قانداستار كوشى تەرىسكەيگە بەت بۇردى

بيىلعى 1 ساۋىردەگى جاعداي بويىنشا 4 351 ەتنوستىق قازاق اتاجۇرتپەن تابىسىپ, قانداس مارتەبەسىن العان. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتى بويىنشا 1991 جىلى تاۋەلسىزدىك العان ەلەڭ-الاڭ شاقتان بەرى تاعدىر تاۋقىمەتىمەن تارىداي شاشىراپ, قيىر جايلاپ, شەت قونعان اعايىن اراسىنان اتاجۇرتقا 1 ميلليون 132,7 مىڭ قازاق ورالىپتى. بيىل ءۇش ايدا اتامەكەنگە قونىس اۋدارعان قانداستاردىڭ باسىم كوپشىلىگى قىتايدان (51,1%) كەلگەن. وسى جىلى وزبەك­ستان, تۇرىكمەنستان, موڭعوليا مەن رەسەيدەن, باسقا مەملەكەتتەردەن كوشىپ كەلۋشىلەردىڭ 59,1%-ى – ەڭبەككە قابىلەتتى جاستا. كوشىپ كەلگەن قانداستاردىڭ 31,7%-ى كامەلەتتىك جاسقا تولماعان, ال 9,2%-ى – زەي­نەتكەرلەر. كوشىپ كەلگەن ەڭبەككە قابى­لەتتى قانداستاردىڭ ىشىندە جوعارى ءبىلىمدى (16,9%), ورتا كاسىبي ءبىلىمدى (21,5%), جالپى ورتا ءبىلىمدى (55,5%) ازاماتتار بار. ال ءبىلىم الماعانداردىڭ ۇلەسى – 5,1%.

كوشى-قون, ونىڭ ىشىندە ەلگە ەل قوسى­لىپ, دەموگرافيالىق وسىمگە سەرپىن بەرە­تىن سىرتتان كوشىپ كەلۋشىلەر مەن ىشكى مي­گراتسياعا قاتىستى ساياسات وزگەرەتىنىن مەم­لەكەت باسشىسى قازاقستان حالقىنا جول­داۋىندا ايتقان-دى. «قانداستاردىڭ كوشىپ كەلۋىنە جانە ىشكى ميگراتسياعا قاتىستى ساياسات تۇبەگەيلى وزگەرەدى. بۇل ورايدا دەموگرافيالىق جانە ەكونوميكالىق ۇردىستەردى ەسكەرۋ كەرەك. سونداي-اق جالپى­ۇلتتىق مۇددەنى باسشىلىققا الۋ وتە ماڭىزدى. قۋاتتى ۇلتتىڭ دىڭگەگى – حالىق. ەڭ باستىسى, ازاماتتارىمىزدىڭ دەنساۋلىعى مىقتى, ءبىلىمى تەرەڭ بولۋى كەرەك. كاسىبيلىك پەن ەڭبەكقورلىق قوعامىمىزدا ەڭ جوعارى ورىندا تۇرۋعا ءتيىس», دەدى پرەزيدەنت.

اتاجۇرتقا ورالعان اعايىندار ءار وڭىر­گە قونىستانادى. اسىرەسە ەڭبەك كۇشى تاپشى اقمولا, سولتۇستىك قازاقستان, اباي, قوستاناي, پاۆلودار, شىعىس قازاقستان وبلىستارىندا قانداستاردىڭ قازىعىن قاعىپ, قونىس تەپكەنى اسا ماڭىزدى بولىپ وتىر. قونىستاندىرۋ وڭىرلەرىندە بيىلعى كۆوتا – 2 433 ادام. بىلتىرعى ناتيجە بويىنشا 1 981 قانداس وڭىرلەرگە كوشىپ بارعان. مەملەكەت شەتەلدەن كوشىپ كەلەتىن قانداستارعا الەۋمەتتىك كومەك كورسەتۋدە بىرنەشە باعدارلامانى جۇزەگە اسىرىپ جاتىر. ماسەلەن, مەملەكەتتىك قولداۋ شاراسى اياسىندا وتباسىنىڭ ءاربىر مۇشەسىنە 70 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش (258,4 مىڭ تەڭگە) مولشەرىندە كوشىپ كەلۋىنە سۋبسيديا بەرىلەدى. تۇرعىن ءۇي جالداۋ اقىسىنا جانە كوممۋنالدىق تولەمگە كومەك ەسەبىن­دە 15-30 اەك (110,7 مىڭ تەڭگەگە دەيىن) مول­شە­رىندە قاراجات اۋدارىلادى. بيىلعى ءۇش ايدا 617 قانداسقا ءتۇرلى قولداۋ شارالارى كورسەتىلگەن. ونىڭ ىشىندە 368 ادام تۇراقتى جۇمىسقا ورنالاسقان. ەرىكتى تۇردە قونىس اۋدارۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا سولتۇستىك وڭىرلەرگە كو­شىپ باراتىندارعا جۇمىس بەرۋشىلەردى قولداۋ بويىنشا ينستيتۋتسيونالدىق شارالار دا قابىلداندى. تۇرعىن ءۇيدى ساتىپ الۋ, بولماسا سالۋ نەمەسە يپوتەكالىق تۇر­عىن ءۇي قارىزدارى بويىنشا باستاپقى جارنانىڭ ءبىر بولىگىن جابۋعا دا قولداۋ كورسەتىلەدى. ەكونوميكالىق ۇتقىرلىق سەر­تيفيكاتى تۇرعىن ءۇي قۇنىنىڭ 50%-ى نەمەسە ءبىر وتباسىعا 4 ميلليون 280 مىڭ تەڭگە مولشەرىندە قايتارىمسىز بەرىلەدى. بىلتىردان بەرى قاناتقاقتى رەجىمدە قازاقستان ەلشىلىكتەرى ارقىلى ء«بىر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا قانداس مارتەبەسىن بەرۋ جۇمىسى دا جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. ىلكىمدى جوبا اياسىندا ەلىمىزگە كەلۋگە, جۇ­مىس ورنىن تاۋىپ, تۇرعىن ءۇي الۋ مۇم­كىندىگىن شەشىپ, شەكارادان وتپەي-اق قانداس مارتەبەسىن الۋعا بولادى. وسى كۇنگە دەيىن ء«بىر تەرەزە» قاعيداتىمەن 7 518 ءوتىنىش قابىلدانعان.

كوشى-قون ساياساتىنىڭ وڭىرلەردە وڭتايلى وربۋىنە ۇلەسىن قوسىپ جۇرگەن كۇنبولات زاۋىت ۇلى 2020 جىلدان بەرى تەرىسكەيگە ازاماتتاردى قونىستاندىرۋ شارۋاسىنا ارالاسىپ كەلە جاتقانىن ايتادى. بىلتىر «تاۋەكەل كەرەكۋ» قوعامدىق ۇيىمىن قۇرىپ, بەلسەندى ازاماتتاردىڭ باسىن بىرىكتىرىپ, پاۆلودار وڭىرىنە 110 وتباسىنىڭ كوشىپ كەلۋىنە سەپتىگىن تيگىزىپتى. ءوزى دە ەلدەگى ىشكى كوشى-قوندى نىعايتۋ ماقساتىندا ىسكە اسىرىلعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىمەن كوشىپ كەلگەن.

– ءبىز قىتايدان اتاجۇرتقا ورالعاندا الدىمەن الماتى وبلىسىنىڭ ەڭبەكشىقازاق اۋدانىنا قاراستى ەسىك قالاسىندا قونىس­تاندىق. ودان كەيىن مەملەكەتتىك باعدار­لا­ما بويىنشا 2020 جىلى پاۆلودار وبلى­سى­نىڭ ۋسپەن اۋدانىنىڭ ورتالىعىنا كو­شىپ كەلدىم. قازىر جەكە كومپانيامىزدى قۇرىپ, قۇرىلىس سالاسىندا ەڭبەك ەتەمىز. كىرپىش وندىرەتىن شاعىن تسەحتى ىسكە قوسىپ, يگىلىگىن كورىپ وتىرمىز. «تاۋەكەل كەرەكۋ» ۇيىمىنىڭ نەگىزگى ماقساتى – كوشىپ كەلۋگە ىقىلاس تانىتقان قانداستارىمىزعا قول­داۋ كورسەتۋ. قاي وڭىرگە مال وسىرۋگە بولادى, قايسى اۋدان ەگىن ەگۋگە قولايلى, جۇمىس ورىندارىنا ورنالاستىرۋدا قاي اۋدانعا بارعان دۇرىس دەپ سۇراعاندارعا وز­دەرىنىڭ ماماندىعىنا, جۇمىس ىستەۋ يكە­مىنە قاراي ءجون سىلتەيمىز. پاۆلودار وبلىسىنىڭ 12 اۋدانىنداعى احۋالدى, جەر جايىن تولىققاندى ءتۇسىندىرىپ, قۇلاعدار ەتەمىز. كوشىپ كەلگەن ازاماتتاردىڭ باسىم كوپشىلىگى جۇمىسقا ورنالاسىپ, ور­تاعا تەز جەرسىنىپ, بەيىمدەلە الادى. قان­داستارىمىزدىڭ قۇجات راسىمدەۋىنە, مەملەكەت تاراپىنان بەرىلەتىن ءتۇرلى الەۋ­مەتتىك كومەكتى الۋىنا ءجون-جوسىعىن اي­تىپ, باعىت-باعدار بەرەمىز, – دەيدى ك.زاۋىت ۇلى.

قوعامدىق ۇيىم جەتەكشىسى كوشى-قون ساياساتىن وڭتايلاندىرۋ, ىشكى كوشى-قوندى نىعايتۋ باعىتىندا قولعا الىنعان جوبالاردىڭ وڭتايلى جۇزەگە اسۋى ناتيجەسىندە تومەن پايىزبەن نەسيە الىپ, ءتورت ت ۇلىگىن ورىستەتىپ وتىرعان جاندار دا بار ەكەنىن جەتكىزدى. قايتارىمسىز گرانت ۇتىپ, شاعىن كاسىبىن باستاعان ازاماتتار مەملەكەتتىڭ قامقورلىعىن كورىپ وتىرعانىن ايتتى. ءوزى كوشىپ كەلگەندە دە ساتىپ الاتىن باسپاناسىنىڭ جارتى قۇنىن مەملەكەت وتەپ بەرگەن. جەكە باسپانا ساتىپ العانعا دەيىنگى ارالىقتا جالداعان ءۇيدىڭ دە اقىسىن مەملەكەت قارجىسىنان تولەگەنىن اتاپ ءوتتى. بىرنەشە ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ, شارۋاسىن دوڭگەلەتىپ وتىرعان كاسىپكەر ىشكى كوشتى وركەندەتۋ ماقساتىندا جۇزەگە اسىرىلاتىن ۇلتتىق جوبالاردىڭ يگىلىگى زور ەكەنىن ايتادى. جۇمىس كۇشى تاپشى وڭىرلەردىڭ سۇرانىسىن ورىنداۋ ماقساتىندا قۇيىلاتىن سالقار كوشكە جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك سالقىن كوزقاراس تانىتپاعان ءلازىم دەيدى.