ەڭسەرىلگەن جەتىستىكتەر ەكىنشى بەسجىلدىقتا ەسەلەنە ءتۇسۋى ءتيىس
ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ العاشقى بەسجىلدىعى اياقتالدى. ەندى ەكىنشى بەسجىلدىقتى باستادىق. جالپى, بۇل باعدارلاما قازىرگى تاڭدا ەل ەكونوميكاسىنىڭ وزەگى بولىپ وتىرعانىن ايرىقشا اتاپ وتكەن ءجون. دامۋدىڭ دارا داڭعىلىنا اينالعان بۇل ستراتەگيا اياسىندا ءبىزدىڭ ەل قانشاما جەتىستىككە قول جەتكىزىپ, ول بۇگىنگىدەي بەيمازا كەزەڭدە الەمدىك ەكونوميكالىق قاۋىپتەردىڭ اسەرىن سونشالىقتى سەزىنبەۋگە سەپتىگىن تيگىزىپ وتىر. ايتالىق, ءۇيدب شەڭبەرىندە 2010-2014 جىلدار ارالىعىندا 75 مىڭ تۇراقتى جۇمىس ورىندارىن قۇرا وتىرىپ, 770 جوبا ىسكە قوسىلدى. پايدالانۋعا بەرىلگەن جوبالاردىڭ 80 پايىزى جوسپارلى قۋاتتىلىققا شىقتى. ونىڭ 56 پايىزى 100 پايىزدىق جۇكتەمەمەن جۇمىس ىستەيدى ەكەن. سونداي-اق, جاڭا كاسىپورىندار 4 ترلن. تەڭگەگە ءونىم شىعارىپ, ونىڭ 628 ملرد. تەڭگەدەگى ءونىمىن ەكسپورتتادى. بۇدان وزگە وڭدەۋشى ونەركاسىپتىڭ جالپى كولەمىنەن كارتاعا ەنگىزىلگەن جوبالار ەسەبىنەن 12,4 پايىز ءوندىرىلگەن, ياعني, 594,3 ملرد. تەڭگەدەن 4,8 ترلن. تەڭگەگە دەيىن بولىپ وتىر. باستىسى, يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنىڭ جاڭا ءوندىرىستەرىندە قازاقستاندا بۇرىن-سوڭدى وندىرىلمەگەن جاڭا ونىمدەر شىعارىلعان. وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا وسى باعدارلامانى قورىتىندىلاعان تەلەكوپىردە ەلباسى: «ىزدەگەن سايىن تابىلىپ, يگەرگەن سايىن كوبەيە بەرەتىن ءبىر عانا قازىنا – بۇل يندۋستريا مەن يننوۆاتسيا» دەگەن ەدى. مەملەكەت باسشىسى بۇل رەتتە عىلىمدى وندىرىسپەن ۇشتاستىرىپ, يننوۆاتسياعا يە بولۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالعان. شىندىعىندا, بۇل باعدارلاما اتى ايتىپ تۇرعانداي, ەل ەكونوميكاسىن يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق جەتىستىكتەرگە جەتەلەدى. يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق سەكتور زور كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزدى. ءيا, بەس جىل ىشىندە قازاقستاندا بۇرىن وندىرىلمەگەن تاۋارلار شىعارىلا باستادى. تاۋ-كەن ءوندىرۋ سالاسىنىڭ ءىجو-دەگى ۇلەسى 16,5 پايىزعا ازايدى. 5 جىلدا بۇعان دەيىن قازاقستاندا ءوندىرىلمەگەن, مۇلدە جاڭا 400 ءونىم ءتۇرى يگەرىلدى. وڭدەۋشى سەكتور قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن العاننان بەرگى ۋاقىتتا ەكونوميكاعا سالىنعان بارلىق شەتەلدىك ينۆەستيتسيانىڭ 70 پايىزىن دەرلىك ءبىرىنشى بەسجىلدىقتا الدى. جۇمىسشىلارى جوعارى بىلىكتى, ەڭبەكاقىسى لايىقتى, مۇلدە جاڭا دەڭگەيدەگى تۇراقتى جۇمىس ورىندارى قۇرىلدى. بۇگىندە ونەركاسىپتىك سەكتوردا جۇمىس ىستەيتىن قازاقستاندىقتاردىڭ جالپى سانى 1 ميلليوننان اسادى. وڭدەۋشى ونەركاسىپتەگى ەڭبەك ءونىمدىلىگى 60 پايىزعا ارتتى, ءاربىر جۇمىسشى جىل سايىن ورتاشا العاندا 20 مىڭ دوللاردان ارتىق ءونىم شىعاراتىن بولدى. ەكونوميكانىڭ ەنەرگيا قامتىمدىلىعى وسى جىلدار ىشىندە 19 پايىزعا جۋىق تومەندەدى. ەكونوميكانىڭ ماشينا جاساۋ, مۇناي وڭدەۋ, ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى سەكىلدى جاڭا ءىرى سالالارى پايدا بولدى. قازاقستانعا الەمنىڭ ءىرى يندۋستريالىق الپاۋىتتارى – Airbus, General Electric, Alstom, Eurocopter, Toyota, Ssang Yong, LG جانە باسقالارى كەلدى. قازاقستاننىڭ تيتانى قازىردىڭ وزىندە ەۋروپالىق Airbus اۆياقۇراستىرۋشى كونتسەرنى سۇرانىسىنىڭ 15 پايىزىن وتەپ وتىر. يندۋستريالاندىرۋ اياسىندا ينفراقۇرىلىم بازاسى كەڭەيدى, 4 مىڭ شاقىرىمنان استام اۆتوجولدار, 1700 شاقىرىم تەمىرجولدار سالىنىپ, جاڭعىرتىلعان. سوڭعى بىرنەشە جىل ىشىندە الەمنىڭ ەشبىر ەلىندە تۋرا وسىنداي ۇزىن كولىك كۇرەجولدارى سالىنباعان ەكەن. يندۋستريالاندىرۋدىڭ العاشقى بەسجىلدىعىندا ماشينا جاساۋ سالاسىندا تەمىرجول ۆاگوندارىن شىعارۋ 10 ەسەگە, ديزەلدىك لوكوموتيۆتەر 2,5 ەسەگە ارتقان. وسى بەس جىل ىشىندە وتاندىق اۆتووندىرىستە جەڭىل اۆتوكولىك شىعارۋ 12 ەسەگە, تراكتورلار 6 ەسەگە كوبەيگەن. ال مۇناي قوندىرعىلارىن شىعارۋ بۇعان دەيىنگى كورسەتكىشتەن 3 ەسەگە وسكەن. سونىمەن قاتار, حيميالىق ونەركاسىپتە شىعارىلاتىن ءونىمدەر اتالىمى كەڭەيدى. يندۋستريالاندىرۋدىڭ بەسجىلدىعىندا وتاندىق قۇرىلىس ماتەريالدارى 2 ەسەگە ارتتى. قازىر قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ 80 پايىزىن ءوز ەلىمىز شىعارادى. تسەمەنت ءوندىرىسى ەكى ەسەگە ارتىپ, 4 ملن. تونناعا جەتتى. فارماتسەۆتيكا سالاسى دا قارقىندى دامىپ وتىر. وسى ۋاقىت ىشىندە مەديتسينالىق, فارماتسەۆتيكالىق ونىمدەر ءتۇرى 500 بىرلىككە ارتتى. ال شىعارىلاتىن ونىمدەر ءۇش ەسەگە كوبەيدى. اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى دا جوسپارلى تۇردە دامىپ كەلە جاتىر. ماسەلەن, اگروقۇرىلىمدا 2010 جىلمەن سالىستىرعاندا ءىرى قارا مال باسىنىڭ سانى 50 پايىزعا ارتقان. ال ونەركاسىپ جىلىجايلارىنىڭ الاڭى وسى جىلدار ىشىندە 3 ەسەگە وسكەن. بۇگىنگى كۇنى قاراجات سالىپ, اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ءونىمىن ءوندىرۋدى قولداۋ ارقاسىندا ءبىزدىڭ ىشكى نارىعىمىز ءوزىمىزدىڭ ونىممەن 80 پايىزعا دەيىن قامتاماسىز ەتىلىپ وتىر. ەلىمىز جاھاندىق ەكونوميكا كەزىگىپ وتىرعان قيىندىقتارعا قاراماستان, 2015 جىلعا ءوسىممەن قادام باستى. ەندى, مىنە, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ ەكىنشى بەسجىلدىعىن ءجۇزەگە اسىرۋ باستالدى. وسى باعدارلاما نەگىزىندە 2020 جىلعا قاراي جوعارى تەحنولوگيالىق ءونىم ۇلەسى ءىجو-ءنىڭ 1,5 پايىزىنان 5 پايىزىنا دەيىن ءوسۋى ءتيىس. كاسىبي, عىلىمي جانە تەحنيكالىق قىزمەتتەر سەكتورى بۇگىنگى 8-دەن 20 پايىزعا دەيىنگى ءوسىمدى قامتاماسىز ەتۋى قاجەت, ەڭ باستىسى – ول جەكەمەنشىك سەكتورداعى يننوۆاتسيانى دامىتۋ ەسەبىنەن جاسالعانى ءجون. وتكەن جىلعى قورىتىندى تەلەكوپىردە مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەت الدىنا وسىنداي تاپسىرمالار جۇكتەگەن بولاتىن. نۇرسۇلتان نازارباەۆ رەسپۋبليكادا جاڭا وڭدەۋشى كاسىپورىندار قۇرۋ قاجەتتىگىنە, وعان شەتەلدىك كاپيتالدىڭ قاتىستىرىلۋ جايىنا توقتالا كەلە: «ءسىرا, بىزگە جاڭا مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن جانە مۇناي-گاز سالاسىنىڭ بىرنەشە ءىرى كاسىپورنىن سالۋ قاجەت بولار. قىمباتقا تۇسەتىندىگىنە قاراماستان, ولار حيميا ءونىمىنىڭ بارلىق باعىتىن قامتىپ, گازدان ءدارى-دارمەككە, كيىمنەن پوليەتيلەنگە دەيىنگىنىڭ ءبارىن شىعارادى. سونداي-اق, قازاقستاندا بۇكىل الەمگە قاجەت كابەل ءونىمىنىڭ تولىق تسيكلىن قامتيتىن جاڭا مىس قورىتۋ كومبيناتىن سالۋعا تىرىسۋ كەرەك. جالپى العاندا, شارۋا كوپ, يندۋستريا وسى جولمەن جۇرۋگە ءتيىس. ۇكىمەت الدىنا قوياتىن مىندەتىم – جاڭا 5 وڭدەۋ زاۋىتىن سالۋ ءۇشىن قازاقستانعا ەڭ كەمى 5 ءىرى ترانسۇلتتىق كورپوراتسيانى تارتۋ», دەدى. قازاقستان پرەزيدەنتى سونداي-اق, بۇگىندە جالپىۇلتتىق جانە جەرگىلىكتى دەڭگەيدە ناقتى ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ نىساندارى ايقىندالىپ, ءتيىستى قاراجات ءبولىنگەنىن ايتقان. «ءاربىر جاۋاپتى مينيستر مەن ۆيتسە-پرەمەردىڭ, اۋماق اكىمىنىڭ, مەردىگەر كومپانيا باسشىسىنىڭ جۇمىس كۇنى قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ جانە قاراجاتتى ءتيىمدى پايدالانۋدىڭ ينسپەكتسياسىن جاساۋدان باستالۋى ءتيىس. ينفراقۇرىلىمدىق جوبالار جونىندەگى بارلىق كەڭەستەردى شەنەۋنىكتەردىڭ جىلى كابينەتىندە ەمەس, قۇرىلىس الاڭدارىندا وتكىزۋ قاجەت. تەك سوندا عانا ناتيجە بولادى جانە قازاقستاندىقتاردىڭ بيلىككە سەنىمى ارتادى», – دەگەن ەلباسى يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىنىڭ ەكىنشى بەسجىلدىعىندا دا اۋقىمدى جۇمىس كۇتىپ تۇرعانىن قاداپ ايتقان. ەندەشە, ءبىرىنشى بەسجىلدىقتا جەمىسىن بەرگەن باعدارلاما كەلەسى بەسجىلدىقتا دا ەسەلەنە تۇسەرىنە سەنىم زور. دينارا بىتىكوۆا, «ەگەمەن قازاقستان».جاڭا كاسىپورىن
ەكونوميكا دامۋىنىڭ نەگىزى – مۇناي سالاسى مەن تەڭىز پورتىنا قاتىستى ماڭعىستاۋدا جاڭا كاسىپورىن ىسكە قوسىلدى. اقتاۋ حالىقارالىق تەڭىز-ساۋدا پورتىنا جاقىن ماڭايداعى قاجەتتى ينفراقۇرىلىمدارمەن تولىقتاي قامتاماسىز ەتىلگەن 8 مىڭ گا-عا جۋىق اۋماققا ورنالاسقان كاسىپورىن «التىن قىران» كومپانيالار توبىنا كىرەدى. ساقتاۋ قۋاتى 50 مىڭ م³ سىيىمدىلىقتى قۇرايتىن ونىڭ ءبىر جىلدا شامامەن 2 ملن. توننا كولەمىندەگى قارا جانە اشىق ءتۇستى مۇناي ونىمدەرىن اۋىستىرىپ تيەۋ مۇمكىندىگى بار. قۇنى 7,5 ملرد. تەڭگەنى قۇرايتىن تەرمينال قازاقستاندىق ءۇش مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىنىڭ ونىمدەرىن ەكسپورتقا شىعارۋمەن جانە سۋ جولىمەن كەلەتىن مۇناي ونىمدەرىن قازاقستان اۋماعى ارقىلى يمپورتتاۋمەن, سول ارقىلى ەلىمىزدەگى مۇناي تاسىمالىن جۇزەگە اسىرۋمەن اينالىسادى. يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا ەنگىزىلگەن بۇل جوبا ەلىمىزدىڭ مۇناي-گاز جوباسىنداعى قازاقستاندىق قۇرامنىڭ ۇلەسى مەن بيۋدجەتكە تۇسەتىن سالىقتى وسىرەتىندىكتەن ەكونوميكالىق ءتيىمدى دەپ ەسەپتەلسە, مۇندا قوسىمشا 140 جاڭا جۇمىس ورنىنىڭ اشىلۋى تۇرعىنداردىڭ الەۋمەتتىك احۋالىن ارتتىراتىن بولادى. ايتۋعا تۇرارلىق تاعى ءبىر ەرەكشەلىك – ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى. بۇل تۇرعىدا جاڭا, ياعني بۋدى رەكۋپەراتسيالايتىن يننوۆاتسيالىق قۇرىلعىلار پايدالانىلاتىندىقتان, رەزەرۆۋارداعى مۇنايدى قۇيۋ-الۋ بارىسىندا اتموسفەراعا شىعاتىن زياندى زاتتار كولەمى 95 پايىزعا ازايادى ەكەن. سونداي-اق, ەلىمىزدەگى العاشقى مازۋتتى جىلى ماي ارقىلى جىلىتاتىن جاڭا تەحنولوگيا دا وسى تەرمينالدا قولدانىلادى. مازۋت سىندى جابىسقاق ونىمدەردى قىس مەزگىلىندە تاسىمالداۋ قوسىمشا كۇش, شىعىنداردى قاجەت ەتەدى. مىسالى, مازۋتتى ەسكى ءتامسىل بويىنشا قۇيىپ الۋ ءبىر جارىم تاۋلىكتەن ءۇش تاۋلىككە دەيىن سوزىلسا, ەندى زاماناۋي ۋرسن جۇيەسى, ياعني مۇناي ونىمدەرىن قىزدىرىپ قۇيىپ-الۋ قوندىرعىسى بويىنشا جۇمىس ءبىراز جەڭىلدەي تۇسپەك. گەرمانيالىق «گەككاكونۋس تەرمومات تن2-2رەون» قازانى نەگىزىندە جۇمىس ىستەيتىن جىلىتۋ جۇيەسى قۇبىر جەلىلەرىنىڭ قىزمەت كورسەتۋ مەرزىمىن ۇزارتىپ, مازۋتتى قىزدىرۋ ۋاقىتىن ازايتۋمەن بىرگە سۋ دايىنداۋ نەمەسە ءونىمدى سۋلاندىرۋ قىزمەتىن قوسا اتقاراتىندىقتان ەڭبەك ءونىمدىلىگىن ارتتىرا تۇسەدى دەپ كۇتىلەدى. كولىك-لوگيستيكالىق, ترانزيتتىك كوكجيەكتى كەڭەيتۋدى ماقسات ەتكەن ەلىمىزدە جاڭا تەرمينالدىڭ اشىلۋى اتالمىش سالاداعى الەۋەتتىڭ ارتۋىنا سەبىن تيگىزەدى, تەرمينال مۇناي ونىمدەرىن قازاقستان ارقىلى باكۋگە, باتۋميگە نەمەسە يرانعا, سونداي-اق, تۇرىكمەنستان, ازەربايجان زاۋىتتارىنان ورتالىق ازيا جانە اۋعانستان ەلدەرىنە تاسىمالداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. تەمىرجول تاسىمالىنىڭ, سەرۆيستىك قىزمەتتىڭ دامۋىنا اسەر ەتەتىن جوبا كاسپي تەڭىزى اۋماعىندا اقتاۋ پورتىنىڭ الەمدىك ساپا جانە قىزمەت كورسەتۋ ستاندارتتارىنا ساي دامىپ كەلە جاتقاندىعىن تانىتاتىن نىسان رەتىندە دە ماڭىزدى. گۇلايىم شىنتەمىرقىزى, «ەگەمەن قازاقستان». ماڭعىستاۋ وبلىسى.ەكىباستۇز گرەس-1 ستانساسىنىڭ قۋاتى 3500 مۆت-قا جەتتى
بولات نۇرجانوۆ اتىنداعى ەكىباستۇز گرەس-1 ستانساسىندا «ستانسانىڭ قۋاتتارىن جاڭارتۋ جانە كوبەيتۋ» جوباسى مەن ءۇيد مەملەكەتتىك باعدارلاماسى بويىنشا №2 ەنەرگوبلوكتى قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى اياقتالىپ كەلەدى. №2 ەنەرگوبلوك ىسكە قوسىلعان سوڭ, ەكىباستۇز گرەس-1 ستانساسىنىڭ قۋاتى 3500 مۆت-قا جەتتى. ەندى ەلىمىزدىڭ ءبىرتۇتاس ەنەرگيا جۇيەسىندە ەنەرگيامەن جابدىقتاۋدىڭ ۇلەسى ارتادى. ويتكەنى, قۋاتى 500 مۆت بولاتىن №2 ەنەرگوبلوك جالپى جەلىگە قوسىلدى. ستانسا ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ حابارىنا قاراعاندا, ستانساداعى №2 ەنەرگوبلوگىن جاڭعىرتۋ باعدارلاماسى الداعى ۋاقىتتاردا قازاندىق جانە تۋربينا جابدىقتارىن قالپىنا كەلتىرۋدى, ەلەكتر جابدىقتارىن جانە زاماناۋي اۆتوماتتى باقىلاۋ قۇرىلعىلارىن ورناتۋدى, سونداي-اق, «الستوم پاۋەر ستاۆان» جاق ءوندىرىسىنىڭ ەلەكتر سۇزگىشتەرىن قوسۋعا جول اشادى. جوبانىڭ قۇنى – 61,5 ملرد. تەڭگە. بۇل جۇمىستار 2011 جىلى 10 مەردىگەرلىك ۇيىمنىڭ قاتىسۋىمەن باستالدى. جىل سايىن 500-دەن استام ۋاقىتشا جۇمىس ورنى اشىلدى. ءسويتىپ, ستانسا ۇجىمى مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەلەكتر-ەنەرگەتيكالىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ جانە ەكونوميكانىڭ ورنىقتى دامۋى ماقساتىندا جاڭا ونەركاسىپ نىساندارىن ەلەكتر ەنەرگياسىمەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى تاپسىرمالارىن ويداعىداي ورىنداۋدا. – №2 ەنەرگوبلوكتى جۇمىسقا قوسۋ ستانسادا وندىرىلەتىن ەلەكتر ەنەرگياسى ءوندىرىسىن ۇلعايتۋعا ءمۇمكىندىك بەرەدى, – دەيدى بولات نۇرجانوۆ اتىنداعى ەكىباستۇز گرەس-1 جشس باس ديرەكتورى رىسقان سىبانباەۆ. سونىمەن بىرگە, «ەكىباستۇز گرەس-1 قۋاتتارىن جاڭارتۋ جانە كەڭەيتۋ» جوباسى اياسىندا №1 ەنەرگوبلوكتى دا جاڭعىرتۋدى 2017 جىلى اياقتاۋ جوسپارلانۋدا. ال, بۇل جوبا ستانسانىڭ جوبالىق قۋاتتارىن 4000 مۆت-قا ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. فاريدا بىقاي, «ەگەمەن قازاقستان». ەكىباستۇز.