«كۇلاشپەن كەزدەسۋ – انمەن كەزدەسۋ ەدى» دەپ ەسكە الىپتى ءانشى تۋراسىندا ايگىلى كومپوزيتور لاتيف حاميدي. ولاي دەۋىنە سەبەپ تە, دالەل دە مول. ويتكەنى ءانشىنىڭ بويىنداعى ساف التىنداي جارقىراعان تۋما تالانت قاي كەزدە دە ءوزىنىڭ دارالىعىن تانىتىپ تۇراتىن.
كۇلاشتىڭ ءانىن ءبىر تىڭداعان جان ءۇن قۇدىرەتىنە ماس بولىپ, ءانشىنى قايتا-قايتا تىڭداۋعا بەيىلدى ەدى. ال تالايدى تامساندىرعان سول داۋىس وقۋ-توقۋسىز, تابيعاتتىڭ وزىمەن ءانشى بويىنا دارىعان ايرىقشا دارىن ەكەنىن بىلگەن مۋزىكا ماماندارى سول كەزدىڭ وزىندە-اق ءانشىنىڭ كومەيىنە ۇيا سالعان كوركەم ءۇندى قۇبىلىسقا بالايتىن. ايتپەسە تەاترعا العاش جۇمىسقا قابىلدانعان جىلى وپەرانىڭ نە ەكەنىن بىلمەگەن جاننىڭ ارادا جىلعا جۋىق ۋاقىت وتپەي ساحنانىڭ ناعىز بۇلبۇلىنا اينالعانى قۇبىلىس ەمەي نەمەنە؟
كۇلاش بايسەيىتوۆانىڭ ءانشى رەتىندەگى جۇلدىزىنىڭ جانىپ, داڭق شىڭىنا شىعۋىنا 1936 جىلى ماسكەۋدە وتكەن قازاق ونەرى مەن ادەبيەتىنىڭ ونكۇندىگىندە سومداعان «قىز جىبەك» بەينەسىنىڭ ورنى ەرەك. «بۇل ءرول كۇلاش ءۇشىن جازىلعانداي, كۇلاش جىبەك ءرولىن ويناۋ ءۇشىن تۋعانداي ەدى. ەگەر «قىز جىبەك» وپەراسى زور تابىسقا يە بولدى دەيتىن بولساق, سول تابىس كۇلاشتىڭ ارقاسىندا كەلدى دەۋگە رەجيسسەر رەتىندە مەن جاسقانباعان, قىزعانباعان بولار ەدىم» دەگەن ايگىلى اكتەر قۇرمانبەك جانداربەكوۆتىڭ پىكىرى ويىمىزدى قۋاتتاي تۇسەدى.
ال قۇرمەنبەكتىڭ ءوزى شە؟ ول سومداعان تولەگەن توسىن شەشىمدەرىمەن ەل ەسىندە جاتتالىپ, اكتەر ەسىمى اڭىزعا اينالدى. نەبىر ويلى بەينەلەردىڭ باعىن اشقان ونەرپاز تاعدىرىنان بەكەجان بەينەسىنىڭ الار ورنى ۇلكەن. قازاقتىڭ بۇلبۇل ءانشىسى كۇلاش بايسەيىتوۆامەن تاندەمدە ونەر كورسەتكەن شىعارماشىلىق وداق ۇلتتىق وپەرانىڭ شىن مانىندە جۇلدىزىن جاقتى. قويىلىم اتاعى اسىرەسە ماسكەۋ ساپارىنان كەيىن ءتىپتى اسپاندادى. سول ءساتتى ءارتىستىڭ جان دوسى ءارى ساحنالىق سەرىكتەسى قانابەك بايسەيىتوۆ ەستەلىگىندە بىلاي دەپ جازادى: «ماسكەۋدە ونكۇندىكتە «قىز جىبەكتى» قويىپ جاتقانبىز. استانا جۇرتشىلىعى مەن ۇكىمەت باسشىلارىنىڭ الدىندا جۇرەكسىنۋ دە جوق ەمەس. مەن – تولەگەن, قۇرمانبەك – بەكەجان. تولەگەندى ولتىرگەن سوڭ بەكەجاننىڭ «سارمويىن» انىنە سالىپ قىز جىبەككە ايتاتىن ارياسى بار. سونىڭ جوعارى كوتەرەتىن جەرىنە كەلگەندە, قۇرمانبەك تاۋەكەلگە سالماي, تابان استىندا قارق-قارق ك ۇلىپ تاپقىرلىق جاسادى. كۇلگەندە دە قالاي بولسا سولاي كۇلكى ەمەس, كەرەمەت مۋزىكالىق كۇلكى جاسادى, نوتامەن كۇلدى. بەكەجاننىڭ پىشاق كەسسە قان شىقپايتىن قانىشەر بەينەسىن ايقىنداي ءتۇستى». ءاۋ باستا ءارتىستىڭ اۋمەسەرلىگىنە بالانعان بۇل توسىن كۇلكى كەيىن ونەر الەمىنىڭ ۇلكەن جاڭالىعىنا اينالدى. «پراۆدا» گازەتىنەن باستاپ جارىسا جازعان باسىلىمدار قازاقتىڭ قۇرمانبەكتەي ۇلىنىنىڭ كەرەمەت كۇلكىسىنە باس ءيدى. ونىڭ اكتەرلىك تاپقىر شەشىمى ماسكەۋلىكتەردى قاتتى ريزا ەتكەن ەدى.
ايتۋلى ساپاردا كۇلاش تا قۇرمەتتەن كەندە قالمادى. قايتالانباس داۋىسى مەن شەبەر ورىنداۋشىلىق ونەرىنىڭ ارقاسىندا ماسكەۋدىڭ تالعامپاز تىڭدارماندارىن قازاق ونەرىنە باس يگىزىپ, مويىنداتتى. سول كەزدەگى وكىمەت باسشىسى يوسيف ءستاليننىڭ كۇلاشتىڭ كەرەمەت داۋسىنا تاڭعالىپ: «بۇل قانداي حالىق؟ گرۋزيندەردەن انشىلىك ونەرى اسقان حالىق بار ەكەن عوي, ول – قازاق حالقى!» دەپ تامسانا تاڭداي قاعاتىنى دا ءدال وسى ءسات بولاتىن. ىلە ءانشىنىڭ بۇل قايتالانباس ونەرى مەملەكەت تاراپىنان لايىقتى باعاسىن الىپ, نەبارى 24 جاسىندا كەڭەس وداعى تاريحىنداعى ەڭ جاس «حالىق ءارتىسى» اتاندى.
كۇلاش ونەرىنە ءتانتى بولعان جازۋشى عابيت مۇسىرەپوۆ: «مۋزىكالىق مەكتەپتىڭ ەسىگىن اشپاعان, داۋىسى قىرنالماعان, سىلانباعان ءانشى ءوزىمىزدىڭ اندەرمەن قاتار, كلاسسيكالىق مۋزىكانى قالاي وپ-وڭاي مەڭگەرىپ كەتتى؟ تەاتر مەكتەبىن كورمەگەن, ۇلكەن رەجيسسۋراعا كەزدەسپەگەن ادام بەينە جاساۋدىڭ ەڭ نازىك جولدارىن ءوز بەتىمەن قالاي تاۋىپ كەلەتىن ەدى؟ ماعان مۇنىڭ بارلىعىنىڭ جاۋابى بىرەۋ-اق سياقتى سەزىلەدى: سونىڭ بارلىعى كۇلاشتىڭ وزىمەن بىرگە تۋعان, كۇلاشتىڭ ءوزى ءان ەدى, ونەر ەدى. قايناتارى جوق, قوسپاسى جوق, تازا تالانت. قىسقاسى «چۋدو!» دەپ تاڭداي قاعىپتى. ال ءانشى تالانتىنا باس يگەن كومپوزيتور لاتيف حاميدي كۇلاش بايسەيتوۆاعا ارناپ ايگىلى «بۇلبۇل» ءانىن شىعاردى.
ءيا, قازاقتىڭ ماڭدايىنا بىتكەن بۇلبۇل ءانشى كۇلاش بايسەيىتوۆا شىن مانىندە ءان ونەرىندەگى قۇبىلىس ەدى. ايتسە دە ءانشى ءۇشىن ماراپاتتىڭ ەڭ ۇلكەنى «قازاقتىڭ بۇلب ۇلى» اتاندىرعان حالقىنىڭ زور ىقىلاسى ەدى.
بيىل قازاقتىڭ تۇڭعىش وپەراسى «قىز جىبەكتىڭ» ساحنا كورگەنىنە تۋرا 90 جىل تولادى. 1934 جىلدىڭ 7 قاراشاسىندا تەاتر ونەرىنە قۇبىلىس بولىپ كەلگەن قوس تالانت قازاق كورەرمەنىن ەڭ العاش ۇلتتىق وپەرانىڭ وزىق ۇلگىسىمەن قاۋىشتىردى. تامسانا قول سوققان تىڭدارمان قوشەمەتىندە ەسەپ بولمادى. ساڭلاقتار سالعان سارا جولمەن سودان بەرى دە قازاق ساحناسىنا قيلى-قيلى «قىز جىبەك» شىقتى. بىراق كۇلاش پەن قۇرمانبەك تاندەمىنىڭ ءباسى ءبارىبىر بيىك. كۇلاشتىڭ سيقىرلى ءۇنى, قۇرمانبەكتىڭ اڭىزعا اينالعان كەرەمەت كۇلكىسى – كۇنى بۇگىنگە دەيىن ونەردىڭ زور تابىسى سانالادى. تەك جالعىز عانا اتتەگەن-اي – ۇلتتىق ونەرىمىزدى ۇشپاققا شىعارىپ, ماسكەۋ تورىندە مويىنداتقان سول بۇلبۇل كۇلاش ەسىمىنىڭ ءالى دە ءوز ەلىندە لايىقتى ۇلىقتالماي كەلە جاتقانى. كەزىندە ەلوردا تورىندەگى ۇلتتىق وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ تورىندە جارقىراپ تۇراتىن ءانشى نىسپىسى ۇجىم جاڭا مەكەن – «استانا وپەراعا» قونىس اۋدارعاندا ەسكى جۇرتتا قالىپ, سوڭىنان تەاترعا تەلىنگەن بۇل اتاۋ مۇلدە جويىلىپ تىندى. ۇلتتىق ونەردى ۇشپاققا شىعارعان ۇلى ءانشىنىڭ اتىندا بۇگىندە بىردە-ءبىر تەاتردىڭ بولماۋى – ونەردەگى ۇلكەن ولقىلىق دەپ بىلەمىز. شەرحان مۇرتازاشا ايتساق, ءبىر كەم دۇنيەنىڭ زورى وسى بولسا كەرەك.