىق انىقتاۋ مۇمكىن ەمەس. وسىنداي سەبەپتەن ازىرگە 595 ۇيگە تەحنيكالىق زەردەلەۋ جۇرگىزىلدى.

«بىزگە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار باعالاۋ جۇرگىزىلەتىن ۇيلەر مەن نىسان­داردىڭ ءتىزىمىن بەرەدى. سودان سوڭ ءۇي يەسى, پوليتسيا قىزمەتكەرى جانە باعالاۋشى كومپانيانىڭ وكىلدەرى بىرلەسىپ, ۇيگە باعالاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزەمىز. نىسان سۋرەتكە تۇسىرىلەدى. ءۇي تەحنيكالىق پاس­پورت ارقىلى تەكسەرىلەدى. ءۇيدىڭ قۇجاتى بولماعان جاعدايدا ونىڭ اۋماعى قايتا سىزىلادى. تەحنيكالىق باعالاۋ جۇرگىزگەن كومپانيا ۇيگە جوندەۋ جۇرگىزۋگە بولاتىنى, نە جاڭادان سالۋ قاجەتتىگى تۋرالى ۇيعارىم شىعارادى. وسىدان كەيىن ءۇيدى جوندەۋ, قالپىنا كەلتىرۋ نەمەسە قايتادان سالۋعا بايلانىستى قارجى كولەمىن شىعا­را­مىز», دەدى ا.بايداۋلەتوۆ.

اۋدان اكىمىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەن­سەك, تاسقىن سۋ قاۋپىنە بايلانىستى ەۆا­كۋاتسيالانعان قۇلسارى قالاسى تۇر­عىن­دارىنىڭ 12 مىڭنان استامى ۇيىنە ورالدى. ولاردىڭ اراسىندا تۇرعىن ءۇيىن سۋ باسپاعان, بىراق ەۆاكۋاتسياعا بايلانىستى قالادان كەتىپ قالعان ازاماتتار دا بار. الايدا تۇرعىنداردىڭ كەيبىرى تۋىس­تارى­نىڭ ءۇيىن پانالاۋعا ءماجبۇر بولىپ وتىر. ءتىپتى ءالى دە ەۆاكۋاتسيالىق پۋنكت­تەردە, جالدامالى پاتەرلەردە ۋاقىت­شا قونىستانعان تۇرعىندار بار. ماسەلەن, ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى ەۆا­كۋا­تسيالىق پۋنكتتەردەگى قۇلسا­رى­لىق تۇر­عىن­داردىڭ سانى – 1 800 ادام. «تەڭىز» قالاشىعىنداعى جاتاق­حانالاردا 600-گە جۋىق تۇر­عىن قالىپ وتىر. ال قۇلسارى قالاسىنداعى ەۆا­­كۋا­­تسيالىق پۋنكتتە 170 ادام تۇرىپ جاتىر.

شىندىعىن ايتقاندا, ءدال قازىر قۇل­سارى قالاسىنداعى احۋال ءالى دە كۇر­دەلى كۇيىن­دە قالىپ وتىر. مۇنى ءار سالا­نىڭ ما­­ماندارى جوققا شىعار­ماي­دى. ماسە­­لەن, اتىراۋ وبلىستىق سا­ني­تاريا­­لىق-ەپيدە­ميو­لوگيالىق با­قىلاۋ دەپار­­تا­مەن­تىنىڭ ءبولىم باسشىسى ايگۇل سا­بىر­­قىزىنىڭ پىكىرىنشە, سۋ كوپ تۇرىپ قالعان اۋماقتا ءتۇرلى ينفەكتسيا تارالىپ, جۇقپالى اۋرۋ جۇقتىرۋ قاۋپى بار.

«قۇلسارى قالاسىندا سۋ باسقان نى­سان­­­داردى دەزينفەكتسيالاۋ جۇ­مى­سى ءجۇ­رىپ جاتىر. وسىعان بايلانىستى تۇر­عىن­داردان دەزينفەكتسيا­لاۋ جۇرگىزىل­مەگەن ۇيگە كىرمەۋدى, وز­دە­رى تازالاۋ جۇ­مى­سىن جۇرگىزبەۋدى ەسكەر­تەمىز. تۇرعىن ءۇيدى قۇرعاتۋ, دە­زين­فەكتسيالاۋ ءۇشىن ارنايى مامان­دارعا جۇگىنۋ كەرەك», دەيدى ا.سابىر­قىزى.

قۇلسارىنى قالپىنا كەلتىرۋ ماسەلە­سىنە پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى ءادىل جۇبانوۆ تا الاڭداۋ­شىلىق ءبىلدىرىپ وتىر. ونىڭ پايىمىنشا, قۇلسارى قالاسىنداعى جاعدايعا ۇكىمەت تاراپىنان نازار اۋدارىلىپ, ناقتى قادام جاسالۋى قاجەت. سول سەبەپتەن دەپۋتات پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆتىڭ اتىنا دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى.

«جىلىوي اۋدانى – جالپى قورى 2,5 ملرد توننانى قۇرايتىن 40-تان اسا مۇناي كەن ورنى بار ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى ستراتەگيالىق ماڭىزى زور ءوڭىر. ۇلت­تىق قور دا, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تە جىلىويدان وندىرىلگەن مۇنايدىڭ تابىسىنان قۇرالاتىنى بەلگىلى. ەل ەكونوميكاسى ءۇشىن دونور بولىپ وتىرعان جىلى­وي اۋدانىنىڭ سۋ تاسقىنىنان ايتار­لىقتاي زارداپ شەگىپ, تۇرعىن­دارىنىڭ بوسىپ ءجۇرۋى – ەلدىگىمىزگە, ۇكىمەتتىڭ جۇمىسىنا ۇلكەن سىن», دەيدى ءا.جۇبانوۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا, ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مينيسترلىگىنىڭ تاسقىن سۋ باسقان تۇرعىن ءۇيدى قالپىنا كەلتىرۋگە بايلانىس­تى الگوريتمى تۇرعىندار ءۇشىن ءتيىمسىز بولىپ وتىر. نەگە؟ ويتكەنى مينيسترلىك جارامسىز دەپ تانىلعان باسپانانىڭ ورنىنا ەكى جوبا ۇسىندى. ءبىرىنشىسى – 22 ملن تەڭگەگە تيپتىك جوبامەن جاڭا ءۇي سالۋ. ەكىنشىسى – مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي قورىنان جاڭا باسپانا بەرۋ.

«قۇلسارى – مۇنايشىلار قالاسى. جەرگىلىكتى تۇرعىندار «تەڭىز» كەن ورنىندا جىلدار بويى ەڭبەك ەتىپ, تاپقان تابىسىنا سالىنعان ۇيلەردىڭ قۇنىن ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مينيسترلىگى بەكىتىپ وتىرعان 22 ملن تەڭگەمەن سالىستىرۋعا كەلمەيدى. قۇلسارى قالاسىنداعى بەيىتتەردى, مال سويۋ تسەحتارىن, مۇناي قالدىقتارى مەن شلامداردى, قوقىستاردى شايعان تاسقىن سۋدىڭ ورتاسىندا 2 810 باسپانا تۇر. بۇل جەردەگى ەپيدەميولوگيالىق احۋال كۇردەلى, جۇقپالى اۋرۋلاردىڭ تارالۋ قاۋپى جوعارى», دەپ دابىل قاقتى ءماجىلىس دەپۋتاتى.

تاسقىن سۋ باسقان قۇلسارىداعى احۋال­مەن تانىسقان, تۇرعىنداردىڭ تالاپ-تىلەگىن, ءوتىنىشىن تىڭداعان ءماجىلىس دەپۋتاتى ءادىل جۇبانوۆتىڭ ۇكىمەتكە ايتار بىر­نەشە ۇسىنىسى بار. بۇل تابيعي اپاتتان زارداپ شەككەن قۇلسارىلىقتاردىڭ ماسە­لەسىن وڭتايلى شەشۋگە ىقپالى ەتۋگە ءتيىس.

«بىرىنشىدەن, تۇرعىن ءۇيى جارامسىز تۇرعىندارعا وتەماقى ايماقتاعى تۇرعىن ءۇيدىڭ شارشى مەترىنىڭ اعىم­داعى قۇنىنا ساي بەرىلۋى قاجەت. اتى­راۋ وبلىسىندا جاڭا تۇرعىن ءۇيدىڭ نارىقتاعى باعاسى – 1 شارشى مەتر ءۇشىن 350 000 – 400 000 تەڭگە. ويتكەنى وڭىردە قۇرىلىس ماتەريال­دارى قىمبات. ماسەلەن, اتىراۋ وبلىسىندا بەتوننىڭ ءبىر تەكشە مەترى – 50 مىڭ, الماتى قالاسىندا – 16 مىڭ, اقتوبەدە 28 مىڭ تەڭگە تۇرادى. الماتىدا 2 700 تەڭگە تۇراتىن پگس ماتەريالىن اقتوبەدە 4 مىڭ, اتىراۋدا 8 500 تەڭگەگە الاسىڭ. كۇيدىرىلگەن كىرپىش­تىڭ باعاسى الماتى قالاسىندا – 36, اقتوبەدە – 120, اتىراۋدا 160 تەڭگە تۇرادى. اتىراۋدا باسقا دا قۇرىلىس ماتە­ريالدارى وزگە وڭىرلەرمەن سا­لىس­­­تىرعاندا, ورتاشا ەسەپپەن 50-70 پايىز­عا قىمبات.

ەكىنشىدەن, سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەن, بىراق تۇرۋعا جارامدى, جوندەۋگە كەلەتىن ۇيلەردىڭ ءبىر شارشى مەترىنە 100 مىڭ تەڭگەدەن وتەماقى تولەنۋى قاجەت.

ۇشىنشىدەن, زارداپ شەككەن وتبا­سىلارعا بەرىلەتىن بىرجولعى الەۋ­مەتتىك وتەماقىنى 100 ايلىق ەسەپ­تىك كورسەتكىش مولشەرىندە ەمەس, وتب­ا­سىنىڭ ءار مۇشەسىنە 50 اي­لىق ەسەپتىك كورسەتكىش كولەمىندە تاعايىن­داۋ كەرەك.

تورتىنشىدەن, قازا تاپقانداردىڭ تۋىس­تارىنا 1000 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش مولشەرىندە بىرجولعى جار­­دەماقى بەلگىلەنۋى كەرەك. سۋ تاسقى­­نى­نان قۇلسارى قالاسىندا 4 ادام قايتىس بولىپ, 4 وتباسى اسىراۋ­شىسى­نان ايىرىلىپ وتىر.

بەسىنشىدەن, سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەك­كەن قۇلسارى قالاسىن قايتا رەكونسترۋك­تسيالاپ, جاڭا «ەكو قۇلسارى» سالۋ جوبا­­سىن قاراستىرۋ قاجەت. شىن مانىندە, ءبىز اتى­راۋ قالاسىن ەمەس, قۇلسارىنى «مۇناي­لى استانا» دەۋىمىز كەرەك. مۇنداعى 70 مىڭ­عا جۋىق تۇرعىننىڭ تىنىس-تىرشىلىگى تىكەلەي مۇناي وندىرىسىمەن بايلانىستى. بىراق جىلىوي اۋدانىنىڭ ورتالىعى قۇلسا­رى قالاسىنىڭ ارحيتەكتۋرالىق كەلبە­تى, كوگالداندىرۋ جانە اباتتاندىرۋ جۇمىس­تارى تومەن, مۇندا اپاتتى جانە توزىعى جەتكەن تۇرعىن ءۇي كوپ», دەيدى ءا.جۇبانوۆ.

ءماجىلىس دەپۋتاتى ورىندى ماسەلە كوتەردى. ەندى دەپۋتاتتىڭ ۇسىنىستارى ۇكىمەت تاراپىنان قولداۋ تابا ما؟ الدە قۇلسارى قالاسى «باياعى جارتاس – سول جارتاس» كۇيىندە قالا بەرە مە؟

اتىراۋ وبلىسى