جامبىل بابانىڭ ەسىمىمەن اتالاتىن اۋداندا ونەر دەسە ورگە ۇمتىلاتىندار كوپ. وسى ءۇردىستىڭ جاۋقازىنداي ءبۇر جارعانىنا بۇگىندە كوپشىلىك كۋا. وعان قۇلاشىن كەڭگە جايعان “قۇلانساز” حالىقتىق فولكلورلىق-ەتنوگرافيالىق ءان-بي ءانسامبلى دالەل بولا الادى. وسى ۇجىمنىڭ قۇرىلعانىنا 30 جىل تولۋىنا ارنالعان مەرەيدە بۇل ءداستۇردى جانە ءبىر تاماشالادىق.
قاراپ وتىرساق, اتالعان ارالىقتا بىرنەشە لەك الماستى, ونىڭ قانشاسى وسى جەردەن قاناتىن قاتايتتى دەسەڭىزشى! اۋەلدە ونەر ۇجىمىنىڭ نەگىزىن كورنەكتى كومپوزيتور, وسى كيەلى مەكەننىڭ ءتول پەرزەنتى اسەت بەيسەۋوۆ قالاعان بولاتىن. ونىڭ باستاپقى قۇرامىندا 28 ونەرپاز جاستار بولىپتى. مەرەيلى جيىنعا سول قۇرامنىڭ بىرقاتار مۇشەسى كەلىپ, كورەرمەن قاۋىممەن جىلىۇشىراي قاۋىشتى.
جامبىل اۋدانىنىڭ اكىمى ماحاببات بيگەلديەۆ جينالعاندار الدىنداعى ءسوزىن ارىدەن باستاپ, مەملەكەت باسشىسىنىڭ قولداۋىمەن دۇنيەگە كەلگەن “مادەني مۇرا” باعدارلاماسىنا ساي جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان ءورىستى جۇمىستار بارىسىنا توقتالدى. ايتسا ايتقانداي-اق, وسىدان 30 جىل بۇرىن ونەر ولكەسىندەگى وزىندىك قولتاڭباسىمەن تانىلعان ۇجىم رەپەرتۋارىندا حالىق اندەرى مەن كۇيلەرى, اقىن-جىراۋلار تۋىندىلارى ۇلتتىق ناقىشتاعى جاڭاشا ورنەگىمەن ورىستەگەن ەدى. سول كەزدەگى انسامبل قۇرامىندا شىڭدالعاندار اراسىنان بۇگىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ارتىستەرى ۇلجان ايناقۇلوۆانىڭ, ەرجان قوسبارماقوۆتىڭ, ەرلى-زايىپتى انشىلەر بازاركۇل ءاجىعوجاەۆا مەن ساعىمبەك مالتاباروۆتىڭ, التىن الىپباەۆانىڭ, ساراگۇل ماشاقوۆانىڭ, ايمان-شولپان داۋىدوۆالاردىڭ, دۇيسەباي شاشتاي ۇلىنىڭ, ءبيشى كەڭەس كەرىمباەۆتىڭ ەسىمى ەرەكشە اتالادى. ولاردىڭ اۋدان, وبلىس قانا ەمەس, موڭعوليا, تۇركىمەنستان, رەسەي جۇرتشىلىعىن شىعارماشىلىق تابىستارىمەن ءتانتى ەتكەنىن بۇگىندە بىرەۋ بىلسە, بىرەۋ بىلمەيدى. ونەردەگى وسىنداي تابىستارى ناتيجەسىندە اتالعان ۇجىمنىڭ 1983 جىلى “حالىق انسامبلى” دەگەن ابىرويلى اتاققا يە بولعانى ءوز الدىنا زور مارتەبە ەدى.
بۇگىندە جوعارىداعى ءانشى, كۇيشى, ءبيشىلەردىڭ قاتارىن جاس تولقىن جاڭعىرتتى. وسى جولدى تاڭداپ, بولاشاعىن ساحنامەن بايلانىستىرۋعا دەن قويعان جاستار اراسىنان ايىم قوعاموۆا, زامزاگۇل احمەتوۆا, ايزات قارابەكوۆا, جانەل سەمباەۆا, مارتا تولەپبەرگەن ءتارىزدى تالانتتاردىڭ ەسىمى اتالا باستادى. بۇگىن دە ولاردىڭ ءساتتى قادامدارىنا كورەرمەن قاۋىم دۋىلداتا قول سوقتى.
“قۇلانساز” ءانسامبلىنىڭ جۇرتشىلىققا ۇسىنعان ەكى ساعاتقا جۋىق كونتسەرتتىك باعدارلاماسىنىڭ تاقىرىپ اياسى دا كەڭدىگىمەن ەرەكشەلەندى. ساحنا شىمىلدىعى تولىمبەك ءالىمبەك ۇلىنىڭ “جارشىلار تولعاۋىمەن” باستالىپ, وركەستردىڭ ورىنداۋىنداعى “قاراساي” كۇيىمەن جالعاستى. وسى جەردە ءبىر ايتا كەتەتىن جاي, جاڭا وركەستردە دومبىرا, شەرتەر, داۋىلپاز, شىڭكىلدەك, باس شەرتەر, اساتاياق, تايتۇياق, قوبىز, الت-قوبىز, قىلقوبىز, شاڭقوبىز, ساز سىرناي, سىبىزعى سياقتى تازا ۇلتتىق مۋزىكا اسپاپتارىنىڭ ءۇنىنىڭ جاڭاشا ەستىلۋى ەدى.
وركەستردىڭ سۇيەمەلدەۋىمەن وتكەن كۇزدە اۋداننىڭ 80 جىلدىق مەرەيىندە باس بايگەنى جەڭىپ العان ايتىسكەر اقىن اينۇر تۇرسىنباەۆانىڭ جۇرتشىلىق الدىندا ورىنداعان “ارناۋىن” اياۋلىم سادىعاليەۆا ورىنداسا, اقىن راتبەك تەرلىكباەۆتىڭ سوزىنە جازىلعان “وت انا – وتان” اندەرىن مارات ءابدىقادىروۆ پەن بازارباي كاربوزوۆ تامىلجىتا شىرقاعاندا, كورەرمەن جۇرتشىلىق اعايىندى ريشات پەن ءمۇسىلىم ابدۋلليندەردى ەرىكسىز ەسكە تۇسىرگەن. “ەل ءىشى – ونەر كەنىشى” دەمەكشى, سونشاما داۋىس ۇقساستىعى مەن ءاندى ورىنداۋداعى ءۇندەستىك جۇپتاسىپ, حالىقتان ءوز باعاسىن الدى.
باعدارلامادا ەگەمەن ەلىمىزدىڭ ەڭسەسىن كوتەرەتىن پاتريوتتىق رۋحتاعى اندەرگە دە وزىندىك ورىن بەرىلىپتى. “جاسىل ەل – قازاقستان”, “ەلگە سالەم”, “ۇزىناعاش ءۆالسى”, “ارمان قالا – تالدىقورعان”, “كيەلى مەكەن” اندەرىنەن ەل ەڭسەسىن كوتەرەتىن اسقاق رۋح ءورىلىپ تۇردى. جامبىلدىڭ “ۋگاي-اي”, نۇرعيسا تىلەنديەۆتىڭ “اتا تولعاۋى”, “سارجايلاۋ”, ءشامشى قالداياقوۆتىڭ “تەرىسكەي”, سۇگىردىڭ كۇيى “بوزىنگەن”, لاتيف حاميديدىڭ “قازاق ءۆالسى”, نىشان ءتولەگەنوۆتىڭ “بايدىبەك بابا”, “دومالاق انا”, ومىربەك ءبايدىلداەۆتىڭ “تۋعان جەر”, كەنجەبەك كۇمىسبەكوۆتىڭ ء“بيشى قايىڭ”, تاعى باسقا ءان مەن كۇيلەر جۇرتشىلىقتىڭ قۇلاق قۇرىشىن قاندىرىپ, ورىنداۋ شەبەرلىگىمەن ەرەكشەلەندى.
ساحنادا ورىنداۋشىلىق شەبەرلىگىمەن ەرەكشەلەنگەن زامزاگۇل احمەتوۆا, دانيار ىسقاقوۆ, كەڭەس كەرىمباەۆ, تاعى باسقا ونەرپازداردىڭ ورىنداۋىنداعى اندەر اۋەزدىلىگىمەن ءتانتى ەتتى.
ءانسامبلدىڭ رۋحاني جاعىنان تولىسۋىنا وبلىس اكىمى سەرىك ۇمبەتوۆتىڭ قولداۋ كورسەتكەنىنە جۇرتشىلىق العىسىن ايتتى. “قۇلانسازدىڭ” قۇلپىرۋىنا بيۋدجەتتەن 40 533,0 مىڭ تەڭگە ءبولىنىپ, ارتىستەرگە ءبىرنەشە جاڭا ساحنالىق كيىمدەر, مۋزىكالىق اسپاپتار مەن اپپاراتۋرا, ستۋديا, كومپيۋتەر الىنىپتى. انسامبل قۇرامىنداعى 15 ادام وركەستر مۇشەلەرى, 12 ءانشى جانە 14 ءبيشى بولسا, ولاردىڭ رەپەرتۋارىندا بۇگىنگى كۇننىڭ وزىندە وتىزدان استام ءان مەن بىرنەشە ۇلتتىق ناقىشتاعى بيلەر بار ەكەن.
يگىلىكتى ءىستى باسقارىپ, ونەرلىلەردى توپتاستىرىپ, ولاردىڭ جاڭا ءبىر قىرىنان جارقىلداۋىنا ءانسامبلدىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى, “دارىن” مەملەكەتتىك جاستار سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى ەرجان قوسبارماقوۆ, رەجيسسەرى ساتيريك اقىن تولىمبەك الىمبەك ۇلى, مۋزىكالىق جەتەكشىسى مارات جالبىروۆ, جانە تاعى باسقالار تىنىمسىز ەڭبەك ءسىڭىرىپتى. ىزدەنۋ مەن ىلگەرىلەۋى ايقىندالعان “قۇلانساز” بۇگىن ءتاۋەلسىز ەلى مەن جەرىنىڭ باياندى باقىتىن انگە قوستى, دوستىق پەن ىنتىماقتى ايشىقتاپ بي بيلەدى.
ءانسامبلدىڭ مەرەيىنە وبلىس اكىمى سەرىك ۇمبەتوۆ قاتىسىپ, قاي كەزدە دە ادام كوڭىلىن كوتەرەتىن, ەركىن توگىلگەن اسەم ءان تاريحتان جەتكەن تولعاۋلار مەن سىمباتتى ىرعاقتى بي ەكەنىنە ەكپىن بەرە سويلەدى, ونىڭ تاربيەلىك ماڭىزىن دا اتاپ كورسەتتى. ءاردايىم رۋحاني بايلىقپەن, جان تازالىعىمەن وربىگەن ءومىردىڭ ءماندى بولاتىنىن ورتاعا سالدى. وسىلايشا انسامبل قۇرامىنداعى ارداگەرلەردى قۇرمەت گراموتالارىمەن ماراپاتتاپ, يىقتارىنا زەرلى شاپان جاپتى.
“قۇلانسازدىڭ” ءانى قۇلاق قۇرىشىن قاندىردى, ءانسامبلدىڭ كورىكتى ونەرى كورەرمەن جۇرەگىندە جاڭعىردى. ءسويتىپ, جامبىل اتامىزدىڭ بۇگىنگى جاسامپاز ۇرپاعى ەل ءمادەنيەتىنە دەگەن ەرەكشە جاناشىرلىعىن جانە ءبىر قىرىنان تانىتتى.
كۇمىسجان بايجان.