سۋ باسقان ولكەلەر قالىپتى تىرشىلىگىنە قايتا ورالدى دەمەسەك تە, جاعداي بىرتە-بىرتە وڭالىپ كەلەدى. ازىرگە تاسقىن تايازىماعان وڭىرلەردە جەدەل ءىس-شارالار قىزۋ ءجۇرىپ جاتىر.
اتىراۋ, اقتوبە, باتىس قازاقستان جانە سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىندا تاسقىننىڭ سالدارىن جويۋعا, تۇرعىندارعا جەدەل كومەك كورسەتۋگە باسىمدىق بەرىلگەن. جۇرتتىڭ ۇرەيىن العان ورال قالاسىنداعى جايىق وزەنىنىڭ سۋ دەڭگەيى بىرتىندەپ تومەندەپ جاتقانى كوڭىلگە دەمەۋ. وتكەن ەمەس, ناق قازىرگى جاعداي بويىنشا ۇيلەردى سۋ باسۋ وقيعاسى تىركەلمەپتى. توتەنشە جاعداي مينيسترلىگىنىڭ وكىلى اسقار ءشارىپ حابارلاعانداي, كۇنى بۇگىنگە دەيىن سۋ باسقان ولكەلەردەن ۇزىن-سانى 31 112 ادام ۇيىنە ورالعان. بۇل – رەسپۋبليكا بويىنشا جالپى ستاتيستيكا. وسى ارالىقتا 8 566 تۇرعىن, ونىڭ ىشىندە 3 718 بالا ەۆاكۋاتسيالاۋ پۋنكتەرىنە جەتكىزىلگەن. قۇتقارۋشى, اسكەريلەر مەن ەرىكتىلەر جەدەل ارەكەت ەتىپ, 5 677 تۇرعىن ءۇي مەن 2 584 اۋلا ىرگەسىنە تاياعان سۋدىڭ باعىتىن باسقا ارناعا بۇرعان. تاسقىن كۇشىنە مىنگەلى 11,7 ملن-نان اسا تەكشە مەتر سۋ سورعىمەن شىعارىلسا, 5,5 ملن قاپ, 1,5 ملن-نان اسا توننا ينەرتتى ماتەريال توسەلگەن.
جەدەل جەلى تەلەفونىنا 2 205 قوڭىراۋ تۇسكەن. اپاتتىق-قۇتقارۋ جانە سۋ تاسقىنىنا قارسى جۇمىستارعا 32 مىڭنان اسا ادام, 4 مىڭعا جۋىق تەحنيكا, 773 سورعى قۇرالى, 294 قايىق, 13 اۋە كەمەسى جۇمىلدىرىلعان.
بىرەر كۇن بۇرىن «قازاقستان حالقىنا» قوعامدىق قورى جانە باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمدىگى سىرىم اۋدانىندا سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەن وتباسىلارعا تۇرعىن ءۇي سالۋ تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويدى. ەندى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار ۇسىنعان ۇلگىلىك جوبا نەگىزىندە قوردىڭ قاراجاتىنان 114 تۇرعىن ءۇي سالىنادى ەكەن. ناقتىراق ايتار بولساق, جىمپيتى اۋلىندا – 49 ءۇي, بۇلدىرتى اۋلىندا – 25 ءۇي. ولەڭتى اۋلىندا – 38 ءۇي, سونداي-اق جەتىكول, جاڭاقونىس اۋىلدارىندا ءبىر-ءبىر ۇيدەن سالىنادى دەسەدى. ويتكەنى اتالعان ەلدى مەكەندەردەگى سۋ استىندا قالعان ۇيلەر وبەكتيۆتى تەكسەرۋ قورىتىندىسى بويىنشا, جوندەۋگە كەلمەيدى, ياعني جارامسىز.
بۇل رەتتە باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمدىگى دە قاراپ قالماي, سۋ باسۋ قاۋپى بايقالمايتىن ايماقتاردان جاڭا ءۇي سالۋعا جەر ۋچاسكەلەرىن انىقتاپ, ناقتىلاعان. سول اۋماققا ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىم تارتۋ جايى دا – اكىمدىكتىڭ نازارىندا. قۇرىلىس بارىسىن, ساپاسىن وبلىس اكىمدىگى جەرگىلىكتى قوعامدىق بەلسەندىلەرمەن بىرگە باقىلايدى.
– تابيعي اپاتتىڭ سالدارى بارشامىزدى الاڭداتادى. بارشامىز قاراپ قالماي, قىسقا مەرزىمدە قۇرىلىسقا كىرىسىپ, قيىندىققا تاپ بولعان وتانداستارىمىزعا قولدان كەلگەنشە جاردەمدەسە الامىز دەپ ويلايمىن. قور بۇعان قامقورشىلىق كەڭەستىڭ شەشىمى بويىنشا 10 ملرد تەڭگە ءبولدى. سونداي-اق ەلدىڭ جاناشىر ازاماتتارى مەن بيزنەس وكىلدەرى جىبەرىپ وتىرعان قاراجاتتى قوسىمشا جولداپ وتىر, – دەپ قور توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ءلاززات شىڭعىسباەۆا قارالعان قارجىنىڭ جوباسىن ايتىپ بەردى.
بۇل رەتتە باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمدىگى دە زارداپ شەككەن تۇرعىنداردىڭ باسپاناسىز قالمايتىنىن, مەملەكەت تاراپىنان قاجەتىنشە كومەك كورسەتىلەتىنىن حابارلادى. تاياۋدا سولتۇستىك قازاقستان, قوستاناي, اقتوبە جانە اقمولا وبلىستارىندا ءۇي قۇرىلىسىنا جەر ۋچاسكەلەرى سايلانىپ, ءتيىستى مەموراندۋمدارعا قول قويىلاتىنىن ايتا كەتكەنىمىز ءجون بولار. بۇعان قوسا 1-30 ءساۋىر ارالىعىندا قوردىڭ اتىنا تۇسكەن بارلىق قاراجات توتەنشە جاعدايدىڭ سالدارىن جويۋعا جانە اۋىلدىق جەرلەردە تۇرعىن ءۇي سالۋعا جۇمسالاتىنىن بىلدىك. قور باسشىلىعى ءساۋىر ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن قايىرىمدىلىق قاراجاتى ەسەبىنەن سالىناتىن ۇيلەردىڭ سانى ارتادى دەپ ۇمىتتەنەدى.
سۋ باسقان وڭىرلەردە تۇرعىندارعا الەۋمەتتىك تولەم قاراستىرىلىپ, جەرگىلىكتى اكىمدىك شىعىنداردى ەسەپتەۋگە كوڭىل ءبولدى. مىسالى, اقتوبە وبلىسىنداعى اقتوبە مەن ايتەكە بي اۋدانىنداعى تۇرعىندارعا – 300 مىڭ تەڭگە, قالعان اۋدانداردىڭ حالقىنا 369 مىڭ تەڭگەدەن الەۋمەتتىك تولەم ۇلەستىرىلەدى. قازىردىڭ وزىندە وبلىستا 1 966 تۇرعىن وسى الەۋمەتتىك تولەمدى الىپ ۇلگەرگەن. بۇل تولەمدەردىڭ جالپى تولەم سوماسىن ەسەپتەيتىن بولساق, 638 ملن 862 مىڭ تەڭگەنىڭ شاماسىندا ەكەن. ارينە, وبلىستا ءبىر رەتتىك الەۋمەتتىك تولەمنەن بولەك, ب ۇلىنگەن م ۇلىككە, باسقا دا جوندەۋ جۇمىستارىنا, ءۇي سالۋعا قاراجات بولىنەدى. وڭىرلەردە تابيعي اپاتتان زارداپ شەككەندەردىڭ ماتەريالدىق شىعىنىن وتەۋ بويىنشا قۇرىلعان ارنايى كوميسسيالاردىڭ دا جۇمىسى قىزۋ ءجۇرىپ جاتىر. ونىڭ ىشىندە مال شىعىنى دا بار. مۇنىڭ ناقتى ەسەبى الداعى اپتالاردا بەلگىلى بولا جاتار.
سۋشىلار, بىرنەشە جىل قۇرعاقشىلىقتان قينالعان شارۋالار تاسقىننان سۋ جيناپ قالۋدىڭ مۇمكىندىگىن قاراۋدى ۇسىندى. مۇنى سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا مينيسترلىگى دە ءبىلىپ وتىر. ەسەسىنە, باتىس قازاقستان وبلىسى بويىنشا «قازسۋشار» فيليالى جايىق-كوشىم سۋارۋ-سۋلاندىرۋ جۇيەسىنەن قامىس-سامار كولدەرىنە سۋ جىبەرە باستاعان. سوسىن بۇل كولدەرگە كەيىنگى 20 جىلدا سۋ بارماعانىن دا ايتا كەتكەنىمىز ءلازىم. 2000 جىلدان بەرىگە دەيىن العاش رەت توبىل وزەنىنە سۋ ادەتتەگىدەن الدەقايدا كوپ جينالعان. توبىل وزەنى كاسكادىنىڭ ءىرى سۋ قويمالارى تاسقىندى سەيىلتۋگە اسەر ەتە وتىرىپ, 92% سۋ جيناپ ۇلگەرگەن. سول سەكىلدى قاراعاندى وبلىسىنداعى سۋ قويمالار 100% تولعان. مۇندا جينالعان سۋ جىل بويى ايماق ەكونوميكاسىنىڭ قاجەتتىلىكتەرىن تولىق وتەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى دەگەن بولجام بار. بيىل العاش رەت ۇلىتاۋ وبلىسىنىڭ كەڭگىر سۋ قويماسىنان سارىسۋ وزەنى ارقىلى قىزىلوردا وبلىسىنىڭ كولدەرىنە سۋ جىبەرىلگەن. قىزىلوردا وبلىسىنىڭ تەلىكول كولدەر جۇيەسى اجەپتاۋىر سۋ جيناعان. جينالعان سۋ قورىنىڭ ەسەسىنە ءوڭىردىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى بيىل ادەتتەگىدەن شۇرايلى بولۋعا ءتيىس.
الماتى وبلىسىنداعى قاپشاعاي سۋ قويماسىنا ترانسشەكارالىق ىلە وزەننەن كەلگەن سۋ اعىنى بالقاش كولىنە شامامەن 2,3 تەكشە شاقىرىم كولەمىندە ەكولوگيالىق ماقساتتا سۋ جىبەرۋدى قامتاماسىز ەتتى.
«قازگيدرومەت» رمك حابارلاۋىنشا, مامىردا استىق ەگەتىن وڭىرلەردە ىلعالداندىرۋ نورماعا جاقىن جانە ودان جوعارى بولادى. قىزىلوردا وبلىسىنىڭ قارماقشى اۋدانىندا اتموسفەرالىق قۇرعاقشىلىق كۇتىلەدى. مۇندا جاۋىن-شاشىن از ءتۇسىپ, اۋا تەمپەراتۋراسى جوعارىلايدى. ال قوستاناي وبلىسىنىڭ قاراسۋ اۋدانىندا, باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ ءبورلى, سىرىم, قاراتوبە اۋداندارىندا, پاۆلودار وبلىسىنىڭ ەرتىس, ۋسپەن اۋداندارىندا جانە پاۆلودار قالاسىندا توپىراق وتە ىلعالدى بولادى دەگەن بولجام جاسالىپتى. الداعى كۇندەردىڭ اۋا رايىنا توقتالساق, ەل اۋماعىنىڭ باسىم بولىگىنە وڭتۇستىك تسيكلون جانە ونىمەن بايلانىستى اتموسفەرالىق فرونتالدى بولىكتەر اسەر ەتەدى دەسەدى. بىرنەشە وڭىردە نايزاعاي ويناپ, جاڭبىر جاۋسا, وڭتۇستىك-شىعىستا بۇرشاق جاۋادى. رەسپۋبليكا بويىنشا جەل كۇشەيىپ, وڭتۇستىك-باتىستا جانە وڭتۇستىك-شىعىستا شاڭدى داۋىل كۇتىلەدى. تەك ەلىمىزدىڭ سولتۇستىك-شىعىسى مەن شىعىسىندا جاۋىن-شاشىنسىز اۋا رايى ساقتالادى دەگەن بولجام بار.