«قازاقستان جىل وتكەن سايىن جاڭارىپ, اي وتكەن سايىن اباتتانۋدا». ەلىمىزدە يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ ىسكە قوسىلىپ, سونىڭ ناتيجەسىندە جۇزدەگەن جاڭا ءوندىرىس ورىندارىنىڭ اشىلۋىن كورە وتىرىپ, وسىلاي دەپ شاتتانۋىمىزعا بولادى. ءدال قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستاننىڭ قارىشتى دامۋى الىپتىڭ ادىمىن كوز الدىعا ەلەستەتكەندەي. ءبىز, مىنە, جاڭا بەسجىلدىقتىڭ بەتىن اشىپ وتىرمىز. بۇل – ءبىزدىڭ يندۋستريالاندىرۋ باعىتىنداعى ەكىنشى بەسجىلدىعىمىز.
ءبىرىنشى بەسجىلدىقتىڭ جەمىستى ناتيجەلەرى ءبارىمىزدىڭ كوز الدىمىزدا ءوتتى. 770-تەن استام كاسىپورىن ىسكە قوسىلدى. يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ العا قويعان ماقساتتارىنا سايكەس قازاقستاندا بۇرىن وندىرىلمەگەن مۇلدەم جاڭا 400-گە تارتا ءونىم ءتۇرى يگەرىلدى. وڭدەۋشى سەكتور بۇرىنعىعا قاراعاندا قارقىندى دامىدى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە, شيكىزات ءوندىرۋدىڭ ءىجو-دەگى ۇلەسى 16,5 پايىزعا ازايىپ, ونىڭ ورنىن ءوڭدەلگەن جاڭا ونىمدەر باستى.
ءيا, ءبىرىنشى بەسجىلدىق ەل ەكونوميكاسىن دامىتۋعا قۋاتتى سەرپىن بەردى. بۇل ىستە مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەلىمىزدى كوركەيتۋ باعىتىندا ۇستاعان ساياساتىنا سايكەس شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار قازاقستانعا مولىنان كەلدى. قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ بارلىق كەزەڭدەرىن قوسا ەسەپتەگەندە ەل ەكونوميكاسىنا قۇيىلعان شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردىڭ 70 پايىزىنا دەرلىگى ءبىرىنشى بەسجىلدىقتىڭ ۇلەسىنە ءتيدى. سونىڭ ناتيجەسىندە جۇمىسشىلارى جوعارى بىلىكتى, ەڭبەكاقىسى لايىقتى, مۇلدە جاڭا دەڭگەيدەگى 75 مىڭ تۇراقتى جۇمىس ورنى پايدا بولدى.
جالپى, بۇگىنگى كۇندەرى ەلىمىزدىڭ ونەركاسىپتىك سەكتورىندا جۇمىس ىستەيتىن قازاقستاندىقتاردىڭ جالپى سانى 1 ميلليون ادامنان اسىپ وتىر ەكەن. بۇل – ۇلكەن كورسەتكىش, ەلىمىزدە كەم دەگەندە 4-5 ميلليون ادام ناق وسى ونەركاسىپتىك سەكتور اياسىندا ءومىر ءسۇرىپ جاتىر دەگەن ءسوز. ونىڭ ۇستىنە, وڭدەۋشى ونەركاسىپتەگى ەڭبەك ونىمدىلىگى ءبىرىنشى بەسجىلدىقتىڭ وزىندە عانا 60 پايىزعا ارتىپ, ءاربىر جۇمىسشى ورتاشا ەسەپپەن العاندا جىلىنا 20 مىڭ دوللاردىڭ ءونىمىن ءوندىرىپ وتىرعان. مىنە, وسىلاردىڭ بارلىعى ءبىزدىڭ ەلىمىزگە جاڭا يندۋستريالاندىرۋدىڭ ءبىرىنشى بەسجىلدىعى بەرگەن ناتيجەلەر بولىپ تابىلادى.
ەندى, مىنە, 2015 جىلدىڭ قاڭتار ايىنىڭ العاشقى اق تاڭىنان باستاپ, ەكىنشى بەسجىلدىقتىڭ بەتىن اشىپ وتىرمىز. جالپىلاي ايتساق, بۇل بەسجىلدىقتىڭ بۇكىل ادامزات قاۋىمى ءۇشىن وڭاي بولمايتىن ءتۇرى بار. وڭىرلەر مەن وڭىرلەردىڭ, ۇلكەن ەلدەردىڭ اراسىندا ءتۇرلى كيكىلجىڭدەر ورىن الىپ, ساياسي ويىندار العا شىقتى. بۇل جالپى ەكونوميكانىڭ تۇراقتى دامۋىنا سالقىنىن تيگىزۋدە. سول ساياسات سالقىنىمەن ەكونوميكالىق سانكتسيالار دەيتىن بالە شىقتى. ءسويتىپ, ادامزات قاۋىمىنىڭ الدىڭعى لەگىندەگى مەملەكەتتەر جالپىادامزاتتىق دامۋدىڭ اياعىنا تۇساۋ سالۋدا. مۇنداي كەلەڭسىزدىكتىڭ ەشكىمگە ابىروي اپەرمەيتىندىگىن ءبىزدىڭ ەلباسىمىز ءجيى ايتىپ ءجۇر.
وسى وقيعاعا وراي, ەكونوميكا سالاسىنداعى قازىرگى قالىپتاسىپ كەلە جاتقان كۇردەلى جاعدايلارعا بايلانىستى الەمدە العاشقى بولىپ شارالار قابىلداعان ەلدەردىڭ ءبىرى – ءبىزدىڭ قازاقستان. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «نۇرلى جول – بولاشاققا باستار جول» اتتى جاڭا جولداۋىندا كورسەتىلگەن شارالار سونىڭ ءبىر ايقىن دالەلى. «مەنىڭ تاپسىرمام بويىنشا ۇكىمەت دامۋدىڭ جاڭا اۋقىمدى باعدارلاماسىن جاساۋدى اياقتادى. بۇگىندە, الدىمىزدا تۇرعان سىن-قاتەرلەرگە جاۋاپ بەرە وتىرىپ, مەن قازاقستاننىڭ «نۇرلى جول» جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتى تۋرالى جاريالايمىن. مەن 2015 جىلعا ارنالعان حالىققا جاڭا جولداۋىمدى وسىعان ارنايمىن. ول كونترتسيكلدى سيپاتقا يە بولادى جانە ءبىزدىڭ ەكونوميكامىزداعى قۇرىلىمدىق رەفورمالاردى جالعاستىرۋعا باعىتتالادى», دەدى ەلباسى بۇل جايىندا.
جولداۋدا كورسەتىلگەن شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق قورىنان 2015-تەن 2017 جىلعا دەيىنگى كەزەڭگە جىل سايىن قوسىمشا 3 ميلليارد دوللاردىڭ قاراجاتى ءبولىنەتىندىگى بەلگىلى بولدى. سوندىقتان يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىندا كورسەتىلگەن جوبالار ودان ءارى جالعاستىرىلاتىن بولادى. ياعني, ۋاقىت قانشا كۇردەلى دەسەك تە, قازاقستاننىڭ ءوزى العا قويعان ەكونوميكالىق ماقساتتاردان باس تارتپايتىندىعى بەلگىلى بولىپ وتىر.
ەكونوميكالىق جوبالاردى ءجۇزەگە اسىرۋدا ەندىگى كەزەكتە كولىكتىك-لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىمداردى دامىتۋ باعىتىنا ەرەكشە نازار اۋدارىلماق. وسىعان سايكەس, باتىس قىتاي – باتىس ەۋروپا, استانا – الماتى, استانا – وسكەمەن, استانا – اقتوبە – اتىراۋ, الماتى – وسكەمەن, قاراعاندى – جەزقازعان – قىزىلوردا, اتىراۋ – استراحان اۆتوكولىك جولدارىن سالۋ جەدەلدەتىلەدى. مۇنىڭ ءوزى كولىكتىك-لوگيستيكالىق سالادا جاڭا ينفراقۇرىلىمدىق قاڭقانى قالىپتاستىرىپ, استانا مەن ماكرووڭىرلەر اراسىنداعى بايلانىستى نىعايتادى.
سونداي-اق, ەلىمىزدىڭ شىعىسىندا لوگيستيكالىق حاب, باتىسىندا تەڭىز ينفراقۇرىلىمدارىن قۇرۋ جۇمىستارى جالعاستىرىلادى.
ەكىنشىدەن, يندۋستريالىق ينفراقۇرىلىمدار بۇرىنعىسىنشا دامىتىلا بەرەتىن بولادى. وسى ماقساتتا قۇرىلىس ماتەريالدارى وندىرىسىنە ءمان بەرىلىپ, كولىكتىك-كوممۋنيكاتسيالىق, ەنەرگەتيكالىق جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق سالالار ءۇشىن ونىمدەر مەن قىزمەت كورسەتۋ ءىسى جاقسارادى.
ۇشىنشىدەن, ەنەرگەتيكالىق ينفراقۇرىلىمداردى دامىتۋ ءىسىنە ەكپىن بەرىلەدى. بۇلاردىڭ ىشىندە ەكىباستۇز – سەمەي – ءوسكەمەن, سەمەي – اقتوعاي – تالدىقورعان – الماتى باعىتتارىندا جوعارى كەرنەۋلى جەلىلەر سالىناتىن بولادى. بۇل ەلىمىزدەگى ەلەكترستانسالارىنىڭ بارلىق وڭىرلەردى تەڭەستىرىلگەن ەنەرگيامەن قامتۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى.
ەلباسى جولداۋىنا سايكەس تۇرعىن ءۇي ينفراقۇرىلىمدارىن دامىتۋعا ەرەكشە ءمان بەرىلمەك. وسى ماسەلەنى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن مەملەكەت الەۋمەتتىك جالدامالى باسپانانى سالىپ, ونى تۇرعىندارعا ساتىپ الۋ قۇقىن بەرە وتىرىپ, ۇزاق مەرزىمدى جالعا ۇسىناتىن بولادى. باسپانانى تىكەلەي, دەلدالدارسىز جانە نەسيەگە بارىنشا تومەن پايىزبەن ۇسىنۋدىڭ ناتيجەسىندە بۇل ۇيلەردىڭ باعاسى ارزان بولادى دەگەن ءۇمىت بار. ارينە, مۇنداي ۇيلەردى سالۋ ءۇشىن مەملەكەتتىڭ ۇلكەن قامقورلىعى قاجەت ەكەندىگى تۇسىنىكتى. وسىنى ەسكەرە كەلە ەلباسى 2015-2016 جىلدار ءىشىندە جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن قارجىلاندىرۋدى قوسىمشا 180 ميلليارد تەڭگەگە ۇلعايتۋ جونىندە تاپسىرما بەردى.
ونىڭ ۇستىنە, مەكتەپتەر, اۋرۋحانالار, ەمحانالار, بالالار باقشاسىن سالۋ سەكىلدى الەۋمەتتىك باعىتتاعى باعدارلامالار ودان ءارى جالعاستىرىلماق.
ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىنىڭ نىساندارىن زامان تالابىنا ساي سالىپ شىعۋ, كورمەنى لايىقتى وتكىزۋ – جاڭا باستالعان بەسجىلدىقتىڭ اسقارالى بەلەستەرىنىڭ ءبىرى ەكەندىگى بەلگىلى. بۇل – ناعىز يننوۆاتسيالىق جوبا, تاۋەلسىز قازاقستانىمىزدىڭ ەكونوميكا سالاسىنداعى جەتىستىكتەرىن الەمدىك قوعامداستىققا ايگىلەيتىن جانە الەمدىك قوعامداستىقتىڭ جاسىل ەكونوميكا بويىنشا الدىڭعى قاتارلى جەتىستىكتەرىن ەلىمىزگە تارتاتىن ۇلكەن قۇرال. جوبانىڭ وسىنداي ماڭىزدى جاقتارىنا سايكەس ەلباسى ءوزىنىڭ حالىققا ارناعان جولداۋىندا «بۇعان دەيىن بولىنگەن 25 ميللياردقا ەكسپو-2017 كەشەنى قۇرىلىسىن جالعاستىرۋدى نەسيەلەۋ ءۇشىن 2015 جىلى قوسىمشا 40 ميلليارد تەڭگە ءبولۋدى تاپسىرامىن» دەگەن بولاتىن.
جالپى, قازاقستاننىڭ جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتىن جۇزەگە اسىرۋ باعىتىنداعى ينفراقۇرىلىمداردى دامىتۋ ىسىنە قاتىسۋعا 100-دەن استام شەتەلدىك كومپانيالار نيەت تانىتىپ وتىر. مۇنداعى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇيدب-نى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ەكىنشى بەسجىلدىعىنا سايكەس كەلمەك. جالپى ينۆەستيتسيالىق پورتفەل 6 تريلليون تەڭگەنى قۇرايتىن بولادى.
سونىمەن, كۇردەلى ۋاقىت كەزەڭىنىڭ وزىندە قازاقستاننىڭ بۇرىنعىداي العا باسا بەرۋىنە مەملەكەت تاراپىنان بارلىق شارالار قاراستىرىلعان. ىسكە ءسات, دەيىك, ەندەشە!
سۇڭعات ءالىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان».