قازاقستان, قىرعىزستان جانە وزبەكستان ۇكىمەتتەرى قىرعىزستانداعى نارىن وزەنىندە قامبار-اتا سۋ ەلەكتر ستانتسياسىن (گەس-1) سالۋ تۋرالى كەلىسىمگە كەلەدى, دەپ حابارلايدى Egemen.kz.
«كەلىسىمنىڭ ماقساتى - قىرعىز رەسپۋبليكاسىنداعى نارىن وزەنىندە قامبار-اتا گەس-1 قۇرىلىسى جوباسىن ىسكە اسىرۋ جانە ونى ودان ءارى پايدالانۋ شەڭبەرىندە تاراپتار اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق شارتتارىن انىقتاۋ», دەدى قر ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى جاريا تالقىلاۋ ءۇشىن جاريالاعان ۇكىمەتارالىق كەلىسىم جوباسىندا.
جوبا اياسىنداعى قازاقستان, قىرعىزستان جانە وزبەكستان اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ نەگىزگى قاعيداتتارى:
قامبار-اتا گەس-1-دە وندىرىلەتىن ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ بارلىق كولەمىن تاراپتار انىقتاعان ۇيىمداردىڭ كەپىلدىكپەن ساتىپ الۋى; كونسەنسۋس نەگىزىندە شەشىمدەر قابىلداۋ جانە تاراپتارمەن كەلىسىلگەن سۋ شىعارۋ كولەمدەرىن قامتاماسىز ەتۋدى ەسكەرە وتىرىپ, ەلەكتر ستانتسياسىنىڭ جۇمىس رەجيمىن باسقارۋ.ءار رەسپۋبليكانىڭ ەنەرگەتيكا مينيسترلىكتەرى كەلىسىمدى ۇيلەستىرۋگە جانە جۇزەگە اسىرۋعا جاۋاپتى قۇزىرەتتى ورگان رەتىندە بەكىتىلدى. ءار ەلدىڭ ۇكىمەتى كەلىسىمدى جۇزەگە اسىرۋعا ۋاكىلەتتى ۇيىمدى دەربەس انىقتايدى.
جوبانى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا تاراپتار قىرعىزستان اۋماعىندا وسى رەسپۋبليكانىڭ زاڭناماسىنا سايكەس جوباعا تاراپتاردىڭ مىناداي ۇلەستىك قاتىسۋى جانە كومپانيانىڭ جارعىلىق كاپيتالى بار جەكە اكتسيونەرلىك قوعام قۇرادى:
قىرعىزستان – 34%, قازاقستان – 33%, وزبەكستان – 33%.قۇرىلاتىن سەرىكتەستىكتىڭ قىزمەتىن بىرلەسىپ باسقارۋ پرينتسيپتەرى ونىڭ قۇرىلتاي قۇجاتتارىندا تاراپتارمەن كەلىسىلەدى. ءاربىر تاراپ كومپانيانىڭ قۇرىلتايشىسىن دەربەس انىقتايدى. ولاردىڭ اكتسيالارىن بىرىكتىرۋ, بەرۋ جانە ساتۋ مۇمكىندىگىن تولىعىمەن الىپ تاستاۋمەن وزگەرىسسىز قالدىرىلدى.
جوبا كومپانيا قۇرىلتايشىلارىنىڭ جەكە قاراجاتى, سونداي-اق حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارى مەن كوممەرتسيالىق بانكتەردەن تارتىلعان قارىز بەن گرانت قاراجاتتارى ەسەبىنەن قارجىلاندىرىلادى. تاراپتار شارتتىڭ ماتىنىنە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزە الادى.
جوبانى ىسكە اسىرۋ مەرزىمىن تاراپتار جەكە كەلىسىمدەردە نەمەسە جوبانىڭ تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەسىن جاڭارتۋ جانە بەكىتۋ ناتيجەلەرى بويىنشا وسى كەلىسىمگە تولىقتىرۋمەن بەلگىلەيدى جانە كەلىسەدى.
جوبانى جۇزەگە اسىرۋ مەرزىمى اياقتالعاننان كەيىن قامبار-اتا گەس-1 اكتسيالارى مەن اكتيۆتەرى تولىعىمەن قىرعىزستاننىڭ مەنشىگىنە وتەدى. جوبانى ىسكە اسىرۋ مەرزىمى جانە ونى اياقتاعاننان كەيىن ءوزارا ءىس-قيمىل تەتىكتەرى جوبانىڭ تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەسىن جاڭارتۋ جانە بەكىتۋ ناتيجەلەرى بويىنشا جەكەلەگەن كەلىسىمدەردە نەمەسە ۇكىمەتارالىق كەلىسىمگە قوسىمشادا ايقىندالادى جانە كەلىسىلەدى.
كەلىسىمگە بىشكەك قالاسىندا (قىرعىزستان استاناسى) قازاق, قىرعىز, وزبەك جانە ورىس تىلدەرىندە قول قويىلدى. بارلىق ماتىندەردىڭ كۇشى بىردەي, الايدا كەلىسىمنىڭ ەرەجەلەرىن ءتۇسىندىرۋ كەزىندە كەلىسپەۋشىلىكتەر تۋىنداعان جاعدايدا تاراپتار ورىس تىلىندەگى ماتىنگە سىلتەمە جاسايدى.
قۇجاتقا جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىن تۇراقتى دامىتۋ جانە ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى سالاسىنداعى رەسۋرستاردى ۇتىمدى پايدالانۋ سالاسىنداعى ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى تەرەڭدەتۋگە مۇددەلىلىك نەگىزىندە قول قويىلدى. بۇل رەتتە قامبار-اتا گەس-1 ەكى جاققا دا ءتيىمدى نەگىزدە ىسكە قوسىلادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. كەلىسىم جوباسىن تالقىلاۋ 26 ساۋىرگە دەيىن جالعاسادى.
قىرعىزستان پرەزيدەنتى سادىر جاپاروۆ ناۋرىز ايىنىڭ باسىندا حالىقارالىق دامۋ قاۋىمداستىعىنىڭ (دۇنيەجۇزىلىك بانك توبىنا كىرەتىن نەسيە ۇيىمى) قاراجات ءبولۋى ءۇشىن قاجەتتى ىشكى مەملەكەتتىك راسىمدەردى ورىنداۋدى كوزدەيتىن زاڭعا قول قويدى. قۇجات اياسىندا قىرعىزستانعا 3 ميلليون دوللار نەسيە جانە 2 ميلليون دوللار گرانت بولىنەدى. بۇل اقشا سۋ ەلەكتر ستانتسياسى قۇرىلىسى جوباسىنىڭ تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەسىن جاڭارتۋعا, جوبانىڭ تەحنيكالىق مۇمكىندىگىن باعالاۋعا, ۇلعايتۋعا جۇمسالادى.
ەسكە سالساق, قازاقستاننىڭ بۇرىنعى ەنەرگەتيكا ءمينيسترى بولات اقشولاقوۆ, قىرعىزستاننىڭ ەنەرگەتيكا ءمينيسترى تاالايبەك يبراەۆ جانە وزبەكستاننىڭ ەنەرگەتيكا ءمينيسترى جۋرابەك ميرزاماحمۋدوۆ 2023 جىلدىڭ قاڭتارىندا بىشكەكتە قامبار-اتا گەس-1 قۇرىلىسى جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا جول كارتاسىنا قول قويعان ەدى.
قازاقستاننىڭ بۇل جوباعا قاتىسۋى تۋرالى كەلىسىمدەرگە ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ وتكەن جىلدىڭ مامىر ايىندا بىشكەككە رەسمي ساپارى كەزىندە قول جەتكىزىلگەن. 2022 جىلعى 21 شىلدەدە قىرعىزستاننىڭ چولپون-اتا قالاسىندا ورتالىق ازيا (وا) مەملەكەت باسشىلارىنىڭ IV كونسۋلتاتيۆتىك كەزدەسۋىندە سويلەگەن سوزىندە قاسىم-جومارت توقاەۆ: «قامبار-اتا گەس-1 ىسكە قوسىلۋى ورتالىق ازيانىڭ ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىگىن نىعايتادى», دەپ مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان ترانسشەكارالىق وزەندەردىڭ سۋ رەسۋرستارىن ءوزارا ءتيىمدى پايدالانۋ ماقساتىندا بىرلەسكەن گيدروەنەرگەتيكالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا ەرەكشە ءمان بەرەدى.
سادىر جاپاروۆ قامبار-اتا گەس-1 قۇرىلىسىن 2022 جىلدىڭ 8 ماۋسىمىندا باستادى. جوبانىڭ تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەسىنە سايكەس, كانادالىق SNC-Lavalin International Inc. جانە رەسەيلىك «وڭتۇستىك ەنەرگەتيكالىق ينجينيرينگ ورتالىعى» سۋ ەلەكتر ستانتسياسىنىڭ قۇرىلىسىنا 2014 جىلعى باعامەن 2,9 ميلليارد دوللار قاجەت ەدى. سونىمەن بىرگە, 13 ساۋىردە قىرعىزستان باسشىسى جوبانىڭ قۇنى 5-6 دوللاردى قۇرايتىنىن مالىمدەدى.
سۋ ەلەكتر ستانساسىنىڭ قۇرىلىسى 10 جىلعا سوزىلادى, ونىڭ ىشىندە ءبىرىنشى گيدرواگرەگاتتى ءتورت جىلدا پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانعان. قۋاتى 1860 مۆت بولاتىن قامبار-اتا سەس-1 نارىن وزەنىندە تاعى ءبىر ءىرى توقتوعۇل (1200 مۆت) سۋ ەلەكتر ستانتسياسىنىڭ جوعارى اعىسىندا ورنالاسادى. جوبا بيىكتىگى 256 مەتر بوگەت پەن 5,4 ميلليارد تەكشە مەتر سۋ قويماسىن سالۋدى كوزدەيدى. ستانتسيا جىل سايىن 5,6 ملرد كۆت/ساع وندىرەدى دەپ جوسپارلانىپ وتىر.