پاۆلودار وبلىسى سۋ تاسقىنىنىڭ ەكىنشى كەزەڭىنە دايىندىقتى ۇدەتە ءتۇستى. ەرتىس ارقىلى اعىپ كەلە جاتقان مول سۋدان تۋىندايتىن قاۋىپتىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا وڭىرلىك جەدەل شتاب قۇرىلدى. وزەننىڭ ويپاڭ تۇستارىندا ورنالاسقان ەلدى مەكەندەردىڭ اينالاسىنداعى توپىراق ۇيىندىلەرى بيىكتەتىلىپ, قۇم تولتىرىلعان قاپتار قويىلىپ جاتىر.
ەرتىسكە شىعىس قازاقستانداعى قويمالاردان سۋ جىبەرىلە باستادى. بۇقتىرما مەن ءشۇلبى سۋقويمالارىنان وزەنگە جالپى كولەمى 6,5 تەكشە كم سۋ بوساتادى. بۇل – وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 1,5 ەسەگە كوپ. ەسەسىنە كەيىنگى 11 جىلدا العاش رەت ەرتىس جايىلماسىنىڭ 90 پايىزىن سۋ باسادى دەپ كۇتىلىپ وتىر.
الايدا تاياقتىڭ ەكى ۇشى بارى سياقتى سۋ مول بوساتىلعان جىلدارى وزەننىڭ ويپاڭ جەرلەرىندەگى اۋىلدارعا تاسقىن سۋ كىرەتىنى دە راس. توتەنشە جاعداي قىزمەتىنىڭ ماماندارى مۇنداي شاماداعى مول ىرىزدىق ەرتىس وزەنىنىڭ ويپاڭ جەرلەرىندە ورنالاسقان ەلدى مەكەندەر ءۇشىن ۇلكەن قاۋىپ ءتوندىرۋى مۇمكىن ەكەنىن ەسكەرتتى. سوعان وراي قازىرگى ۋاقىتتا پاۆلودار قالاسىنىڭ ىرگەسىندەگى اۋىلداردا, اقسۋ قالاسىندا, اقتوعاي, ەرتىس, اققۋلى, پاۆلودار, ماي, تەرەڭكول اۋداندارىندا تاسقىنقا قارسى ءىس-شارالار قولعا الىندى.
«ەرتىس بويىندا 14 گيدروبەكەت ورناتىلىپ, وزەندەگى سۋ دەڭگەيى تاۋلىك بويى باقىلانىپ وتىر. قازىرگى ۋاقىتقا دەيىن 55 670 توننا ينەرتتى ماتەريال توگىلىپ, 4 750 دانا قۇم تولتىرىلعان قاپتار قويىلدى. 13 مىڭعا جۋىق ينەرتتى ماتەريالدارى بار قاپ دايىندالىپ قويدى. سۋ تاسقىنىنىڭ الدىن الۋ شارالارىنا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردان 67 تەحنيكا مەن 156 ادام جۇمىلدىرىلدى», دەپ حابارلادى وڭىرلىك توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنەن.
سۋ رەسۋرستارى كوميتەتىنىڭ سۋ رەسۋرستارىن پايدالانۋ جانە قورعاۋ جونىندەگى «ەرتىس» باسسەيندىك ينسپەكتسياسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ەلەۋسىز قامباروۆتىڭ ايتۋىنشا, شىعىس قازاقستانداعى قويمالار قازىر سۋ جىبەرۋدىڭ نەگىزگى يادروسىنا كىرىسكەن.
ياعني 13 ساۋىردەن باستاپ وزەنگە سەكۋندىنا 3 500 تەكشە مەتر سۋ قۇيىلىپ جاتىر. ول 24 ساۋىرگە دەيىن جالعاسادى. مول سۋدىڭ العاشقى لەگى پاۆلودار وبلىسىنا 20 ساۋىردە كەلىپ جەتەدى دەپ كۇتىلىپ وتىر. وزەننىڭ ويپاڭ تۇستارىندا ورنالاسقان ەلدى مەكەندەر ءۇشىن سول ۋاقىتتا قاۋىپتى جاعداي تۋىنداۋى مۇمكىن.
«قازگيدرومەت» كاسىپورنىنىڭ گيدروبەكەتتەرى بەرىپ وتىرعان مالىمەتكە سۇيەنسەك, ەرتىستىڭ سۋى ازىرشە كوپ كوتەرىلە قويعان جوق. مىسال ءۇشىن پاۆلودار قالاسىنداعى زاتون بەكەتىندە سۋ دەڭگەيى 592 سانتيمەتردى (قاۋىپتى دەڭگەي – 800 سم) جانە اۆتوموبيل كوپىرى ماڭىندا ول 479 سانتيمەتردى (1 084) كورسەتتى. وزەننىڭ تومەنگى اعىسىنداعى گيدروبەكەتتەردىڭ كەيبىرى سۋ دەڭگەيى ءتىپتى تومەندەپ كەتكەنىن تىركەدى. ياعني ەرتىستە سۋ دەڭگەيى ازىرشە قالىپتى. 20 ساۋىردەن باستاپ ەرتىس وزەنى ارقىلى ۇلكەن تولقىندار كەلەدى. سول ۋاقىتتا سۋ دەڭگەيى كۇرت كوتەرىلەدى دەپ كۇتىلىپ وتىر. جىبەرىلەتىن سۋ ەڭ اۋەلى جايىلمالاردىڭ سۋعا قانىعۋى ءۇشىن جاسالىپ وتىرعان شارا ەكەنىن ەسكەرۋ كەرەك. سۋ مول ەكپىنمەن كەلسە, جايىلمالارعا سۋ مول شىعادى. شامامەن 300 مىڭ گەكتاردان اسا اۋماقتى سۋ باسۋى كەرەك. ەكىنشى ماسەلە – وزەننىڭ ويپاڭ تۇستارىندا ورنالاسقان ەلدى مەكەندەرگە تاسقىن سۋدىڭ كىرۋ ىقتيمالدىلىعى. ءبىزدىڭ شامالاۋىمىزشا, ماي اۋدانىنىڭ قاراتەرەك, كوكتوبە, اقساراي اۋىلدارىنا, پاۆلودار قالاسىنا قاراستى كەنجەكول, اتامەكەن كەنتتەرىنىڭ تومەنگى اۋماقتارىندا, پاۆلودار اۋدانىنىڭ ميچۋرين اۋلىندا سۋ جايىلۋى مۇمكىن. جەرگىلىكتى بيلىك جاقسى قامدانسا, تۇرعىن ۇيلەرگە ءتونىپ تۇرعان سونشالىقتى قاۋىپ جوق», دەيدى ە.قامباروۆ.
ماي اۋدانىنىڭ اكىمى اعىباي ءامىرين وزەن جايىلمالارىنا شىعاتىن مول سۋ اقساراي جانە كوكتوبە اۋىلدارىنىڭ بىرقاتار كوشەسىنە جايىلۋ قاۋپى بارىن جاسىرمادى.
«بۇعان قوسا قاراتەرەك اۋلىنداعى جار جاعاسىندا ءبىر ءۇي قاۋىپ كوزىندە تۇر. جىل سايىن سەڭ جۇرگەندە وزەننىڭ جاعالاۋى 1–1,5 مەترگە شايىلىپ قالادى. بۇگىندە الگى ۇيدەن جارعا دەيىنگى اراقاشىقتىق – 38 مەتر. بىراق ول تۇستا وزەن جايىلمايدى. سونداي-اق 2015 جىلى اقجار اۋلى ماڭىنداعى ارالدا وزەن ۇستىندەگى مۇزدىڭ كەپتەلۋىنەن تاسقىن ءجۇرىپ, اۋىلدىڭ 80-نەن اسا قارا مالى قىرىلىپتى. بيىل ونداي جاعداي بولماۋى كەرەك, سەبەبى وزەندەگى سەڭ قالىپتى جاعدايدا ءجۇرىپ ءوتتى», دەيدى اۋدان باسشىسى.
دۇيسەنبىدە پاۆلودار قالاسىنىڭ اكىمى حاسار حابىلبەكوۆ وبلىس ورتالىعىن اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان ۇيىمنىڭ وڭتۇستىك سۋ جيناعىشىندا بولدى. ەرتىس وزەنى قاتتى تاسىعاندا اۋماقتىڭ قاۋىپ كوزىندە قالۋى ىقتيمال. قالا باسشىسى سۋ جيناعىشتى قوسىمشا ديزەلدى گەنەراتورلارمەن قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردى. قاۋىپتى جاعداي تۋىنداي قالسا, ونداعى ستانساعا ەلەكتر قۋاتى ءۇزىلىسسىز بەرىلۋى كەرەك.
پاۆلودار وبلىسى