ءبىزدى ەلدىڭ باس گازەتىنىڭ بيلىگىنە جۇگىنۋگە تومەندەگىدەي كەلەڭسىزدىك ماجبۇرلەۋدە. سارساڭى ءۇش جىلعا جاقىنداعان وسىناۋ وقيعا قازىر ۇلكەن وتباسىن سانسىراتىپ وتىر.
2012 جىلدىڭ 1 ساۋىرىندە ششۋچينسك قالاسىندا جەرگىلىكتى ميلليونەر سەرگەي چەكاندى بىرەۋلەر الىپ كەتىپ, ۇرىپ-سوعىپ, قايتادان قويا بەرەدى. ول كەلەسى كۇنى, ياعني 2 ساۋىردە ۇيىنە كەلەدى دە, ايەلى مەن قىزى ونى كورگەننەن كەيىن اۋداندىق ىشكى ىستەر بولىمىنە «بەلگىسىز بىرەۋلەر چەكاندى ساباپ كەتتى», دەپ حابارلايدى ء(اىىب-ءنىڭ كەزەكشى جۋرنالىنداعى سول كۇنگى جازۋ بويىنشا). ارتىنشا س.چەكان جەرگىلىكتى جىگىتتەردى مۇرنىنان ءتىزىپ بەرە باستايدى: انىق كوردىم, مىناۋ ۇرلادى, مىناۋ ۇردى, مىناۋ ۇرىستى, مىناۋ قورقىتتى, ت.س.س. ەگەر بۇل كورسەتكەنىنە ايعاقتار سايكەس كەلمەسە, نەمەسە ول تۋرالى قورعاۋشىلار تالاپ-ارىز ۇسىنسا, وندا جاۋابىن قايتا وزگەرتە سالادى (انىق كورگەن جوقپىن, داۋىسىن ەستىدىم, جەلكەسىن كوردىم, ول سوڭىنان كەلدى, جوق, باسىندا بولدى دا كەتىپ قالدى, ۇرعان جوق, ۇرا جازدادى, ت.س.س.).
وسىلايشا جاۋابىن تەرگەۋ بارىسىندا قاراما-قايشى باعىتتا كەمىندە 4-5 رەت وزگەرتەدى. تىزە بەرسە, جاۋابىنداعى قيسىنسىزدىق پەن كەرەعارلىق بادىرايىپ كوزگە ۇرادى. بىراق الدىن الا تەرگەۋ مەن پروكۋراتۋرا مۇنى كوزگە دە ىلمەي وتىر, ال سوت بولسا (القا بيلەر سوتىنان باسقاسى) «جابىرلەنۋشى س.چەكان ءىس قوزعالعاننان باستاپ ءوزگەرىسسىز بىرقالىپتى جاۋاپ بەرىپ وتىر», دەپ كورسەتەدى. سوتتىڭ بۇل تۇجىرىمىنىڭ سوت حاتتاماسىنا قاراما-قايشى ەكەنى ەشكىمدى دە تولعاندىرمايدى. راسىندا دا, «اۋزى قيسىق بولسا دا, باي بالاسى ءسويلەسىن» دەگەن وسى شىعار. ءتىپتى, چەكان سوتتىڭ ۇستىندە كۋالەردىڭ بىرەۋىنىڭ ءسوزى ۇناماي قالسا, «سەن دە سوندا بولعانسىڭ» دەپ اشىق قوقان-لوقى جاسايدى (سوت حاتتاماسىنان). اقىرى, چەكاننىڭ كورسەتۋىمەن سول وقيعا بولاردان ءۇش كۇن بۇرىن تۇلا بويى تۇڭعىشى دۇنيەگە كەلىپ, ودان ءبىر كۇن بۇرىن زايىبى مەن ءنارەستەسىن پەرزەنتحانادان شىعارىپ الىپ, شىلدەحانا جاساپ, ارقا-جارقا بولىپ قۋانىپ, دۇكەنگە ازىق-ت ۇلىك الۋعا شىققان جەرىنەن جەرگىلىكتى كاسىپكەر ا.اداەۆتى تاپا-تال تۇستە كوشەدەن ۇستاپ اكەتىپ, ءبىر جىل ءتورت ايعا قاماپ تاستايدى (تەرگەۋ سونشا ۋاقىتقا سوزىلادى).
ال ر.قابىلباەۆ دەگەن ازاماتتى س.چەكان باسىندا «مەنى باستان-اياق ساباعان, قيناعان وسى» دەپ كورسەتەدى دە, چەكاننىڭ زايىبى مەن ونىڭ ەسەپشىسى بىزدەن كەلىپ اقشا الىپ كەتكەن وسى (1 ملن. 400 مىڭ تەڭگە) دەپ كورسەتەدى. وسىنىڭ سالدارىنان قابىلباەۆ قامالادى, بىراق كەيىننەن ونىڭ سول ءتۇنى, ءتىپتى, ششۋچينسكىدە ەمەس, كوكشەتاۋ قالاسىندا تۇنگى ساعات تورتكە دەيىن بولعانىن انىقتايتىن بەينەتاسپا تابىلادى. بۇدان كەيىن چەكان «ول تاڭعا جاقىن كەلدى» دەپ وزگەرىپ شىعا كەلەدى, ال چەكاننىڭ ايەلى مەن ەسەپشىسى بىزدەن اقشا العان قابىلباەۆ ەمەس ەكەن دەپ «شاتاسقان» بولادى. اقىرى بۇل كەزەڭدە پروكۋراتۋرا ر.قابىلباەۆتىڭ ءىسىن قىسقارتادى. تەرگەۋ باستالىسىمەن, س.چەكاننىڭ زايىبى كتك تەلەارناسىن شاقىرىپ, قاراۋىنداعى ساتۋشىلار مەن دۇكەندەرىنەن جالعا ورىن الىپ وتىرعانداردىڭ اتىنان ا.اداەۆتىڭ جەرگىلىكتى حالىققا «كورسەتكەن ءجابىرىن» ايتقىزىپ, ۇجىمدىق حات جازعىزادى جانە باق ارقىلى ءاىىب-ءنىڭ ورىنباسارلارىن پاراقورلار دەپ ايىپتايدى. الايدا, تەكسەرىس بارىسىندا حاتقا قول قويعانداردىڭ بىردە-بىرەۋى اداەۆتى بىلمەيتىن بولىپ شىعادى. سوتتا چەكاننىڭ زايىبى اداەۆقا جالا جاپقانىن مويىنداپ, مۇنى «ءجاي, قوعامدىق رەزونانس جاساۋ ءۇشىن جاسادىم» دەپ كورسەتەدى. مۇنداي جاعدايدا ءالى كۇنگە دەيىن چەكاندى كىمنىڭ قيناعانى انىقتالماعان, ال زاڭ بويىنشا اركىمنىڭ ىستەگى تولىق ارەكەتى ساراپتالىپ, ارقايسىسى ءوزى ءۇشىن جاۋاپ بەرۋى كەرەك.
2013 جىلدىڭ 10 شىلدەسىندە كوكشەتاۋ قالاسىندا وسى ىسكە بايلانىستى القا بيلەر سوتى جۇمىسىن باستايدى. القا بيلەر الدىن الا ەگجەي-تەگجەيلى ىرىكتەۋدەن وتەدى, وعان پروكۋراتۋرا دا, قورعاۋشى جاعى دا بىردەي دارەجەدە قاتىسادى. ەكى ايعا سوزىلعان سوت اقىرى ۇكىم شىعارادى. القا بيلەر سوتىنىڭ شەشىمى بويىنشا, ءبىر ايىپكەر سوتتالىپ (الماتى قالاسىنان كەلگەن), ا.اداەۆ پەن ر.قابىلباەۆتى القا بيلەر «بۇل ىسكە قاتىسى جوق» دەپ تانىپ, ءبىراۋىزدان اقتاپ, سوت زالىنان بوساتادى.
تەرگەۋ بارىسىندا-اق بۇل ىسكە قاتىسى بار دەگەن ءتورت ادام انىقتالعان, ونىڭ بىرەۋى ىزدەۋدە جۇرگەن, چەكان وتباسىمەن كەزىندە تىعىز قارىم-قاتىناستا بولعان ە.ۋسەنوۆ دەگەن ازامات. ول وسى ماقساتپەن الماتىدان اۆتوموبيلمەن, وزىمەن بىرگە ءۇش ادام الىپ كەلگەن, مۇنى تەرگەۋدىڭ ءوزى جوققا شىعارىپ وتىرعان جوق. قازىرگى جاعدايدا تورتەۋدىڭ ەكەۋى سوتتالىپ: ماديەۆ پەن بيسيكوۆ, ال ەكەۋى قاشىپ كەتكەن: جوعارىدا اتالعان ۋسەنوۆ پەن سەرگەي دەگەن بىرەۋ.
بىراق ادىلدىك قىسقا عانا ۋاقىتقا سالتانات قۇردى. ارتىنشا اقمولا وبلىسىنىڭ اۋدانارالىق سوتى القا بيلەردىڭ جارتىسىن «جارامسىز» قىلىپ (سوت ۇكىم شىعارعاننان كەيىن (؟!), القا بيلەر سوتىنا قاراما-قايشى ۇكىم شىعارىپ, ا.اداەۆتى 9 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىردى. ۇكىم پروكۋراتۋرانىڭ اپەللياتسيالىق نارازىلىعىن تولىق كوشىرىپ العان. قورعاۋشى جاقتى كوزدەرىنە ىلمەي, ادامنىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىعى بۇزىلدى. «قاشپاق بولساڭ زىمىرا» دەپ, رەكوردتىق قىسقا ۋاقىت – 25 كۇن ىشىندە, قىلمىستىق ءىس جۇرگىزۋ كودەكسىن ورەسكەل بۇزا وتىرىپ, ءۇش ينستانتسيادان ءوتىپ (ورتا ەسەپپەن 3 اي مەرزىم قاجەت), ءىستى قايتا قاراۋعا جىبەرەدى. ال «جارامسىز» بولعان القا بيلەرگە كەلسەك, ولاردىڭ ەكەۋى اكىمشىلىك جاۋاپقا تارتىلعان بولىپ شىقتى: بىرەۋىنىڭ ماي تەكسەرگەندە ساقتاندىرۋ ءپوليسى بولماپتى, بىرەۋى ماشينانىڭ شامىن جاقپاعان. ال زاڭعا سۇيەنسەك, بۇل جاعدايدىڭ ول ادامنىڭ القا بي بولۋىنا ەش كەدەرگىسى جوق. ال تاعى ءبىر القا بي, سوت ۇكىمى بويىنشا, ءسولتۇستىك ءوڭىردىڭ تۇرعىنى بولا تۇرا, ورىسشا-قازاقشا مەكتەپ مۇعالىمى بولسا دا, «ورىسشا بىلمەيتىن» بولىپ شىعادى. نەگىزگى القا بيلەردىڭ ون ادامنان جەتەۋى ەۋروپالىق ەتنوس وكىلدەرى, ياعني ورىس تىلدىلەر ەكەنىن ەسكەرسەك, ەكى اي بويى سوت ۇدەرىسى كەزىندە «ورىسشا بىلمەيتىن» القا بي قالاي تىلگە كەلگەن؟ «وتە بايقامپاز ءادىلدىك ساقشىلارى» بۇل القا بيدىڭ «ورىسشا بىلمەگەندىكتەن دۇرىس شەشىم قابىلداماعانىن» مەملەكەتتىك تىلدە مەكتەپ ءبىتىرىپ, ارالاس مەكتەپتىڭ قازاق سىنىپتارىندا ساباق جۇرگىزەتىندىگىمەن «نەگىزدەپتى». ءبىر قىزىعى, سول القا بيگە «ورىسشا بىلمەيتىنىڭىز راس پا؟» دەپ تەلەفون شالعانىمىزدا, «بۇل زاماندا كىم ورىسشا بىلمەيدى», دەپ رەنىش تانىتتى. ەشقانداي ەلدىڭ سوت تاريحىندا القا بيلەر سوتىنىڭ شەشىمى نەگىزسىز قايتا قارالمايدى ەكەن جانە القا بيلەر سوت اياقتالىپ, شەشىم قابىلدانعاننان كەيىن, تەكسەرىلىپ, قىسىمعا ۇشىرامايدى ەكەن. مۇنىڭ ءبارى كۇلكىلى بولىپ كورىنەر ەدى, ارينە. بىراق, وكىنىشتىسى سول, ءبىر جىلدان كەيىن, بۇل جولى القا بيلەردىڭ قاتىسۋىنسىز, جالعىز سۋديا, اقتالىپ شىققان ەكى ازاماتتى: ا.اداەۆ پەن ر.قابىلباەۆتى 9 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىپ وتىر. قولدارىندا ەشقانداي جاڭا ايعاق جوق (بۇرىنعى ايعاقتار سوت حاتتاماسىنا قايشى كەلە وتىرىپ, بۇرمالانعاننان باسقا). اپەللياتسيالىق سوت ۇكىمدى سول قالپىندا قالدىردى. بۇل جوعارىدا ايتىلعانداردىڭ بارلىعى اقمولا وبلىستىق سوتىنىڭ سايتىندا جاريالانعان سوت حاتتامالارىندا كورسەتىلگەن (08.08.2013 ج. جانە 24.09.2014 ج. حاتتامالارى).
بۇل تۋرالى 2014 جىلدىڭ 12 جەلتوقسانىندا «اكمولينسكي وبلاستنوي سۋد يگنوريرۋەت رەشەنيە سۋدا پريسياجنىح ي پودستاۆلياەت ينستيتۋت پريسياجنىح» تاقىرىبىنا استانا قالاسىندا «حالىقتىق جەمقورلىققا قارسى كوميتەت» قوعامدىق قورىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن ءباسپاسوز ءماسليحاتى وتكەن بولاتىن. قازىر مىناداي سايتتاردا, www.youtube.com, antijemkor.kz, ءباسپاسوز ءماسليحاتىنىڭ بەينەتاسپاسى جاريالانعان, www.youtube.com سايتىندا حالىق ءوزىنىڭ كوزقاراسىن ءبىلدىرىپ حاتتار جازىپ وتىر.
قولجاۋلىق بولعان القا بيلەر سوتى, جازىقسىزدان جازىقسىز تاعدىرى تالقان بولعان ازاماتتار, بەيبىت كۇندە زار جىلاعان انالار (ا.اداەۆتىڭ اناسى «باتىر انا» اتاعىنىڭ يەگەرى), جەسىر قالعان ايەل, جەتىم قالعان جاس سابيلەر...
بۇل ىسكە جوعارعى سوت قالاي قارايدى ەكەن؟.. ءبىر ۋايىم, ءبىر ءۇمىت.
حاسەن يگۋباەۆ,
ادۆوكات.